Ocena brak

FILOZOFIA ANALITYCZNA

Autor /Billy Dodano /08.07.2011

Terminfilozofia analityczna", podobnie jak termin „analiza", bywa uŜywany w róŜnych, szerszych i węższych znaczeniach. W najszerszym znaczeniu analityczną nazywa się tę filozofię, która nie dąŜy do syntez, lecz poprzestaje na dokładnym myślowym rozbiorze wybranych, szczegółowych zagadnień, akcentując przy tym wagę języka jako narzędzia i głównego czynnika poznania filozoficznego. Niekiedy język staje się jedynym przedmiotem badań. Na ogół filozofowie analityczni nie odrzucają z góry moŜliwości unaukowienia lub uściślenia rozwaŜań filozoficznych (zob. 4 05). Spodziewają się jednak, iŜ część tradycyjnych problemów filozoficznych odpadnie jako problemy  źle postawione, a wiele innych okaŜe się następstwem nieścisłego, niewłaściwego uŜycia języka.

Istnieją osobowe i rzeczowe związki filozofii analitycznej z neopozytywiz-mem, niekiedy zaciera się granica między tymi kierunkami. W sensie ścisłym (węŜszym) filozofia analityczna to brytyjska szkoła filozo-ficzna zainicjowana na początku XX w. przez G. E. Moore'a (f 1958), przy współudziale B. Russella i L. Wittgensteina. WyróŜnia się szkołę w Cambridge (Moore, częściowo Russell i wczesny Wittgenstein, Ch. D. Broad, J. Laird, C. E. M. Joad i in.) oraz szkołę w Oxfordzie (J. C. Wilson, H. A. Prichard, W. D. Ross, H. H. Price, G. Ryle, J. L. Austin, P. F. Strawson i in., takŜe A. J. Ayer). Zrazu przez analizę rozumiano dokładniejsze wyjaśnianie znaczeń słów i myśli, zastępowanie wyraŜeń nieścisłych, niejednoznacznych wyraŜeniami  ścisłymi, jednoznacznymi (Moore) lub transponowanie wyraŜeń języka zastanego (potocznego) na wyraŜenia języka skonstruowanego (sztucznego), formalnie scharakteryzowanego, logiczną rekonstrukcję rozwaŜań (Russell, Wittgenstein); pierwsza orientacja zbliŜała się stylem badań niekiedy do fenomenologów, druga do neopozytywistów. Wreszcie pewne trudności pierwszego typu analizy oraz ograniczenia i nieadekwatność drugiego typu analizy spowodowały reakcję w szkole oksfordzkiej i ukształtowanie - nie bez wpływu późniejszego, tzw. drugiego Wittgensteina - programu filozofii lingwistycznej czy (Austin) fenomenologii lingwistycznej, zajmującej się właściwie wyłącznie badaniem rozmaitych sposobów użycia wyraŜeń i zwrotów językowych, przy zasadniczym zaufaniu - przynajmniej w punkcie wyjścia - do intuicji, praktyk zastanego języka potocznego.

Zdaniem tej orientacji większość podstawowych trudności filozoficznych wywodzi się z pochopnego przyjmowania dychotomii, ostrych, upraszczających podziałów (Austin), z mieszania róŜnych kategorii językowych (Ryle). Filozofia w tym wydaniu stała się jakby rodzajem językoznawstwa. Brytyjska filozofia analityczna zrodziła się z reakcji na brytyjski (poheglow-ski) spekulatywny idealizm, głosiła więc zrazu tezy realistyczne. Jednak teoria danych zmysłowych (sformułowana przez Moore'a, kontynuowana i modyfiko-wana np. przez Russella, Broada, Price'a i Ayera), według której bezpośrednim przedmiotem percepcji są „dane zmysłowe", czyli układy lub ciągi jakości zmysłowych, uczyniła ów realizm problematycznym. Głównymi krytykami teorii danych zmysłowych byli Prichard, Austin, Ryle. Szczególnie wyraźny wpływ brytyjskiej szkoły analitycznej znaleźć moŜna w krajach Wspólnoty Brytyjskiej, takŜe w USA, w krajach skandynawskich (np. szkoła uppsalska: A. Hagerstróm, A. Phalen, K. Marc-Wogau, I. Hedenius, A. Wedberg i in.; niektórzy zbliŜali się do neopozytywizmu), u niektórych filozofów polskich.

Na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, zarówno w Ameryce Północnej jak i w Wielkiej Brytanii, filozofia analityczna weszła w nową fazę swego rozwoju. Z jednej strony zajęto się energicznie i pomysłowo logiczną analizą terminów waŜnych w róŜnych działach filozofii, skonstruowno szereg systemów logicznych w ramach tzw. logiki nieklasycznej („logiki filozoficznej"), z drugiej strony powiązano dotychczasową problematykę tego kierunku z tradycyjną problematyką filozoficzną, podjęto zagadnienia ontologiczne (meta-fizyczne), antropologiczne (zwłaszcza problem relacji „umysł-ciało"), teorio-poznawcze, aksjologiczne. W obrębie szerokiego nurtu analitycznego nawiązano do róŜnych tradycji i wyraŜano odmienne orientacje (np. pragmatyzm, neohe-glizm, poprzez Brentanę scholastyka, naturalizm, antyrealizm, platonizm i nomi-nalizm). Nie wchodząc w te zróŜnicowania, wymieńmy tu szereg przedstawicieli szeroko rozumianej filozofii analitycznej oraz powiązanych z nią filozofujących logików: W. V. O. Quine, N. Goodman, C. L. Stevenson, W. Sellars, H. Put-nam, J. Hintikka, R. Montaque, S. Kripke, N. Rescher, J. R. Searle, A. Plantin-ga, R. M. Chisholm, D. Levis, P. K. Moser, K. Lehrer, D. Davidson, N. Dum-mett.

Podobne prace

Do góry