Ocena brak

FANTAZJA

Autor /Kordula Dodano /25.09.2012

(gr. fantasia), psych, zdolność subiektywnego
przedstawiania zjawisk nie istniejących lub dotychczas
nie dostrzeganych na podstawie zdarzeń z przeszłości, polegająca
na twórczym integrowaniu materiału figuratywnego
(wzrokowego, słuchowego, dotykowego) oraz słowno-logicznego
w nowe —» wyobrażenia; jako konstrukcyjna i asocjacyjna
aktywność intelektualna stanowi niezbędny czynnik
rozwoju i twórczości człowieka.

F. pobudzają emocje pozyt. (np. zdziwienie), a tłumią
neg. (np. strach); może ją regulować —» wola, tendencja do
samorealizacji i samowyrażenia, —» zainteresowania i siła
koncentracji (—» uwaga). Pełniąc rolę adaptacyjną (—> adapt
a c j a ) , f. zapewnia pojawienie się zastępczych układów reakcji
(np. poprzez wyobrażenia różnorodnych sytuacji
upragnionego spotkania z kochaną osobą), daje częściowe
zaspokojenie potrzeb (najczęściej wg zasady życzeniowej)
oraz wyprzedza zdarzenia i przygotowuje do ich przebiegu
psych, proces (rola preparacyjna f.), co uprzedza doświadczenie
i częściowo zastępuje uzewnętrznione działanie (praktyk
ę ) . Wg koncepcji psychoanalitycznych f. spełnia też funkcje
obronne - redukując pragnienia, dzięki czemu nie dochodzi
do ich bezpośredniej manifestacji, oraz katartyczne - ograniczając
popędy przez eliminowanie ich antyspoł. i bezowocnych
wyładowań (ale nie w realnej sytuacji stresu, lęku,
strachu i gniewu).

Na treść i stopień f. poszczególnych ludzi ma także wpływ
kontekst kulturowy; w niektórych hist, okresach f. byta
przeakcentowana (np. romantyzm), a w in. redukowana
(np. pozytywizm); poddana woli i kierowana przez intelekt
sprzyja wyższym formom aktywności człowieka, np. jego
religijności, w rozwoju której pomaga tworzyć podstawowe
pojęcia i wyobrażenia rei., jak obraz Boga, Kościoła; pojęcia
te kształtowane w dziecku wg zasad —• antropomorfizmu,
—» animizmu i myślenia magicznego wymagają nieustannego
kształcenia i wychowywania dziecka (—» dziecko
I G, II; —* katecheza), co oczyszcza i pogłębia doświadczenia
jego wieku, stwarzając możliwość pełnego rozwoju człowieczeństwa.

Katecheza antropol., realizująca postulat
wierności Bogu i człowiekowi, chcąc w adekwatny sposób
przekazywać orędzie Boże, uwzględnia możliwości intelektualno-
twórcze katechizowanych oraz uwarunkowania
kontekstu myślowo-kulturowego (— akomodacja IV); pon
a d t o wykorzystanie wytworów f. w pracy katechetycznej odmaterializowuje wyobrażenia rei., ułatwiając wchodzenie
w rzeczywistość duchową. F. mimowolna i nie kierowana
prowadzić może do kłamliwych zmyśleń (—» kłamstwo, —»
konfabulacje); może być też skutkiem stanu chorobowego
(np. —» halucynacje w niektórych psychozach).

 

J. Frohschammer, Die Phantasie als Grundprinzip des Weltprozesses, Mn 1877; H. Kunz, Die anthropologische Bedeutung der Phantasie I-II, Bas 1946; K. Heymann, Phantasie, Bas 1956; J. Pastuszka, Rola dziecięcych przeżyć rodzinnych w kształtowaniu życia religijno-moralnego człowieka, AK 53(1961) 235-244; M. Berkenblit, A. Pietrowski, F. i riealnosť, Mwa 1968; J. Colomb, Al servìzio della fede. Manuale di catechetica, To 1969, I 367-401; A. Richardson, Mental Imagery, Lo 1969; E. Klinger, Structure and Functions of F., NY 1971; R. Schäfer, Internalization. Process of F.?, PSCh 27(1973) 411-436; R. Murawski, Katecheza wierna Bogu i człowiekowi, Katecheta 18(1974) 196-201; R.Z. Scheffler, The Child from Five to Six. A Longitudinal Study of F. Change, GPM 92(1975) 19-56; R. Murawski, Podstawy psychologiczno-pedagogiczne, w: Podręcznik metodyczny do katechizmu religii katolickiej, Wwa 1976-80, I 37-50, III 34-50; I.M. Rozet, Psichołogija f. Ekspierimientalno-tieorieticzeskoje issliedowanije wnutriennych zakonomiernostiej produktiwnoj umstwiennoj diejatielnosti, Mińsk 1977 (Psychologia f. Badania twórczej aktywności umysłowej, Wwa 1982); R.M. Benson, Narcissistic Guardians. Developmental Aspects of Transitional Objects, Imaginary Companions and Career F., Adolescent Psychiatry 8(1980) 253-264; W.S. i R.J. Matthews, Eliminating Operational Definitions - a Paradigm Case Approach to the Study of F., w: Play of Children. Current Theory and Research. Contributions to Human Development, Bas 1982, VI 21-29; S. Bielecka, Psychologiczno-dydaktyczne aspekty pracy wychowawczej z dziećmi w wieku przedszkolnym, w: Jezus Chrystus z nami. Podręcznik dla katechizacji dzieci najmłodszych, Wwa 1983,1 47-88; K. Egan, Children's Path to Reality from F. Contrary Thoughts about Curriculum Foundations, Journal of Curriculum Studies 15(1983) 357-372; S.C. Wilson, T.X. Barber, The F. - Prone Personality - Implications for Understanding Imagery, Hypnosis, and Parapsychological Phenomena, w: Imagery. Current Theory, Research, and Application, NY 1983, 340-390; MX. Zolin i in., Measurement of Sustaining Functions of F., Journal of Personality Assessment 47(1983) 427-440.

Podobne prace

Do góry