Ocena brak

Faszyzm i komunizm - Ideologia faszyzmu

Autor /Miron Dodano /18.10.2011

Ideologia faszyzmu nie stanowiła jednolitego systemu światopoglądowego, lecz była wybiórczym połączeniem różnych, czasem wręcz wykluczających się, elementów czerpanych z filozofii irracjonalistycznych XIX w., nacjonalistycznych doktryn solidaryzmu społecznego i antydemokratycznych teorii socjologicznych, które miały teoretycznie uzasadniać idee etnocentryzmu, elitaryzmu i rasizmu.

Łącząc te elementy ideologowie faszyści tworzyli całkowicie nierealny pogląd na świat, oparty na micie "misji dziejowej", wyższości własnego narodu nad wrogiem, sprawcą wszelkiego zła społecznego. Wróg ten w każdym kraju jawił się inaczej, dla faszyzmu włoskiego był to "zgniły liberalizm", dla faszyzmu niemieckiego "twór żydowski" (zarówno komunizm, jak i "międzynarodowa plutokracja"). Owa misja dziejowa własnego narodu miała uzasadniać pełną instytucjonalizację życia społecznego i całkowite podporządkowanie jednostki interesowi państwa, mit wroga stanowił uzasadnienie ciągłego terroru. W tych warunkach uzasadniony stawał się faszystowski kodeks moralny, głoszący zasadę bezwzględnej wierności i posłuszeństwa wodzowi, którego wola wyznaczała granice obowiązujących norm etycznych.

Na tym fundamencie rozwijały się idee państwa totalitarnego, prowadzące do utożsamiania narodu z państwem, państwa z rządem, rządu z jego szefem, a szefa z wodzem faszystowskim. Metodę oddziaływania propagandowo-ideologicznego faszyzmu stanowiła demagogia społeczna w najszerszym rozumieniu, podsycając rozczarowanie rządami demokratyczno-parlamentarnymi, niezadowolenie mas ukierunkowano na antysemityzm i antykomunizm, odwracając je od prawdziwych przyczyn nędzy i pauperyzacji społeczeństwa.

Faszyści dochodzili do władzy różnymi drogami, zależnie od warunków wewnętrznych poszczególnych krajów, albo siłą (Hiszpania), albo na drodze legalnego ustanowienia dyktatury (Włochy, Niemcy). Partie faszystowskie zdobywały silne wpływy jeszcze przed zdobyciem władzy. Z chwilą jej przejęcia podporządkowywały sobie aparat państwowy, a ich bojówki tworzyły trzon nowych organów terroru i ucisku. Ustanowienie dyktatury faszystowskiej w miejsce systemu wielopartyjnego wprowadzało system monopartyjny, władza wykonawcza i ustawodawcza przechodziła w ręce wodza partii, którego gabinet stawał się jedynym ośrodkiem dyspozycyjnym. Wszystkie stanowiska obsadzano faszystami, a organa władzy państwowej podporządkowywano odpowiednim ogniwom aparatu partyjnego, poddając jego kontroli.

Nad całokształtem życia publicznego i prywatnego panowała policja polityczna, która eliminowała faktycznych i potencjalnych przeciwników reżimu. System bezpieczeństwa oparty na kilku rodzajach policji mundurowej i tajnej (niemieckiego Gestapo, włoskiego OVRA). Dla przyspieszenia masowej izolacji i wyeliminowania przeciwników politycznych faszyzm stworzył sieć obozów koncentracyjnych. Metodami terroru i donosicielstwa wytwarzano atmosferę strachu, zarówno wśród przeciwników, jak i zwolenników faszyzmu. Szczególną uwagę przywiązywały władze faszystowskie do wychowania młodzieży, tworząc w tym celu specjalne organizacje (włoskie Avanguardia Balilla, niemieckie Hitlerjugend).

Głosząc pogardę i nienawiść do innych narodów faszyści od początku swego powstania świadomie przygotowywał się do wojny i podbojów. Niebezpieczeństwo agresji ze strony państw faszystowskich wzrosło w 1933, po objęciu rządów niemieckich przez A. Hitlera, gdzie do potrzeb wojennych przystosowywano całą gospodarkę kraju. Pomimo terroru w państwach faszystowskich działały, choć w ograniczonym zakresie, nielegalne partie i organizacje antyfaszystowskie, które w obliczu narastania groźby wojny w latach trzydziestych konsolidowały siły postępowe poszczególnych krajów w antyfaszystowskich frontach ludowych.

Tradycje te kontynuowano podczas II wojny światowej w ruchu oporu i frontach narodowych. Zarówno w polityce wewnętrznej, jak i zagranicznej faszyzm stanowił jeden z najbardziej wstecznych kierunków w dziejach ludzkości. Ograniczając elementarne prawa człowieka hamował rozwój kultury, oświaty i wartości duchowych swoich narodów, jednocześnie spowodował masowe zbrodnie i wyginięcie milionów ludzi. Po II wojnie światowej faszyzm skompromitowany zbrodniami hitlerowskimi nie odrodził się już w dawnej formie, ale w wielu krajach istnieją partie, które w swoich programach nawiązują bezpośrednio do tradycji faszyzmu włoskiego i niemieckiego (neofaszyzm).

Komunizm, ideologia skrajnie lewicowa, głosząca zasady społeczeństwa bezklasowego, równości w podziale dóbr, a w związku z tym zniesienie własności prywatnej. Głównymi teoretykami byli K. Marks i F. Engels. Uważali oni, że społeczeństwo składa się z antagonistycznych klas społecznych, a zmiana systemu odbędzie się na drodze rewolucji robotniczej, dzięki której proletariat uzyska pozycję hegemona.

Twierdzili, że odkryli naukowe i ostateczne prawa rządzące historią i w związku z tym możliwe będzie wprowadzenie nowego, idealnego społeczeństwa. Dlatego też przyjmuje się, że teoria ta, głosząca hasła ostatecznego "zbawienia ludzkości", stała się substytutem religii (świecką religią). Wiek XX przyniósł realizację tych mrocznych wizji, żądających ofiary życia od swych wyznawców.

Pierwszym państwem komunistycznym był Związek Radziecki. Wprowadzono tam dyktaturę proletariatu, realizowaną przez wąskie grono wybrańców, zawodowych rewolucjonistów, czyli odkrywców ostatecznej prawdy. Celem ich było, wg W.I. Lenina, uświadomienie robotników co do ich roli społecznej, fizyczna likwidacja burżuazji i wszystkich przeciwników nowego systemu. Jednostka została podporządkowana państwu, wyzbyta własnych pragnień, swobód religijnych itp. Oznaczało to w praktyce wprowadzenie reżimu totalitarnego (totalitaryzm), a później kultu jednostki. Internacjonalizm proletariacki polegał natomiast na popieraniu interesów państwa sowieckiego, np. poprzez szpiegostwo, realizowane przez Komintern i Kominform.

W wyniku sowieckiej agresji i zwycięstwa nad Niemcami w II wojnie światowej system ten został wprowadzony siłą w krajach Europy Środkowo-Wschodniej pod osłoną Armii Czerwonej. W krajach Europy Zachodniej istniał natomiast eurokomunizm, którego zadaniem było "rozmiękczanie" systemów kapitalistycznych (kapitalizm).

Obecnie popularny jest tam neokomunizm, szczególnie wśród intelektualistów i studiującej młodzieży. Komunizm jako system oficjalnej ideologii państwowej upadł w Europie pod koniec lat 80.

Podobne prace

Do góry