Ocena brak

FABUŁA

Autor /kacperka Dodano /20.02.2012

FABUŁA, układ zdarzeń w świecie przedstawionym utworu epickiego lub dram., składających się na koleje życiowe ukazanych postaci. Każde ze zdarzeń współtworzących f. pozostaje w związku z in. zdarzeniami oraz z zasadą ogólną, która je organizuje. Schemat relacji między elementarnymi jednostkami konstrukcyjnymi f. obejmuje zależności trojakiego rodzaju: 1) związki następstwa w czasie (porządek chronol. lub inwersyjny), 2) związki przyczynowo-skutkowe, 3) związki teleologiczne (celowościowe), przy czym różne typy f. zakładają rozmaite hierarchie tych związków. Najmniej skomplikowanym rodzajem f. jest f. epizodyczna (—» epizod), w której poszczególne zdarzenia są w znacznej mierze usamodzielnione i nie komponują się w spoiste szeregi wyższego rzędu. W bardziej złożonych całościach fabularnych zdarzenia układają się w wątki. Ich liczba i powiązanie zależą od ilości występujących w utworze postaci i łączących je stosunków. Spójną f. jednowątkową mają np. z reguły —» nowela czy —» tragedia, f. wielowątkowa w najbardziej urozmaiconych formach występuje w —* powieści. Wątki w obrębie f. układają się najczęściej hierarchicznie (wątek główny i podporządkowane mu wątki uboczne), ale mogą też narastać równolegle i równorzędnie. W rozwiniętych układach fabularnych, np. w powieści czy w —» eposie, obok zdarzeń uszeregowanych w wątki występują liczne epizody, charakteryzujące tło (społ., obycz., hist. itp.), na którym rozgrywają się wypadki, a obok zdarzeń rozgrywających się w czasie bezpośrednio przedstawionym -zdarzenia reprezentujące przedfabularną przeszłość bohaterów (—» przedakcja) lub ich pofabularną przyszłość (—» poakcja). Charakter f. konkretnego dzieła stanowi wypadkową nastawienia na indywidualizację przebiegu zdarzeniowegó oraz czynników schematyzujących, które upodabniają ten przebieg do in., już w literaturze zrealizowanych; np. w —» balladzie, —» bajce narracyjnej czy - w inny sposób - w powieści kryminalnej stereotyp fabularny utrwalony w tradycji odgrywa znacznie większą rolę niż np. w powieści obycz. czy bardziej jeszcze w powieści psychol., gdzie góruje nastawienie na zindywidualizowanie i niepowtarzalną konkretność przebiegu zdarzeniowego. F. stanowi zasadniczy wykładnik funkcji poznawczej dzieła: będąc konstrukcją lit. poddaną działaniu konwencjonalnych założeń danego gatunku lit., jest zarazem w mniejszym lub większym stopniu odpowiednikiem modelowym jakiejś rzeczywistości ludzkiej: społ, hist., psychol., i w tym zakresie podlega kryteriom prawdy lub prawdopodobieństwa, realizmu, fantastyki itd. Niekiedy jest rozbudowanym znakiem lit. o charakterze alegorii lub —» symbolu, wskazującym na treści bezpośrednio w dziele nie zakomunikowane; aby je uchwycić, czytelnik musi dokonać interpretacji przedstawionych zdarzeń (tak dzieje się np. w —» moralitecie, —» przypowieści czy bajce). Zob. też akcja.

Janusz Sławiński

Podobne prace

Do góry