Ocena brak

FILIP APOSTOŁ Św.

Autor /Pia Dodano /26.09.2012

J e d e n  z —» Dwunastu w spisach
—> a p o s t o ł ów umieszczony na 5 miejscu; pochodził, p o d o b n i e
j a k Piotr i Andrzej z Betsaidy nad j e z i o r em G e n e z a r e t .
Jezus powołał go jako jednego z pierwszych apostołów
J 1,43-46); wspomniany jest przy rozmnożeniu chleba
J 6,5-7), nadto j a k o pośrednik między poganami a J e z u s em
J 12,21-22), wyrażający pragnienie ujrzenia Boga Ojca
J 14,8-10); wg Klemensa Aleks. Chrystus zażądał od F.
bezzwłocznego pójścia za nim, pozostawiając posługę pogrzebania
ojca osobom niepowołanym, „umarłym" (Mt
8,21-22).

Dość wcześnie zaczęto mylić szczegóły życia F.
z wydarzeniami z działalności —» Filipa Diakona (por. Dz
21,8); prawdopodobnie F. glosil ewangelię w Scytii (na pn.
od M. Czarnego) oraz Lidii i Frygii (Azja Mniejsza); z Listu Polikratesa, bpa Efezu z 2. pol. II w. do p a p . Wiktora I,
oraz z napisu znalezionego w ruinach Hierapolis (Pamukkale
k. Smyrny) wiadomo, że t am znajdował się grób F. i kościół
pod jego wezw. (inny ku jego czci wystawiono w V w. w Kons
t a n t y n o p o l u ) .

W Rzymie rozwój kultu F. zapoczątkowało sprowadzenie
w VI w. relikwii F. i Jakuba Mt. do bazyliki 12 Apostołów
zbudowanej za pap. Pelagiusza I i Jana III po uwolnieniu
551 Rzymu spod władzy Gotów; ze względu na wspomniane
relikwie wódz Belizariusz nazwał tę bazylikę warownią
bizant. w Rzymie (T. Schnitzler).

Święto F. i Jakuba Mł.
w Kościele zach. 1 V, od 1956 - 11 V, a od 1970 - 3 V, w
Polsce 6 V; w Kościele prawosł. 14 XI; w krajach niem.
uważa się F. za p a t r o n a czapników, foluszników i kramarzy.
Przypisywane F. Ewangelia F. i Dzieje F. nie są autentyczne
(—> apokryfy II A 1, II B).

 

W.M. Ramsay, The Cities and Bishoprics of Phrygia, Lo 1895-97, I 84-120, II 552; E. Le Camus, DB III 702-706; F. Vigouroux, DB V 267-270; P. de Ambroggi, ECat V 1311; H. Köster, RGG V 337-338; K. Smyth, Tomb of Saint Philip. Apostle or Disciple?, 1ER 97(1962) 288-295; A. Wikenhauser, LThK VIII 465-466; F. Spadafora, BS V 708-711; W. Zaleski, Apostołowie Jezusa Chrystusa, Pz 1966, 184-187; T. Schnitzler, Die Heiligen im Jahr des Herrn, Fr 1979, 158-159; W. Zaleski, Świeci na każdy dzień, Ł 1984, 229-231.

 

W  i k o n o g r a f i i - na ogół przedstawiany jak in. —»
apostołowie (IV 1) ze zwojem pisma lub k o d e k s em w dłoni,
lecz j e g o wiek i atrybuty ulegają zmianom.

J a k o młodzieńca bez zarostu ukazują F. wczesnochrześc.
mozaiki (z 1. poł. V w., S. Agata in Subura w Rzymie; z
530-540, S. Vitale, Rawenna) i bizant. ikona z X-XI w.
(klasztor św. Katarzyny na Synaju); w dziełach got. i renesansowych
jego wygląd t r a k t o w a n o dowolnie: j a k o młodzieńca
z bródką wyobrażono go na relikwiarzu Drzewa Krzyża
Świętego z 1160-70 w Liège, bez zarostu - na rewersie kwatery
ze sceną Nawrócenie dworzanina królowej Kandaki w
Tryptyku mikuszowlckim z 1470 (MNKr) i w renesansowej
rzeźbie marmurowej Nanni di Banco w t a b e r n a k u l um z 1414
(Or S. Michele we Florencji), natomiast jako łysego i brod
a t e g o starca - we wczesnogot. rzeźbie franc, z 1210 w pd.
p o r t a l u katedry w Chartres, późnogot. płaskorzeźbie z ok.
1425-30 w kościele w Łączy k. Gliwic i renesansowej grafice
A. D u r e r a z 1523; wygląd starczy F. przyjął się w sztuce baroku
(J.B. Babel, rzeźba z 1746-47, kościół opacki w Einsied
e l n ) .

Od XII w. indywidualnym atrybutem F. jest krzyż o
długim drzewcu (Chartres, Łącza) i kamienie (Mistrz św.
Weroniki, obraz tablicowy z 1415, Wallraf-Richartz Museum,
Kolonia); krzyż z kamieniami wskazuje, że jego
śmierci krzyżowej towarzyszyło kamienowanie (rzeźba z
ok. 1500, Einsiedeln), natomiast w połączeniu ze smokiem
motyw ze Złotej legendy) ma znaczenie apotropeiczne
Filippino Lippi, fresk z 1502, kaplica Strozzich w S. Maria
Novella we Florencji).

Wydarzenia z życia i legendy F. przedstawiano w ujęciach
samodzielnych i cyklicznych. Do preferowanej tematyki,
realizowanej w scenach indywidualnych należy hist. Powołanie
F., F. przyprowadzający do Chrystusa Natanaela (miniatury
bizant. kodeksu z 1059, klasztor Dionisiu na Athosie),
F. proszący Chrystusa, aby ukazał uczniom Ojca (B. Veronese,
obraz z 2. poł. XVI w., Galleria dell'Accademia,
Wenecja); Ukrzyżowanie F. (np. miniatura w Menologionie
Bazylego II, koniec X w., BWat), także ukrzyżowanie głową
na dół (relief na pomniku grobowym kard. Philippe d'Alençon
z ok. 1400, Ś. Maria in Trastevere, Rzym; F. L a d a t t e ,
relief w brązie, XVIII w., kaplica wersalska) oraz legendarne
- wypędzenie smoka ze świątyni Marsa (miniatura w
Pasjonale stuttgarcklm, XII w., Landesbibliothek; F. Lippi,
fresk z 1502, kaplica Strozzich).

Rozbudowane, historyczno-
-legendarne cykle sceniczne występują w katalońskim retabul
um z XIV w. (Museo de Bellas Artes de Cataluña, Barcel
o n a ) , we freskach Spinella A r e t i n o z końca XIV w. (S. Domenico
w Arezzo), obrazach z 1518 pędzla Mistrza Legendy
św. F. (Pinakoteka w Monachium i Kunsthistorisches Museum
w Wiedniu) oraz w ikonie ruskiej z XVI w. (Muzeum
R o s . , Leningrad).

 

Kaftal I 841-846, II 916-918; Réau III 3, 1068-1069; M.L. Casanova, BS V 711-719; KZSP VI z. 5, 41, XI z. 2, 7; M. Lechner, LCIk VIII 198-205.

Podobne prace

Do góry