Ocena brak

FILOZOFIA SPOŁECZEŃSTWA, KULTURY, PRAWA, RELIGII

Autor /KiLLbiLL Dodano /07.07.2011

Rozwijanie szczegółowej problematyki filozoficznej, dotyczącej rozmaitych dziedzin działalności człowieka oraz jej wytworów, prowadzi do pewnych, niekiedy szeroko rozbudowanych nauk filozoficznych, w istotny sposób opartych na metafizyce człowieka i z punktu widzenia epistemologiczno-metodologicznego będących jej częściami (niekiedy nawiązujących teŜ do aksjologii, zwłaszcza etyki i estetyki, a czasem stanowiących podbudowę tych nauk).

Przedmiot zainteresowań f i l o z o f i i s p o ł e c z e ń s t w a lub Ŝycia społecznego (nazywanej też - niezbyt szczęśliwie - filozofią społeczną) moŜna określić jako grupę społeczną lub relacje międzyosobowe pewnego typu. Pod względem przedmiotu (nie: aspektu) nie róŜni się ona od socjologii, która jednak jest nauką szczegółową, o innej perspektywie epistemologicznej. Filozofia społeczeństwa stawia pytania dotyczące istoty, sposobu istnienia, ostatecznych przyczyn istnienia więzi społecznej i grup społecznych (w ogóle lub określonego typu), stosunku bytowego między jednostką a społeczeństwem.

W jej ramach mieści się filozoficzna teoria  Ŝycia gospodarczego, rodziny, narodu czy państwa, społecznych związków formalnych i nieformalnych. Problematyka filozofii społeczeństwa poruszana była w obrębie polityki, zwanej dziś częściej filozofią polityki. F i l o z o f i a k u l t u r y moŜe być nastawiona bądź bardziej na badanie czynności kulturowych lub kulturotwórczych człowieka, bądź bardziej na badanie wytworów tych czynności, w postaci np. języka, instytucji społecznych i politycznych, dzieł sztuki, religii, nauki i filozofii, ideologii itp. Zazwyczaj rozróŜnia się kulturę materialną, społeczną (zwaną teŜ cywilizacją - przy jednym ze znaczeń tego słowa) i duchową. Spotykane definicje kultury sprowadzić moŜna do dwu:

1) jest to działalność ludzka (wraz z jej wytworami), stanowiąca rozwijanie i doskonalenie, uczłowieczanie (intelektualizację) natury ludzkiej i Pozaludzkiej; kulturą jest to, co człowiek (działając świadomie i celowo) dodaje do tego, co zastaje;

2) jest to integrująca organizacja życia społecznego (społeczeństwa) poprzez tworzenie czy ustalanie systemu znaków jako narzędzi styczności (komunikacji) społecznej lub wzorów zachowania, obowiązujących w danej grupie.

Pierwsze ujęcie jest filozoficznie bardziej podstawowe, drugie bardziej związane ze szczególnym punktem widzenia filozofii społeczeństwa lub socjologii. OdróŜnić przy tym naleŜy przymiotniki „kulturowy" i „kulturalny": pierwszy ma charakter czysto opisowy, drugi zawiera pewną kwalifikację war-tościującą; kulturalny to realizujący (bezpośrednio lub pośrednio) jakąś wartość (pozytywną) lub stanowiący jej realizację, albo odpowiadający wzorcom lub normom obowiązującym w danej grupie społecznej44. Widać stąd, Ŝe nie ma ostrej granicy między filozofią społeczeństwa a filozofią kultury; oba te działy filozofii człowieka są wzajemnie powiązane, krzyŜują się. Z tym  Ŝe pierwsza rozwaŜa działalność człowieka w aspekcie jej wymiarów i uwarunkowań społecznych, druga natomiast w aspekcie twórczości, przekształcania (w sobie i na zewnątrz) i uzupełniania tego, co zastane, i powo-ływania do istnienia nowych przedmiotów.

A więc: Homo socialis  i Homo faber vel artifex. Niektórzy z filozofii społeczeństwa i kultury wyodrębniają f i l o z o f i ę  d z i e j ó w   (historiozofię)45. F i l o z o f i a p r a w a zajmuje się istotą, rodzajami, sposobem istnienia i ostatecznymi przyczynami prawa46. MoŜna przedmiot filozofii prawa ograniczyć do prawa pozytywnego (ustanowionego, ogłoszonego),  a moŜna i rozszerzyć na wszelkie prawo (a więc takŜe naturalne i zwyczajowe); w tym drugim wypadku szczególnie widoczna jest integralna więź filozofii prawa z metafizyką człowieka i z etyką.Współcześnie szczególnie rozwijana i odgrywająca znaczną rolę w dyskusjach  światopoglądowych jest f i l o z o f i a r e l i g i i , zresztą rozmaicie noimowana.

Z przyjętego tu punktu widzenia filozofia religii jest kontynuacja filozofii (metafizyki) człowieka, wyspecjalizowanym działem filozofii kultu- powiązanym z aksjologią. RozwaŜa istotę, rodzaje, ostateczne uwarunkowania religii, jej pozycję i rolę w ludzkim sposobie bytowania. Wymienione działy filozofii człowieka moŜna uprawiać dwojako (przy czym te ujęcia nie muszą być traktowane jako antagonistyczne): bądź jako przedłuŜenie metafizyki człowieka, bądź jako wyspecjalizowane działy aksjologii - filozofii wartości. W ten sposób teoria społeczeństwa czy jego wyróŜnionych postaci (rodziny, państwa, związku przyjacielskiego) lub aspektów i dziedzin działania (np. Ŝycia gospodarczego), teoria prawa, teoria sztuk (w ogóle lub poszczególnych rodzajów) stają się wyspecjalizowanymi działami rozważań aksjologicznych, w szczególności etyki i estetyki jako teorii odpowiednich wartości.

Na gruncie tomizmu i tych stanowisk, które nie oddzielają wartości od bytu, zachodzi możliwość uzgodnienia obu podejść. Wszystkim tym działom filozofii człowieka odpowiadają pewne nauki humanistyczne: socjologia (wraz z tzw. psychologią społeczną), ekonomia, nauki polityczne, teoria i historia kultury, teoria poszczególnych rodzajów kultury (np. sztuki), prawoznawstwo (zwłaszcza teoria prawa), religioznawstwo. Dyskutuje się, jakie relacje zachodzą między tymi naukami i ich filozoficznymi odpowiednikami.

Podobne prace

Do góry