Ocena brak

FAMILIA PONTIFICIA

Autor /Kordula Dodano /25.09.2012

Rodzina p a p . , zespół osób duchownych
i świeckich pełniących rzeczywiste lub honor,
funkcje przy —» papieżu j a k o głowie —» Stolicy Apostolskiej
oraz władcy Państwa Wat. (—> Watykan); wraz z asystą p a p .
(capello pontificia), czyli osobami towarzyszącymi papieżowi
j a k o głowie Kościoła kat. w uroczystych czynnościach liturg.
spełnianych przez niego lub w jego obecności, tworzy dom pap. nie będący częścią składową —» Kurii rzymskiej, choć
wielu jej członków wchodzi do f.p.

1. D z i e j e - Geneza i początkowy rozwój f.p. łączy się
ściśle z powstaniem i rozwojem dworu pap. oraz Kurii rzym.;
pierwsze świadectwo o ukształtowanej już f.p. zawiera Ordo
Romanus z VII w., wymieniający grono różnych urzędników
przy papieżu, na których czele stał vicedominus (a w XIII w.
dominus camerarius); rozwój f.p. przypada na XIII-XIV w.
wskutek zwiększania się —» Państwa Kościelnego oraz wzrostu
politycznej roli papiestwa; rozwojowi f.p. w okresie —»
awiniońskiej niewoli papieży, zwł. za pap. Klemensa VI
(1342-52), kres położył pap. Innocenty VI (1352-62) zmniejszając
splendor i liczbę członków dworu; pap. Marcin V
(1417-31) usunął świeckiego mistrza dworu (magister sacri
hospitii palatii apostolici), zastępując go prefektem pałacu
apost. (wt. maestro di casa), zw. od czasów pap. Urbana VIII
(1623-55) majordomem p a p . ; za pap. Pawła IV (1555-59) f.p.
liczyła ok. 1000 osób; jej rola w okresie odrodzenia i baroku
polegała na funkcjach dworskich; wiele z jej urzędów stało
się honor, tytułami wyższego duchowieństwa i książąt świeckich;
rzeczywiste funkcje kośc. przejęły krystalizujące się
—> kongregacje rzymskie działające poza f.p.; za pap.
Piusa VII (1800-23), a zwł. za Piusa IX po zaborze Państwa
Kośc. (1870) zmniejszyła się rola i liczba jej członków, a
n i e k t ó r e funkcje utraciły swój sens; z powstaniem Państwa
Wat. (1929) wiele funkcji f.p. przeszło na nowo powstałe
organy (zwł. gubernatorstwo) i wzrosła w niej liczba członków
h o n o r . ; normy i przywileje f.p. regulowały dokumenty
p a p . , m.in. Piusa IV, Grzegorza XV, Aleksandra VIII, Innocentego
XIII, Benedykta XIII, Piusa VI, Piusa VII,
Leona X I I , Grzegorza XVI, Piusa X, Piusa XI; KPK zawarł
je w kan. 328 oraz 1435 § 1,1°.

Pap. Paweł VI przeprowadzając reformę f.p. w motu proprio
Pontificalis domus z 1968 (AAS 60(1968) 305-315) dokonał
rozróżnienia na członków świeckich i duchownych,
zniósł ponad 20 funkcji, niektórym zmieniając nazwy i wprowadzając
do f.p. określoną liczbę urzędników Stolicy Apost.
i Państwa Wat. oraz prezesów 2 akademii p a p . , a także zredukował
do 3 tytuły honor, (protonotariuszy apost., prałatów
honor, i kapelanów pap.) i przemianował pap. gwardię
szlachecką na honor, gwardię pap.; ponadto na mocy ES
(1,18) zniósł rezerwacje Stolicy Apost. przy nadawaniu
wakujących urzędów i beneficjów po członkach f.p.;

po
likwidacji 1968 —* Datarii Apostolskiej zmniejszył f.p. o datariusza
i subdatariusza; 1969 uprościł stroje, tytuły oraz
odznaki członków f.p. i zniósł funkcję sekretarza brewiów
kierowanych do panujących (po kasacie tego urzędu w Sek
r e t a r i a c i e Stanu); 1970 f.p. zmniejszyła się o dowódców
3 gwardii pap. (wskutek ich rozwiązania), a 1972 o sekretarza
p a p . do p i sm łac. (po kasacie tego u r z ę d u ) .

2. S t r u k t u r a - W skład f.p. wchodzą z osób duchownych
- substytut Sekretariatu Stanu i zarazem sekretarz tajnej
korespondencji p a p . , sekretarz Urzędu dla Międzynar.
Spraw Kośc. jałmużnik p a p . (uprzednio zw. tajnym jałmużnikiem),
wikariusz gen. papieża dla Państwa Wat. (uprzednio
zw. prefektem zakrystii a p o s t . ) , prezes P a p . Akademii K o ś c ,
teolog domu pap. (uprzednio zw. magistrem pałacu a p o s t . ) ,
prałaci —> antykamery papieskiej (pełniący uprzednio
funkcje podczaszego, sekretarza poselstw i westiariusza),
ceremoniarze p a p . , kaznodzieja domu papieskiego. Do f.p.
zalicza się również duchownych obdarzonych honor, tytułami
protonotariuszy apost., p r a ł a t ów (uprzednio zw. prałatami
domowymi) oraz kapelanów pap. (uprzednio zw. szambelanami).

Z osób świeckich natomiast - asystenci tronu,
delegat specjalny Pap. Komisji do Spraw Państwa Wat., gen.
radca Państwa Wat., architekt pałaców apost., dowódca
pap. gwardii szwajc, konsultorzy Państwa Wat., prezes
Pap. Akademii Nauk, dostojnicy asystujący papieżowi (zw.
uprzednio szambeląnami szpady i płaszcza, a obecnie dżentelmenami
jego Świątobliwości), prokuratorzy pałaców apost., pracownicy antykamery p a p . (zw. uprzednio odźwiernymi)
oraz pap. domownicy.

Na czele f.p. (oraz asysty pap.) stoi prefekt pałacu apost.;
wszyscy duchowni członkowie f.p. należą także do asysty
p a p . , a świeccy mają specjalne miejsce w bazylice wat., lecz
nie biorą udziału w orszaku pap. ani w ceremoniach liturg.;
członków f.p. mianuje papież zasadniczo na 5 lat (żadna z
funkcji f.p. nie jest dziedziczna); podczas wakansu Stolicy
Apost. wszystkie funkcje f.p. ustają. F.p. ma do dyspozycji
pap. gwardię szwajc. oraz Centr. Urząd Kontroli (powstały
po zniesieniu in. gwardii p a p . ) .

 

Moroni XVII 296-298, XXIII 27-126; I.F. André, Histoire politique de la
monarchie pontificale au XIVe siècle, P 1845; LH. Bangen, Dle römische Curie. Ihre gegenwärtige Zusammensetzung und ihr Geschäftsgang, Mr 1854; A. Heine. De la Cour romaine sous le pontificat de Pie IX I-II, Lv 1856-61; P. Helyot. Album ou collection complète et historique des costumes de la Cour de Rome, P 1862; T.R. von Sickel. Ein Ruolo di famiglia des Papstes Pius IV, In 1893; G. Bourgin, La f . p . sotto Eugenio IV, R 1904; L. Dorez, La Cour de pape Paul III, P 1932; H. Göring, Die Beamten der Kurie unter Bonlfaz VIII, Kgb 1934; B. Rusch. Die Behörden und Hofbeamten der päpstlichen Kurie des 13. Jahrhunderts, Kgb 1936; T. Ortolan, DThC III 1931-1983; R. Ruffo della Scaletta, La famiglia pontificia, w: Vaticano, Fi 1946, 159-190; G. Felici, ECat V 999-1008; P. Pisani, Elt XI 534-535; J. Deshusses, DDC V 810-814; Plöchl I 139-141, II 100-108. Ill 178-182; A. Giovannetti, NCE X 974-976; G.M. Pinna. // riordinamento della Corte pontificia, ME 93(1968) 279-285; F. Leist, Der Gefangene des Vatikans. Strukturen päpstlicher Herrschaft, Mn 1971, 24-32; AnPont 1986, 1153-1155, 1595-1603.

Podobne prace

Do góry