Ocena brak

Ewolucja ustrojowa II Rzeczypospolitej - Konstytucja kwietniowa

Autor /Miron Dodano /18.10.2011

Głównym celem obozu rządzącego z Piłsudskim na czele była zmian konstytucji w celu prawnego usankcjonowania istniejącego systemu politycznego. Przez kilka lat czołowi prawnicy sanacji przygotowywali projekt konstytucji, której główne tezy przedłożono sejmowi 29 I 1934roku w sprawozdaniu z prac Komisji Konstytucyjnej. Opozycja nie mogła przeszkodzić w uchwalaniu przez sejm większych ustaw, posiadała dostateczna liczbę mandatów, by do uchwalenia nowej konstytucji nie dopuścić. Projekt został przesłany do senatu, gdzie po wniesieniu pewnych poprawek przyjęto ostatecznie tekst ustawy zasadniczej 10 I 1935r. 23 IV 1935 roku prezydent Mościcki złożył swój podpis na sygnowanym uprzednio przez Piłsudskiego tekście konstytucji, która weszła w życie. Autorzy stworzyli system oparty na rządach jednostki i popierającej ją grupy, rządzącej przy jednoczesnym ograniczeniu roli parlamentu i kontroli społecznej. Obowiązująca dotychczas zasada suwerenności narodu, delegującego władzę w ręce powołanych przez siebie organów, została zastąpiona charakterystyczną dla zwolenników marszałka ideologia państwową.

Następne artykuły określały zwierzchnia role prezydenta, który maił skupić "jednolitą i niepodzielną władzę państwową". Miał być wybierany co 7 lat w głosowaniu powszechnym. Otrzymał bardzo szerokie uprawnienia: mógł mianować premiera, zwoływać i rozwiązywać sejm i senat, był zwierzchnikiem sił zbrojnych, reprezentował państwo, stanowił o wojnie i pokoju, zawierał i ratyfikował umowy z innymi państwami, obsadzał niektóre wyższe urzędy, wskazywał swego następcę, wyznaczał następcę na czas wojny. Ponadto utrzymano system dekretów prezydenckich z mocą ustaw.

Rząd uniezależniono od parlamentu. Sejm i senat został pozbawiony wpływu na skład personalny gabinetu.

Sejm miał pochodzić z wyborów opartych na czteroprzymiotnikowym prawie wyborczym. Uprawnienia senatu rozszerzono, a jego marszałek otrzymał zamiast marszałka sejmu uprawnienia związane z zastępstwem prezydenta państwa. Sejm i senat zostały głównymi urzędami ustawodawczymi. Inicjatywa ustawodawcza miała przysługiwać rządowi i sejmowi, a w sprawach budżetu - rządowi, jednak prezydent miał prawo wydania dekretów z mocą ustawy oraz prawo weta w stosunku do ustaw uchwalonych przez parlament.

Prawa i obowiązki obywateli zostały ujęte pobieżnie przy postanowieniach o roli państwa, sił zbrojnych, wymiarze sprawiedliwości, czy też stanie zagrożenia państwa. Podkreślono obowiązek wierności dla państwa, gotowości do obrony, czy ponoszenia świadczeń i ciężarów.

Konstytucja wywołała ostre sprzeciwy w niektórych stronnictwach opozycyjnych, w rzeczywistości jednak zakończyła proces przebudowy ustroju państwa z demokratyczno-parlamentowego na autorytarny. Utrwaliła ona system rządów wprowadzony przez Piłsudskiego po zamachu majowym w toku walki z sejmem i opozycją. Idea nadrzędnej roli państwa, silnej władzy wykonawczej czy ocena obywateli według "wartości wysiłku i zasług" na rzecz "dobra powszechnego" upodobniły konstytucje kwietniową do zasad ustrojowych panujących we Włoszech, Portugalii, krajach bałkańskich czy bałtyckich.

Podobne prace

Do góry