Ocena brak

FILOZOFIA

Autor /Ratibor Dodano /15.03.2012

Gr. philo sophia dosł. 'umiłowanie mądrości; wiedza racjonalna; nauka', ważna forma świadomości społ., która w przeciwieństwie do religii i mitów wyraża ogólne poglądy na świat i pozycję człowieka w świecie, w postaci teoretycznej, logicznej i zazw. także systematycznej.

U Demokryta i Arystotelesa do filozofii (choć nie zawsze tak nazwanej i tak ograniczonej) zalicza się też metafizyka, logika, dialektyka, teoria poznania, etyka, estetyka, nauka o państwie. Filozofowie antyczni zajmowali się także zagadnieniami objętymi z czasem przez takie wyspecjalizowane nauki, jak kosmogonia, astronomia, fizyka, fizjologia, biologia, retoryka, gramatyka, matematyka itd.

W ograniczonym sensie, w którym zaczęto używać tego terminu w końcu V w. pne., oznaczał on próbę zrozumienia i nauczania, jak żyć mądrze i dobrze, mając właściwe poglądy na Boga, świat, człowieka i cnotę. Pierwsze użycie tego terminu w tym sensie przypisywano Pitagorasowi; tak też używał go zapewne Sokrates i z pewnością Platon.

Filozofowie ... tylko interpretowali świat; idzie jednak o to, aby go zmienić, nm. die Philosophen haben die Welt nur ...interpretiert, es kommt darauf an, sie zu \erandern, z Tez o Feuerbachu (1845) Karola Marksa. Filozof (a. patriarcha) z Ferney Wolter. Filozof z Sanssouci zob. Fryderyk (II Hohenzollern). Jajko filozoficzne zob. Jajko.

Kamień filozoficzny zob. Kamień. O, gdybyś milczał! byłbyś nadal filozofem, łac. o, si tacuisses!philósophus mansisses, wg Boecjuśza, 2, 7. Szkoły i kierunki filoz. staroż. Grecji. Jońska filoz. przyrody (VI-IV w. pne.).

Szkoła milezyjska: Tales, Anaksymander, Anaksymenes, Diogenes z Apollonii.

Szkoła efeska: Heraklit, Kratylos. Pitagoras i pitagorejczycy: Alkmeon z Krotony, Kebes z Teb, Archytas z Tarentu, Eudoksos z Knidos.

Eleaci: Ksenofanes z Kolofonu, Parmenides, Zenon, Melissos z Samos. Anaksagoras z Kladzomen; Empedokles z Akragas (z Agrigentum). Atomiści: Leukippos z Miletu, Demokryt z Abdery.

Sofiści: Protagoras, Goigiasz; Hippiasz z Elidy, Kallikles. Sokrates. Sokratycy (V-III w. pne.).

Szkoła megarejska: Euklides z Megary; Eubulides z Miletu.

Cynicy: Antystenes z Aten, Diogenes z Synopy, Krates z Teb.

Cyrenaicy: Arystyp z Kyrene, Antypater, Teodor z Kyrene, Hegezjasz Peisithanatos z Kyrene. Platon.

Akademia Platońska (zob. Akademia): Speusippos, Arkesilaos z Pitane, Karneades, Filon z Laryssy, Antioch z Askalonu. Arystoteles,

Perypatetycy: Teofrast z Eresos, Eudemos z Rodos, Straton z Lampsakos, Arystoksenos z Tarentu.

Stoicyzm (IV w. pne. - II w. ne.)

Stara Stoa: Zenon z Kition, Kleantes z Assos w Troadzie, Chryzyp z Soloj w Cylicji.

Średnia Stoa: Panajtios z Rodos, Posejdonios z Apamei syryjskiej.

Epikur i „ogród Epikura" (epikurejczycy). Ścieżka filozofów, nm. Philosophensteg, aleja spacerowa w Heidelbergu nad Neckarem (RFN), sławnym mieście uniwersyteckim (od 1386) i ośrodku naukowo-kulturalnym.

Więcej jest rzeczy (dziwnych) na niebie i ziemi, Horacy, niż śniło się waszym filozofom, ang. There are more things in heaven and earth, Horatio, than are dreamt ofin yourphilosophy, z tragedii Hamlet, 5, 2, Szekspira. Trzej filozofowie obraz Giorgiona, Wiedeń, Kunst hist. Mus.

Podobne prace

Do góry