Ocena brak

EWANGELIE

Autor /Iti Dodano /24.09.2012

Pierwsze 4 księgi -»• kanonu Pisma św. NT, przedstawiające życie, działalność i nauczanie -»• Jezusa Chrystusa, uznane przez Kościół za natchnione (->• natchnienie Pisma Św.); należą do nich -»• Mateusza Ewangelia, -*• Marka Ewangelia, -*• Łukasza Ewangelia, -*> Jana Ewangelia; inne e. zalicza się do -* apokryfów (II A).

W obecnej postaci stanowią rezultat redakcyjnej pracy -* ewangelistów, opartej na przekazanym uprzednio przez apost. -> Tradycję materiale nauczania samego Jezusa (-»• Biblia II B), ujętym dla potrzeb -> kerygmatu i -»• katechezy w pojedyncze zbiory mów (por. Łk 1,1), znaków czy dokładnie zapamiętanych słów Jezusa (->• logia Jezusa). W pierwotnym nauczaniu apost. preferowano przede wszystkim wydarzenia paschalne (por. mowy Piotra Apostoła w Dz), czego przykładem jest Mk, która stanowi rozwinięty komentarz do ostatnich dni życia Jezusa; wcześnie gromadzono jednak również zbiory mów Jezusa i cykle jego nauk (np. -> Kazanie na górze) oraz opowiadania o -»• cudach (III), a nast., opierając się na tradycji gminy palest., dołączono opowiadania o dzieciństwie Jezusa (-* ewangelia dzieciństwa); zawarty w E. materiał nie jest jednak wystarczający, by uważać je za biografię Jezusa czy pamiętniki -+ Dwunastu.

Spisanie ustnego przekazu stało się konieczne, by w miarę upływu czasu zapobiec jego zniekształceniom oraz umożliwić głoszenie poza środowiskiem palest. ; materiał tradycji pierwotnej ulegał (bez szkody dla istoty przekazu) pewnej -> reinterpretacji i akomodacji (IV A 1) i dlatego nosi ślady określonych potrzeb -*• lokalnych Kościołów (np. redakcja tzw. klauzul rozwodowych w Mt 5,32 i 19,9), liturgii (hymny, np. J 1,1-14).

Trudno dokładnie określić czas powstania pierwszej spisanej E.; wg Papiasza z Hierapoiis (Euzebiusz HE III 39,16) były nią logia Jezusa, zred. przez Mateusza po aram.; ponieważ aram. tekst Mt zaginął, dlatego za najstarszą uważa się Mk, napisaną przed 70; po 70 powstała Mt, będąca zapewne rozszerzoną o sekcję znaków (-> cud III) wersją aram., i Łk; Mt i Łk, bardzo podobne do siebie pod względem układu treści i wykazujące sporo zależności lit., oparte są na 2 podstawowych źródłach — Mk i Q (-*- synoptyczna kwestia); J powstała ok. 100; Poszczególne E. mieszczą w sobie różne -> biblijne rodzaje literackie (np. opowiadania o cudach, -»• genealogie biblijne, -* apofte-gmaty, -*• przypowieści), a przy tym także same stanowią rodzaj lit. (-»• ewangelia), za którego twórcę uważa się Marka.

Chociaż E. spisano w kilkadziesiąt lat po śmierci Jezusa, to jednak ich bezpośrednie lub pośrednie pochodzenie apost., nadto zgodność w istotnych sprawach oraz widoczny w nich koloryt gminy palest, stanowią rękojmię niepodważalnej autentyczności i historyczności przekazu (por. instrukcja Sancta Mater Ecclesia, AAS 56(1964) 715).

 

F. Roslaniec, Powstanie i historyczność ksiąg NT, w: Biblia i teologia, Pz 1925, 131-146; E. Dąbrowski, Rodzaj literacki E. synoptycznych, CT 16(1935) 531-566; J. Michl, Die E. Geschichte oder Legende?, Rb 1940; J. Chaîne, Valeur historique des E., P 1941; O. CuUmann, Die Pluralita! der E. als theologisches Problem Im Altertum. Eine dogmengeschlchtllche Studie, ThZ 1(1945) 23-42; L. Cer faux, La voix vivante de TE. au début de l'Eglise, Tou 1946; J. Jeremias, Kennzeichen der Ipslsslma vox Jesu, w: Festschrift Alfred Wikenhauser, Mn 1954, 86-93 (przedruk w: J. Jeremias Abba, Gö 1966, 142-152); H. Riesenfeld, The Gospel Tradition and Its Beginnings, Lo 1957; D.M. Stanley, Liturgical Influences on the Formation of the Four Gospels, CBQ 21(1959) 24-38; H. Schürmann, Die Anfänge der Logientradition. Versuch eines formgeschichtllchen Zugangs zum Leben Jesu, w: Der historische Jesus und der kerygmatische Christus, B 1960, 1963', 342-370; X. Leon-Dufour, Les E. et l'histoire de Jésus, P 1963; A. Läpple, Biblische Verkündigung in der Zeitenwende. Werkbuch zur Bibelkatechese I-III, Mn 1964-65, 1967-705 (Od Księgi Rodzaju do E. Wprowadzenie do lektury Pisma świętego, Kr 1977, 370-471); E. Dąbrowski, Sobór Watykański II a biblistyka katolicka, Pz 1967, 68-84, 146-207; J. Kudasiewicz, E. na nowo odczytane, WNZP I 133-193; S. Schulz, Die Stunde der Botschaft. Einführung in die Theologie der vier Evangelisten, H 1967,19703; J. Kudasiewicz, Powstanie i historyczność E., w: Idee przewodnie soborowej „Konstytucji o Bożym objawieniu", Kr 1968, 121-152; V. OKeefe, Właściwe pojmowanie £., BDz 6082; J. Kudasiewicz, Dawne a współczesne ujęcie historyczności E., AK 72(1969) 427-444; tenże, E. synoptyczne, WPS III 51-297; D. Stanley, E.jako historia zbawienia, BDz 83-102; Ch.H. Dodd, The Founder of Christianity, NY 1970,1974s (Założyciel chrześcijaństwa, P 1978); R. La-tourelle, Kryteria historycznej autentyczności E., Novum 17(1976) z. 6, 16-42; J. Kudasiewicz, E. a historia, w; Biblia, historia, nauka, Kr 1978, 247-396; H. Merkel, Die Pturalität der E, als theologisches und exegetisches Problem In der alten Kirche, Bn 1978; R. Morgan, The Hermenéutica! Significance of Four Gospels, Interpr 33(1979) 376-388; CH. Talbert, 77» Gospel and the Gospels. Interpr 33(1979) 351-362.

Podobne prace

Do góry