Ocena brak

FEIJÓO y MONTENEGRO BENITO JERÓNIMO OSE

Autor /Agatonik Dodano /25.09.2012

ur. 8 X 1676 w Casolemiro (prow. O r e n s e ) , zm. 26 IX 1764 w
Oviedo, hiszp. pisarz.

Do zakonu wstąpił 1690 w klasztorze w Samos i studiował
teologię w Salamance; 1709 rozpoczął wykłady teologii i Pisma
św. na uniw. w Oviedo. Uczony, erudyta o dużej śmiałości
poglądów, zadebiutował jako pisarz obroną posądzonego
o herezję lekarza Martina Martineza, twierdząc, że zwalczanie
Arystotelesa i scholastyki nie jest herezją, ale służy
poszukiwaniu prawdy; był to początek jego, prowadzonej z
pozycji oświeceniowych, krytyki obiegowych sądów z dziedziny
matematyki, medycyny, filozofii, prawa, ekonomii, literatury,
a także walki z panującymi powszechnie przesądami;
poglądy swe wyrażał w listach i licznych esejach oraz w 2 obszernych
dziełach o charakterze encyklopedycznym El teatro
critico universal o discursos varios en todo género de materias
para desengaño de errores comunes (I-IX, Ma 1726-40) i Cartas
eruditas y curiosas en que por la mayor parte se continúa
el designio del teatro critico universal, impugnendo o reduciendo
a dudosas varias opiniones comunes (I-V, Ma 1742-60), w
których zwalczał przesądy, popularyzował zdobycze wiedzy,
poruszał tematy filoz., omawiając różne doktryny.

Do poszukiwania prawdy dochodzi się wg F. przez rozum
i doświadczenie; był zwolennikiem upowszechniania wiedzy
i przeciwnikiem obskurantyzmu; docenił znaczenie Galileusza,
I. Newtona, G.W. Leibniza i P. Gassendiego. Swoboda
poglądów F. nie przekraczała jednak granicy prawd wiary;
jedynie za pośrednictwem nauki i doświadczenia odkrywa się
wg niego prawdę dostępną rozumowi; prawda ponadrozumowa
nie jest przedmiotem nauki; podkreślając zgodność między
nauką i filozofią a wiarą, twierdził, iż najlepszą jest ta
filozofia, która najbardziej zgadza się z religią. Niezależność
poglądów i racjonalizm pozwalają widzieć w nim przedstawiciela
oświecenia hiszp.; jego twierdzenie, że prawdziwa
sztuka powinna być twórczością oryginalną i nie musi być
podporządkowana regułom, a jedynie natchnieniu stawia go
w rzędzie prekursorów romantyzmu.

W polityce zwalczał doktrynę N. Machiavellego potępiając
żądzę władzy i fałszywie pojmowany patriotyzm. Interesował
się jednocześnie, w sensie bardzo nowoczesnym problematyką
hiszp. występując m.in. w obronie wkładu Hiszpanii
do cywilizacji eur. (Glorias España, Mapa intelectual y cotejo
de naciones); krytycznie oceniając ówczesną rzeczywistość
hiszp. sugerował różne środki zaradcze i projekty reform,
zwł. w szkolnictwie; potępiał również nadużycia kolonizatorów;
występował także przeciw —* inkwizycji, twierdząc, że jej praktyka jest niezgodna z dyscypliną k o ś c , ponieważ
została przyjęta z trybunałów świeckich.

Mimo zgodności poglądów F. z nauką Kościoła oraz
patriotyzmu, jego dzieła ze względu na ich niewątpliwe nowatorstwo
budziły sprzeciwy wielu współczesnych, a inkwizycja
wytoczyła mu proces, przed którego konsekwencjami
uchronił go d o p i e r o król Ferdynand VI.

F. należał do najświatlejszych ludzi swej epoki i jego wpływ
na życie umysłowe Hiszpanii, a także krajów latynoamerykańskich,
był znaczny, zwł. w zakresie szkolnictwa i studiów
uniwersyteckich.

 

G. Marañón, Las ideas biológicas del padre F., Ma 1934, 19412 ; G. Delpy. L'Espagne et l'esprit européen. L'oeuvre de F., P 1936; C. Sanz-Amor, Ideas pedagógicas del padre F.. Ma 1950; C. Reed, El teatro critico universal del padre F., Mexico 1950; J. Sarrailh, L'Espagne éclairée de la seconde moitié du XVIII' siècle. P 1954; A. Ardao, La filosofia polémica de F.. BA 1962; F. Eguiagaray y Bohigas, El padre F. y la filosofia de la cultura de su época. Ma 1964; J. A. Pérez-Rioja, Proyección y actualidad de F., Ma 1965.

Podobne prace

Do góry