Ocena brak

Ewangelicy w Polsce

Autor /LolekBB Dodano /30.04.2013

W Polsce po pierwszej wojnie światowej istniało siedem niezależnych Kościołów ewangelickich. Łączniemiały one (1930) 842 tysiące wyznawców, co stanowiło 2,6% ludności Polski. Przewaga w nichNiemców (70% po wojnie) wywoływała tarcia narodowościowe, podobnie jak odmienna organizacja wkażdym z dawnych zaborów - tarcia kościelne. W celu ich usunięcia urządzono (1921) w Uppsali polskąkonferencję religijną, lecz ustalono tylko, ze władze Kościoła ewangelicko-augsburskiego w Wielkopolscenie mogą być zależne od synodu generalnego w Berlinie.

Nacjonalistycznym ośrodkiem niemieckimpozostał Deutschtumsbund w Łodzi i jego organ Lodzer Freie Presse, który występował przeciw generalnemusuperintendentowi, pastorowi Burschemu w Warszawie, co sprawiło, że synod konstytucyjnyewangelików (1922) był bardzo burzliwy i nie doszło do porozumienia. Kompromisowe pojednanie nastąpiłodopiero w 1928 roku, gdy utworzono Radę Kościołów ewangelickich w Polsce, powołując superintendentaJuliusza Burschego na przewodniczącego. Rada w swym założeniu obejmowała wszystkichewangelików w Polsce bez różnicy kościelnej i narodowej, zachowując samodzielność poszczególnychKościołów. Rządowi nie udało się dokonać unifikacji prawodawstwa dzielnicowego i zasad organizacyjnychwszystkich Kościołów ewangelickich, lecz (1922) tylko ogólnikowo Kościoła ewangelickoaugsburskiego.Dopiero w 1936 roku dekret prezydenta określił szczegółowo stosunek państwa do tego Kościoła, lecz ewangelicy uznali to prawo za niekorzystne dla siebie.

Starania ewangelików o własny wydział teologiczny doprowadziły (1920) do utworzenia czterech katedrna Uniwersytecie Warszawskim, a dwa lata później do erygowania Wydziału Teologii Ewangelickiej,który podczas drugiej wojny światowej prowadził tajne nauczanie. W 1954 roku został przekształcony w Chrześcijańską Akademię Teologiczną, jednowyznaniową, początkowo z sekcją teologii ewangelickieji sekcją teologii starokatolickiej, następnie też z sekcją teologii prawosławnej.

W czasie drugiej wojny światowej ewangelicy wyznania augsburskiego, jeżeli nie wykazali się nacjonalistycznądziałalnością niemiecką, doznali prześladowania od okupacyjnych władz. Z 210 duchownychtego wyznania 120 miało narodowość polską, z nich zaś 36 zamknięto w obozach koncentracyjnych. Profesori pastor Edmund Bursche, brat superintendenta Juliusza, zginął (1940) w obozie Mauthausen-Gusen.

Niemiecki charakter w okresie międzywojennym i swój strukturalny związek kościelny z Prusami starałsię zachować Kościół ewangelicko-unijny w Wielkopolsce i na Pomorzu, skupiając przeważnie Niemców.Rząd polski nie uznał jego Synodu Krajowego, który działał nadal, choć nielegalnie.

Swój niemiecki charakter podkreślał w szczególniejszy sposób Kościół ewangelicko-unijny na Śląsku,wydając wśród czasopism Katowitzer Zeitung, wobec czego Związek Polaków Ewangelików zacząłwydawać czasopismo Ewangelik Górnośląski.

W Polsce działało kilkadziesiąt wspólnot i sekt protestanckich, z których czternaście, w tym Kościół wolnyluterański, Związek Kościołów Chrystusowych, bracia apostolscy, nie zyskało uznania władz państwowych,ale działały na podstawie Konstytucji Marcowej. Wyraźnie też ożywiła się agitacja amerykańskichsekt, jak metodyści, badacze Pisma Świętego i adwentyści. U polskich adwentystów dnia siódmego doszło do rozłamu (1933), powstała wówczas wspólnota chrześcijan dnia siódmego, przyjmując późniejnazwę Zjednoczeni Chrześcijanie Dnia Siódmego.

Niechęć katolików do protestantów wywoływała ich agitacja, niektóre pisma nastawione agresywnie ikoniunkturalne konwersje, jak konwersja Stefana Żeromskiego na kalwinizm, by ominąć katolickie prawomałżeńskie. Ewangelicy wszakże wydawali swobodnie szereg czasopism, zwłaszcza o charakterzekulturalno-oświatowym, i posiadali znaczną liczbę własnych towarzystw. Charakteru wyznaniowego unikałodziałające od 1920 roku Towarzystwo badania dziejów reformacji w Polsce, które przy współpracyznakomitych historyków wydawało kwartalnik Reformacja w Polsce, pod dobrym kierownictwem profesora Stanisława Kota.

Podobne prace

Do góry