Ocena brak

FILIPINY, República ñg Pilipinas - KOŚCIÓŁ KATOLICKI

Autor /Pia Dodano /26.09.2012

1. Pod patronatem His
z p a n ó w - Początki chrześcijaństwa na F. związane są z
przybyciem Europejczyków. Misję chrystianizacyjną pierwsi
podjęli augustianie-eremici, wchodzący w skład wyprawy
Magellana i 31 III 1521 odprawili pierwszą mszę na wyspie
Jomoijón; po utrwaleniu się panowania hiszp. na F. szybko
postępowała chrystianizacja, którą oprócz augustianów-eremitów
prowadzili franciszkanie (1577), jezuici (1581), dominikanie
(1587) i augustianie-rekolekci (1606); do końca
XVI w. przybyło tu z Hiszpanii ok. 450 zakonników. Misje
kat. miały charakter pokojowy, jedynie w księstwach islamskich
na wyspach Jolo i Mindanao stosowano przymus administracyjny.
O szybkich postępach ewangelizacji świadczy
liczba ochrzczonych: 1585 - ok. 400 000, 1595 - ok.
700 000 i 1620 - p o n a d 2 min.

Diecezję w Manili utworzył 6 II 1579 pap. Grzegorz XIII
i podporządkował ją metropolii Meksyk, a 21 XII 1581
mianował dla niej pierwszego bpa Domingo de Salazara OP
1581-941; zwołał on pierwszy synod diec. do Manili
1582-86) celem ustalenia przepisów dotyczących osadnictwa
i organizacji życia c h r z ę ś ć na F . ; 1595 p a p . Klemens V I I I
podniósł Manilę do rangi metropolii, której podporządkował
3 nowo utworzone diec. (Cebu - z rozpowszechniającym się
kultem Dzieciątka Jezus, Nueva Segovia i Cáceres). Równocześnie
powstały prowincje zak. franciszkanów (1586), dominikanów
(1592), jezuitów (1606), augustianów-eremitów
i augustianów-rekolektów (1629); 1581 bp Salazar założył
kolegium dla kształcenia duchowieństwa; jezuici otworzyli
1595 kolegium dla Hiszpanów w Cebu (1601 udostępnili go
tubylcom) oraz 1611 w Manili, dominikanie zaś w Manili
kolegia św. Tomasza (1611), podniesione przez pap. Innocentego
X bullą In super eminenti z 1645 do rangi uniwersyt
e t u , oraz św. Jana (1620).

Po 1603 na polecenie króla hiszp.
Filipa III organizowano sieć par.; przy parafiach z a k ł a d a n o
bractwa rei., szkoły e l e m e n t a r n e i pierwsze szpitale. Wyższe
urzędy kośc. i cywilne obsadzano Hiszpanami. Dla kształcenia
kleru tubylczego założono 1704 seminarium duch. w Manili;
1684 Ignacia del Espiritu Santo założyła pierwsze rodzime
zgrom. Najśw. Maryi Dziewicy, którego celem było wychowanie
i opieka nad kobietami; 1696 powstało także rodzime
zgrom, sióstr dominikanek św. Katarzyny ze Sieny,
a 1719 zgrom, sióstr augustianek rekolektek misjonarek
Filipińczyków.

W XVII w. nastąpiła chrystianizacja ludności zamieszkałej
na większych wyspach F . ; w tym okresie stały się one cent
r um mis. dla Chon (1625), Annamu (1676) i Kambodży
(1688). Rozwój chrześcijaństwa na F. utrudniały w XVII w.
częste spory hierarchii kośc. z zakonami, podporządkowanymi
1567 jurysdykcji biskupiej. Oprócz działalności rei.
zakony prowadziły szeroką akcję gospodarczą, np. budując
mosty, drogi, wodociągi, systemy irygacyjne, a od końca
XVII w. kanały.

Król hiszp. Karol III usunął 1768 jezuitów z F. (wówczas
mieli 6 kolegiów, 9 rezydencji i 3 misje). Krótkotrwała
kasata zakonów (1835) i popieranie masonerii przez władze
hiszp. doprowadziły do wzmocnienia walki z Kościołem.

Z powodu niewystarczającej liczby księży miejscowych
od poł. XIX w. zaczął się ponowny napływ duchowieństwa
hiszp. (1852 przybyli księża z Seminarium Misji Zagr.
w Paryżu); przygotowanie kleru tubylczego zaczęło się na
większą skalę po przybyciu misjonarzy św. Wincentego a
Paulo (1862), którzy przejęli prowadzenie seminariów
duch.; jezuici powrócili 1858 na F. podejmując rozległą
działalność mis., zwł. wśród wyznawców islamu na wyspach
J o l o i Mindanao; 1886 pracę duszpast. na F. podjęli kapucyrii, którzy swój kościół w Quezon uczynili ośrodkiem
kultu MB z Lourdes.

Od XIX w. tubylcze duchowieństwo F. popierało ruchy
wolnościowe; w odwecie królowa Izabela II dekretem
z 1862 pozbawiła parafie k. Manili wielu rodzimych proboszczów
(parafie te przejęli Hiszpanie); po straceniu kilku
duchownych przywódców ruchu niepodległościowego 1872
doszło do wybuchu powstania (1896) skierowanego przeciwko
władzom hiszp. i Kościołowi; zakończyło się ono u p a d k i em
p a t r o n a t u hiszp. i przejęciem F. przez Stany Z j e d n . (1898).

2 . P o d o k u p a c j ą a m e r y k a ń s k ą - Władze
amer, wydaiiły z F. przeszło 500 księży hiszp., wprowadziły
rozdział Kościoła od państwa, laicyzację szkolnictwa; popierały
natomiast protest, misje prezbiterianów, baptystów,
metodystów; uniwersytetom kośc. przeciwstawiły uniwersytet
państw, w Manili, zal. 1911. Silne tendencje nacjonalistyczne
na F. znalazły zwolenników wśród miejscowego
duchowieństwa; pod kierunkiem ks. Gregorio Aglipay y
Laban (1870-1940) doszło do rozłamu w Kościele filipińskim
i utworzenia 1902 niezależnego Kościoła nar. (Iglesia
Católica Filipina I n d e p e n d i e n t e ) , do którego przystąpiło
50 k a p ł a n ów i ok. 1 min wiernych (—» aglipaizm).

Kryzys Kościoła na F. skłonił Stolicę Apost. do rozbudowy
hierarchii k o ś c ; 1902 powstała delegatura apost.
w Manili, zależna od Kongr. Konsystorialnej ; 1910 pap.
Pius X erygował diec. Calbayog, Lipa, Tuguegarao i Zamboanga
oraz prefekturę apost. Palawan, polecił kształcenie
kleru tubylczego i ewangelizację niechrześc. plemion na
F . , przyczynił się do powrotu księży hiszp. i misjonarzy
zakonników: sercanów (1908), werbistów (1909), a także
dominikanów, którzy objęli ponownie uniwersytet św. Tomasza
w Manili (1916 otrzyma! prawa państw.); 1904 augustianie
otworzyli drugi uniw. katolicki św. Augustyna w
Itoilo.

Również z inicjatywy pap. Piusa X odbył się 1907
w Manili synod prow., który poparł misje prowadzone
wśród wyznawców islamu oraz wśród pogańskich Igorrotów,
Negrytów, Abor i napływowych Chińczyków. Do nowego
rozłamu w Kościele filipińskim doszło 1920; katolik Felix
Manalo założył Iglesia di Cristo w duchu synkretyzmu orientalno-
chrześcijańskiego. 1934 pap. Pius XI erygował metropolię
w Cebu podporządkowując jej 5 d i e c : Bacolod, Calbayog,
Cagayan, J a r o i Zamboanga oraz ogłosił 1935 NMP
z Gwadelupy główną patronką F. Ożywieniu życia rei.
sprzyjały kongresy eucharyst. w Manili (nar. - 1929, międzynar.
- 1937). W okresie II wojny świat, zginęło 257 kapłanów
i zakonników.

3 . P o I I w o j n i e ś w i a t . Kościołowi przyznano swobodę
działania; obok rozbudowy sieci par. (1913 - 963 par., 1960
- 1670 p a r . ) , pap. Pius XII erygował 5 metropolii - Cáceres,
Cagayan, J a r o , Nueva Segovia (1951) i Zamboanga (1958),
7 diec. - Tagbilaran (1941), San F e r n a n d o (1948, od 1975
m e t r o p o l i a ) , Lucena (1950), Legaspi (1951), Sorsogon (1951),
Capiz (1951, od 1976 metropolia), Dumaguete (1955), 7
p r a ł a t u r samodzielnych - Davao (1949, od 1970 m e t r o p o l i a ) , Batan i Babuyan, C o t a b a t o , Infanta (1950), Ozamiz (1951,
od 1971 diecezja), łba, Bangued (1955) i wikariat apost.
J o l o (1958); 1953 odbył się I synod plenarny, poświęcony
głównie ożywieniu działalności duszpast. i życia religijnego.
Jezuici założyli 2 uniwersytety kat. - Xavier University
w Cagayan (1933, zreorganizowany 1958) i A t e n e o w Manili
(1959). Rozbudowano sieć szkól k o ś c średnich i elementarnych.

W celu przygotowania katechetów i specjalnych
duszpasterzy założono 1953 Wsch.azjat. Instytut Pastoralny
z siedzibą w Manili; utworzone po 1946 organizacje
kat. - Catholic Action of Philippines, Catholic Women's
League, Catholic Youth Organization, Society of Holy
Name Jesus, Student Catholic Action i Young Christian
Workers mają na celu usprawnienie chrzęść działalności
społ. i pogłębienie życia rei.; działalnością charytatywną
zajęły się Catholic Welfare Organization, zal. przez episkopat
filipiński 1950 i Institute for Social Order, a wychowaniem
kat. Catholic Educational Association of the Philippines;
1955 odbył się w Manili świat, kongres apostolstwa
świeckich.

W 1960 pap. Jan XXIII mianował k a r d y n a ł em pierwszego
Filipińczyka, metropolitę Manili R. Saniosa oraz utworzył 5
diec. —» Borongan (1960), Imus, Malolos (1961), Cabanatuan,
Tarlac (1963) i p r a ł a t u r y samodzielne - Marbel (1960),
Tagum, San José de A n t i q u e (1962), Isabela (1963). Od 1960
Kościół filipiński wysyła misjonarzy do Azji Wsch., zwł.
do Indonezji; w tym celu utworzono 1965 Filipińskie Tow.
Misyjne; 1979 zorganizowano w Manili Międzynar. Kongres
Mis.; 1981 misje filipińskie objęły 49 krajów, w których
pracowało 133 księży i 532 zakonnice; 1962 bp G. Mongeau
z Cotabato założył na wyspie Mindanao pierwszą radiostację
kat.; uruchomiona 1969 radiostacja Veritas w Manili
nadaje programy rei. w 20 językach dla krajów Dalekiego
Wsch. i Oceanii; 1975 było na F. 21 kat. stacji radiowo-
-telewizyjnych; Kościół kat. wydaje 3 mies, i 3 dzienniki.

W sprawach reform społ. episkopat F. pod przewodnictwem
kard. R. Santosa (1953-73) zajmował stanowisko konserwatywne.
Do zaangażowania społ. Kościoła w duchu pełniejszego
humanizmu wzywał pap. Paweł VI podczas pobytu
na F. (28-29 XI 1967; -> Azja II E ) ; gdy 1972 F. Marcos
prezydent F. ogłosił stan wojenny, ze względu na bunt
islamskich wyznawców na pd. kraju, episkopat F. na czele
z metropolitą Cebu, kard. Julio Rosalesem, zredagował
list pasterski w sprawie równouprawnienia obywateli i zaprotestował
przeciwko ingerencji państwa w sprawy Kościoła
i w jego akcję charytatywną; także w liście pasterskim
z 1 X 1979 bpi F. na czele z kard. Jaime L. Sin zakwestionowali
politykę prezydenta; 2 X 1984 kard. Sin publicznie
napiętnował łamanie praw ludzkich przez państwo, co powtórzył
w kilku dalszych wystąpieniach w kraju i za granicą.
Po przeprowadzeniu i sfałszowaniu wyborów prezydenckich
w lutym 1986, dzięki zaangażowaniu się miejscowego
Kościoła doszło do bezkrwawej rewolucji na F.; po obaleniu
prezydenta Mareosa rządy w kraju objęła Corazón
Aquino.

Ostatnio, na skutek ożywienia życia r e i . , nastąpił poważny
wzrost powołań kapl. (1966 - 1012, 1978 - 2238, a 1984 - 3004
alumnów), rozbudowa sieci par. (1966 - 1633, 1977 - 1913,
a 1984 - 2107 parafii); pap. Paweł VI erygował 5 metropolii
- Davao (1970), Lipa (1972), Tuguegaro (1974), San Fernando
(1975) i Capiz (1976), 16 diecezji - San Pablo (1966),
Butuan, Dipolog (1967), Masbate (1968), Maasin (1968),
Ilagan (1970), San Fernando de la Union (1970), Pagadian
1971), Virac, Romblon, Catarman, Daet (1974), Balanga
1975), Kalibo (1976), Boac (1977), Tandag (1978) i 5 samodzielnych
prałatur - Bayombong (1966), Malaybalay (1969),
Uigan (1971, od 1983 d i e c ) , Marawi i Kidapawan (1976).

W związku z podróżą apost. pap. Jana Pawia II na F.
(17 - 22 II 1981) prezydent Marcos zniósł stan wojenny;
papież odwiedził wyspy Quezon, Cebu, Davao, Bacolod,
Iloilo, Legaspi i Baguio; w Manili beatyfikował 16 męczenników
z —> Nagasaki, a wśród nich Wawrzyńca Ruiza,
pierwszego błogosławionego F.; w homiliach i przemówieniach
Jan Paweł II wystąpił w obronie praw człowieka,
sprawiedliwości społ., wzywał do akcji charytatywnej na
rzecz najbiedniejszych, podkreślił rolę rodziny chrzęść
i odpowiedzialność F. za chrześcijaństwo w Azji.

W 1979-84
erygowano 3 metropolie: Cotabato (1979), Palo (1982)
i Ozamiz (1983), 9 diecezji: Digos (1979), Tagum (1980),
Kidapawan, Marbel, San José de Antique, Malaybalay,
Bangued, Bayombong (1982), Antipolo (1983), samodzielną
p r a ł a t u r ę Ipil (1979) i wikariat apost. San José de Mimboro
(1983).

 

V. Marin y Morales, Ensayo de una síntesis de los trabajos realizados por las corporaciones religiosas españolas de F. I-II, Ma 1901; AAS 2(1910) 290; F.J. Montalbán, El patronato español y la conquista de F., Burgos 1930; AAS 27(1935) 263-264; E.H. Bernard-Maitre, Les Iles Philippines du Grand Archipel de la Chine, Tiensin 1936; E. Bazaco, La Iglesia en F.. Ma 1938; F.X. Clark, The Philippine Missions, NY 1945; AAS 43(1951) 152-154, 678; F. Fernández, Dominicos donde nace el sol, Manila 1958; J.L. Phelan, The Hispanization of ihe Philippines, Madison 1959; P.S. de Achútegui. M. Bernad, Religious Revolution In the Philippines 1-11, Ma 1960-66; H. de la Costa. The Jesuits in the Philippines 1581- 1768. Ma 1961; tenże. LThK VIII 459-463; SEC 1035-1055; BMis V 237-361. VI 239-400; J. Schmitz. Die Abra-Missions auf Nordluzon (Philippinen von 1598-1955). SA 1964; Fourth Centenary of the Evangelization of the Philippines. Boletin Eclesiástico de F. 39(1965) 1-352; IV centenario de la evangelization de F., Boletín de la provincia de san Nicolas de Tolentino de F. 55(1965) 53-303; M. Merino, Augustinos evangelizadores de F. 1565-1965. Ma 1965; E. Neira, Conversion Methodology In the Philippines (1565-1665), Ma 1966; AAS 59(1967) 531-532; R.L. Deats, Nationalism and Christianity in the Philippines, Dallas 1967; J. Glazik, Mission auf den Philippinen, H KG IV 618-620; W. Góralski, Filipińskie doświadczenia, Wwa 1968; The Catholic Church in the Philippines Today. Manila 1968; B. de Arbeiza, Reseńa histórica de los capuchinos en F.. Pamplona 1969; Studies in Philippine Church History. Lo 1969; J. Beckmann. Philippinen und Südsee. HKG V 346-350; tenże. Philippinen, Indonesien. Ozeanien, Afrika, HKG VI 1. 634-640; W. Kowalak, Panazjatycka Konferencja Biskupów, CT 42(1972) z. 2. 142-146; J. Metzler. Die Philippinen, HKG VII 817-820; D. Diel, The Confrontation of the Roman Catholic Church with the Economic and Social Development in the Philippines in Relation to the Influence of the Socio-Theological Position of the II Vatican Council. H 1974; Zerreissprobe für die Kirche auf den Philippinen, HerKor 28(1974) 121-123; G. Rocca, DIP I 1151-1153; AAS 68(1976) 165-166; G. Rocca, DIP IV 1623-1624; HerKor 31(1977) 60-63; W.M.F. Hofstecde. W. Hunger. Auf dem Weg zur Versöhnung. Muslims und Christen im Süden der Philippinen. KM 97(1978) 51-55; M. Klarner-Śnidowska. Wyspy na szlaku tajfunów, Wwa 1979; M. Wrzeszcz, Pawel VI. Szkice do portretu wielkiego papieża, Wwa 1979, 161-164; AAS 72(1980) 257-258; F.A. Fov, Catholic Almanac, Huntington 1982, 38-41, 93; AAS 75(1983) 357-360, 542-543, 801-802; Jan Pawel II na F. i w Japonii. 16-28 II 1981. Przemówienia i homilie. Wwa 1986.

Podobne prace

Do góry