Ocena brak

Filozofia średniowieczna - Świat według Żydów

Autor /Miron Dodano /18.10.2011

U schyłku starożytności grecko - rzymskiej swoiste miejsce wyznaniowe, a przede wszystkim umysłowe i kulturowe, zajmowali Żydzi. Rozsiani i rozbici, czasem wspierani, częściej jednak poniżani i prześladowani, dla ówczesnego świata pozostawali "mózgiem", który znaczył żywe ślady myśli judaistycznej. 6 Z ich dążeń umysłowych wyrastała i kształtowała się wielokierunkowa średniowieczna filozofia żydowska, której "kołem zamachowym" był między innymi Arystoteles. O tym, opisując filozofię średniowieczną, zapomnieć nie można.

1. Filozofia żydowska w średniowieczu

Okres systematycznego filozofowania Żydów rozpoczął się na obszarze panowania islamu pod wpływem istniejących tam prądów umysłowych. W centrum ich rozważań znalazły się dwie kwestie - jedność Boga i jego sprawiedliwość. Twierdzenie o absolutnej sprawiedliwości Boga prowadzi do ograniczenia boskiej wszechmocy. Bóg nie może postępować inaczej niż sprawiedliwie, jego działania są ukierunkowane z konieczności na zbawienie człowieka, na wynagradzanie dobra i karanie zła.

W przeciwieństwie do tego podkreśla się znaczenie wolności ludzkiej woli, gdyż tylko pod warunkiem, że człowiek może w sposób wolny decydować o swych działaniach, boska nagroda lub kara, która go spotyka, odpowiada wymaganiom sprawiedliwości.

2. Bóg dwóch ksiąg

Biblia i Koran zawierają dużo wypowiedzi o Bogu, któremu przypisuje się przez analogię cechy ludzkie. Spory o pochodzenie islamu, dotyczące jedności Boga, nie mogą być traktowane jako dzielenie włosa na czworo, choć zmierzały w znacznym stopniu w sofistycznym kierunku. Aktywność intelektualna Żydów skupiała się najpierw na rozwinięciu i ukończeniu Talmudu. W VIII wieku powstało wiele grup w judaizmie, albo też ugrupowania takie odłączyły się od niego. Większość istniała krótko i nie miała znaczenia w późniejszych czasach, ale jedna z tych grup odegrała znaczącą rolę w historii oraz przez pewien czas w rozwoju filozofii. Byli to karaici zwani w języku polskim karaimami, którzy i dziś jeszcze istnieją, choć pozostały tylko nieliczne resztki tej grupy. Ich nazwa karaim (od hebrajskiego "czytać"; zwolennicy Pisma) wskazuje na to, iż za wiążące uznają tylko Biblię.

Beniamin z Nahawendu, przedstawiciel nurtu karaimskiego z pierwszej połowy IX wieku, nie tylko posługiwał się alegoryczną interpretacją Biblii, ale również rozwijał wyobrażenia o pośrednim związku Boga ze światem: Bóg nie stworzył świata bezpośrednio, lecz za pośrednictwem anioła; tylko świat duchowy pochodzi bezpośrednio od Boga. Zdaniem Beniamina nie można pogodzić z pojęciem Boga przekonania o możliwości bezpośredniego kontaktu Boga z człowiekiem. Objawienie na górze Synaj oraz natchnienie proroków było również przekazane przez anioła wyznaczonego przez Boga.

Najbardziej znacząca osobowość w historii myśli żydowskiej, Saadia ben Josef - inicjator racjonalnego podejścia do religii żydowskiej, twórca średniowiecznej filozofii żydowskiej - jako pierwszy przedstawił religię żydowską w formie obszernego systemu filozoficznego. Podstawową tezą Saadii jest to, iż religia i filozofia nie tylko nie są wzajemnie sprzeczne, lecz pomagają sobie w znalezieniu prawdy, ponieważ obie pochodzą od tego samego boskiego źródła. Przez pojęcie religii Saadia rozumiał tylko religię żydowską, gdyż tylko ona jedna wśród doktryn religijnych jest - według niego - pochodzenia boskiego.

Podobne prace

Do góry