Ocena brak

Ewolucja poziomu bezrobocia w Polsce oraz jego przyczyny

Autor /Ashlyn Dodano /14.04.2011

Zjawisko bezrobocia jest obserwowane i analizowane od początku transformacji społeczno-ekonomicznej w Polsce. Zainteresowanie problematyką bezrobocia jest nadal duże. Wynika to zarówno ze skali tego zjawiska, jak i jego rangi w warunkach przemian gospodarki polskiej.

Praca odgrywa doniosłą rolę w życiu człowieka i społeczeństwa. Zdaniem prof. Mieczysława Kabaja odgrywa ona trzy zasadnicze, a zarazem współzależne funkcje:

  1. czynnika tworzenia produktu społecznego (funkcja ekonomiczna),

  2. środka uzyskiwania dochodów (funkcja dochodowa),

  3. środka zaspokojenia aspiracji zawodowych i społecznych (funkcja społeczna).1

Zdaniem prof. Kabaja na funkcję ekonomiczną pracy składa się tworzenie nowych wartości umożliwiających wzrost produkcji dóbr i usług oraz przyczynia się do wzrostu dobrobytu społecznego. Praca jest aktywnym czynnikiem procesu gospodarczego. Natomiast to, że ludzie pracują przede wszystkim po to, aby uzyskiwać niezbędne do życia dochody, wynika z funkcji dochodowej pracy. To właśnie dochody z pracy stanowią główne źródło utrzymania. W ten sposób ludzie uczestniczą zarówno w podziale jak i w tworzeniu dochodu narodowego.

Funkcja społeczna pracy jest formą realizacji zawodowych aspiracji oraz społecznej potrzeby pracy.

Bezrobocie jest przeciwstawieństwem pracy. Jest to zjawisko polegające na braku pracy dla osób poszukujących i zdolnych do pracy. Bezrobocie występuje w wielu formach i ma wiele wymiarów i aspektów ekonomicznych i społecznych.1

Bezrobocie możemy podzielić na:

  • bezrobocie jawne, czyli rejestrowane w urzędach pracy lub mierzone za pomocą badań aktywności ekonomicznej ludności,

  • bezrobocie utajone - polegające na tym, że istnieje niepełne zatrudnienie ludzi chętnych do pracy, którzy są jej pozbawieni.

Zjawisko bezrobocia utajonego możemy obserwować w dużych zakładach pracy lub gospodarstwach rolnych. Ten typ bezrobocia może występować w postaci wcześniejszych emerytur lub też jako praca w niepełnym wymiarze.

Transformacja systemowa gospodarki polskiej zapoczątkowana w 1990 r. przyniosła zasadnicze zmiany na rynku pracy. Pojawiły się nadwyżki podaży pracy i jawne bezrobocie. W latach 1990-91 liczba bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy wzrastała rocznie blisko 1,1 mln osób rocznie, osiągając w końcu 1991 r. poziom 2 156 tys. Pod koniec 1993 r. poziom bezrobocia wyniósł prawie 3 mln, następnie w roku 1994 można było zaobserwować pierwszy znaczny spadek bezrobocia, który wyniósł w porównaniu do 1993 r. prawie 52 tys. osób. W kolejnych latach tendencja spadkowa utrzymała się. Przyczyną spadku bezrobocia w tamtym okresie była poprawa koniunktury gospodarczej, zaostrzenie kryteriów rejestracji bezrobotnych w urzędach pracy oraz wzrost liczby nowych miejsc pracy.

W końcu 1996 r. liczba bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy wyniosła 2 359 tys. osób, natomiast w końcu 1997 r. – 1826, czyli o 533 tys. osób mniej. Trzeba podkreślić, iż rok 1997 był pierwszym od 7 lat, w którym liczba bezrobotnych spadła poniżej 2 mln. W roku 1998 w urzędach pracy zarejestrowano o 5 tys. osób więcej niż w poprzednim roku. Ten nieznaczny wzrost był spowodowany wyraźnym spowolnieniem tendencji wzrostowej gospodarki w II połowie tego roku.

Cechą charakterystyczną na polskim rynku pracy jest niezwykle szybki spadek stopy bezrobocia, która zwiększyła się z 2,15% w I kw. 1990 r. do 16% w końcu 1994, a następnie obniżyła się do 14,3% w połowie 1996 r. Do roku 1997 obserwujemy nadal tendencję spadkową. W listopadzie 1998 r. wskaźnik ten kształtował się na poziomie 10,6% i był niższy w porównaniu do listopada 1997 r. o 0,4 pkt. procentowego. Świadczy to o trudniejszej sytuacji na rynku pracy.

Wolne miejsca pracy są jednym z elementów charakteryzujących zapotrzebowanie gospodarki na siłę roboczą. W 1997 r. liczba ofert pracy zgłoszonych przez pracodawców wynosiła 916 tys. Oferty z sektora prywatnego stanowiły 72,3% ogółu ofert i liczyły 662 tys. Natomiast z sektora publicznego zostało zgłoszonych 253 tys. wolnych miejsc pracy. Zmniejszenie tempa wzrostu PKB w 1998 r. spowodowało zmniejszenie liczby ofert pracy o 155 tys.

Warte podkreślenia jest również to, iż począwszy od 1992 r., liczba ofert pracy z sektora prywatnego wykazuje bardzo wysoki , bo aż 75% - towy udział w stosunku do ogółu zgłaszanych przez pracodawców ofert pracy.

 

Do Cech charakterystycznych polskiego rynku możemy zaliczyć również :

  • duże zróżnicowanie przestrzenne,

  • trudną sytuację na rynku pracy młodzieży,

  • wysoki i wykazujący tendencję wzrostową udział bezrobotnych zamieszkałych na wsi,

  • przewagę kobiet wśród populacji bezrobotnych.

Na przyczyny powstania wysokiego poziomu bezrobocia w okresie transformacji złożyło się wiele przyczyn. Do najważniejszych trzeba zaliczyć:

  1. Głęboki spadek produkcji materialnej będący wynikiem recesji gospodarczej wywołanej przede wszystkim restrykcyjnym programem stabilizacyjnym.

  2. Restrukturyzację gospodarki.

  3. Niedorozwój gospodarczy wielu regionów kraju oraz występujące ukryte bezrobocie agrarne.

  4. Redukcję zatrudnienia socjalnego, czyli bezrobocia ukrytego.

  5. Niedostosowanie poziomu i struktury kształcenia do potrzeb rynku pracy.

  6. Zbyt liberalne przepisy, które umożliwiały uzyskiwanie zasiłków osobom dotąd bezrobotnym oraz nie skłaniały ich do poszukiwania pracy.

  7. Zbyt małą sprawność i nieelastyczność działania sieci biur pracy.

 

Podobne prace

Do góry