Ocena brak

EWANGELICKOAUGSBURSKI KOŚCIÓŁ - TEOLOGIA

Autor /Celina Dodano /21.09.2012

K.e. za podstawową dziedzinę teol. uznaje dogmatykę, którą uważa nie tyle za naukę o wczesnokośc. dogmacie, ile za opis świadectwa wiary Kościoła (-* dogmat DI). Za autorytatywną normę przyjmuje Pismo Św., wiążąc przedreformacyjne dogmaty z reformacyjnym sposobem poznania istoty wiary, wyrosłej z nowego odczytania treści słowa Bożego.

Pierwszą syntezę stanowią symboliczne księgi (-»• Corpus doctrinae), w których skład wchodzą — Mały katechizm oraz Duży katechizm M. Lutra z 1529, -»• Augsburskie wyznanie wiary oraz Apologia CA z 1530, -»• szmalkaldzkie artykuły wraz z Traktatem o władzy i prymacie papieża z 1537, a także -»• Formuła zgody z 1577 (Księga zgody zawiera również 3 wczesnochrześc. symbole wiary: -*• Apostolski skład wiary, -> Nicejsko-konstantynopolski symbol wiary oraz -*• Atanazjański symbol wiary). Pismo św. stanowi norma normans, a symbol kośc. — norma normata; w obrębie Księgi zgody dostrzegalny jest rozwój doktryny teol. -*• luteranizmu, świadczący o stałym samouświadamianiu sobie przez Kościół istoty swej wiary.

Istota i specyficzność wiary K.e. wynika z analizy głównych haseł -* reformacji — sola Scriptum (samo Pismo Św.), solum verbum (samo słowo Boże), solus Christus (sam Chrystus), sola gratia (sama łaska), sola fides (sama wiara), a także obejmuje in. zagadnienia.

1. Pismo święte — ma dla teologii znaczenie normatywne, ponieważ stanowi dokument o zbawczym czynie Boga w historii i jest darem Bożym dla Ludu Bożego; autorytet Biblii pochodzi od Boga i dlatego jest ona ponad Kościołem, który składając świadectwo swej wiary, składa je nieustannie za Kościołem apostołów i ojców. Kościół wierzy i wyznaje, że przez Biblię przemawia Bóg i z tej racji jedynie ona jest normą wiary i chrzęść, życia; -»• kanon Pisma św. nie powstał z woli Kościoła, lecz działającego w nim Ducha Świętego; dlatego też K.e. za fundament swej wiary uważa palestyński kanon ST, czyli Biblię używaną przez Jezusa Chrystusa i jego uczniów (Rdz, Wj, Kpł, Lb, Pwt, Joz, Sdz, Rt, 1-2 Sm, 1-2 Kri, 1-2 Krn, Ezd, Ne, Est, Job, Ps, Prz, Koh, Pnp, Iz, Jr, Lm, Ez, Dn, Oz, Jl, Am, Ab, Jon, Mi, Na, Ha, So, Ag, Za, Ml) oraz pism stanowiących świadectwo apostołów i ich uczniów o Jezusie Chrystusie (Mt, Mk, Łk, J, Dz, Rz, 1-2 Kor, Ga, Ef, Flp, Kol, 1-2 Tes, 1-2 Tm, Tt, Firn, Hbr, Jk, 1-2 P, 1-3 J, Jud, Ap).

Księgi ST i NT są natchnione przez Boga (2 Tm 3,16.17; 2 P 1,21); wg teologów ortodoksji luterańskiej do istoty i natury natchnienia należy inspiracja werbalna, a wg nowszych (którzy uważają Biblię za dokument świadczący nie tylko o -»• objawieniu Bożym, ale również o wierze, a nawet o subiektywnym rozumieniu zbawczego czynu Boga przez autorów poszczególnych ksiąg bibl.) możliwe są in. interpretacje (-»• natchnienie Pisma świętego); podkreślają oni, że Duch Święty, sprawca objawienia i poznania rzeczywistości Bożej, jest głównym autorem Pisma św., a człowiek, przeżywający subiektywnie Boga objawiającego się w działaniu, jest nie tyle ślepym, bezwolnym narzędziem Ducha Świętego, ile współautorem Biblii; z tej też racji w Biblii, gdzie słowo Boże łączy się nierozerwalnie z ludzkim, wszystko jest Boże i ludzkie. Zadanie teologów polega na odróżnieniu zasadniczej, fundamentalnej treści słowa Bożego, a zatem Bożej prawdy, od tego, co jest naczyniem, formą i przewodnikiem prawdy, noszącym na sobie również cechy ludzkiej ułomności.

Skoro jedynie Pismo św. jest normą wiary i życia, tradycję kośc., która podlega osądowi Pisma Św., traktuje się jako skarbnicę doświadczeń Kościoła w przeżywaniu obecności Chrystusa zmartwychwstałego; jeśli nie ma ona uzasadnienia w Piśmie św. ani z niego nie wyrasta, uważa sieją za nieautentyczny wyraz wiary Kościoła; artykułów wiary, które powinny mieć swe źródło jedynie w Biblii, nie należy układać ze słów lub czynów ojców Kościoła; stwarza je bowiem tylko słowo Boże, a nikt prócz tego, nawet anioł (por. szmalkaldzkie artykuły).

2. Jezus Chrystus — jest przedmiotem wiary Kościoła. K.e. uznaje w całej rozciągłości wczesnochrześc. dogmaty chrystologiczne; opierając się na orzeczeniach -+ Chalcedońskiego Soboru i Nicejsko-konstantynopolskiego symbolu wiary, głosi, że Syn jest z Ojcem jednej istoty i z nim stanowi jeden byt, mając jednak samodzielną osobowość; w Synu Bożym, Chrystusie Jezusie, są 2 natury, nierozerwalnie w nim złączone; naturę ludzką przyjął Syn Boży z Maryi Dziewicy. Osobę Jezusa Chrystusa rozpatruje się w kontekście jego zbawczego czynu — na krzyżu umarł bowiem -* Bóg-Człowiek; gdyby na krzyżu umarł tylko człowiek, śmierć ta nie miałaby żadnej wartości; zbawienie jest zatem dziełem Bożym w Chrystusie. Śmierć Jezusa jest zarówno zadośćuczynieniem sprawiedliwości Bożej, jak też i darem Bożym dla człowieka; Bóg jest inicjatorem i ofiarodawcą zbawienia, a jego zbawcze dzieło nie ogranicza się tylko do śmierci Jezusa Chrystusa na krzyżu; jako Zbawiciel działa Chrystus także w człowieku, dzięki czemu wyklucza się wszelką myśl o -*• zasłudze człowieka wobec Boga, a także wyraża zasadę solus Christus; nikt zatem nie może być wspólodkupicielem ludzi. Zasada solus Christus wyklucza pośrednictwo Maryi i świętych w zbawianiu człowieka; wierzący może zawsze zwracać się do Chrystusa bezpośrednio, będąc pewnym wysłuchania (1 Tm 2,5), gdyż tylko on jest pośrednikiem łaski i zbawienia; świętych, a przede wszystkim NMP można i należy stawiać za wzór do naśladowania ich wiary i dobrych czynów; przysługuje im cześć, która w Apologii CA jest rozumiana jako dziękczynienie za nich Bogu oraz umocnienie wiary przez ich wspominanie i naśladowanie.

3. Środki łaski Bożej — Człowiekowi, który w wyniku -» grzechu pierworodnego kwalifikuje się do wiecznego potępienia, potrzebne jest zbawienie; jego natura, przez grzech pierworodny do gruntu skażona i popsuta, pozbawiona została podobieństwa Bożego i zniszczony w niej został -> obraz Boży; grzech pierworodny polega nie tylko na utracie pierwotnej sprawiedliwości (-*• dary naturalne, pozaprzyrodzone i nadprzyrodzone), a więc na braku aktywnego dobra, ufności Bogu i jego poznania, ale także na permanentnym trwaniu w -*• pożądliwości, która zwraca człowieka przeciw Bogu tak, iż Bogu nie ufa, ucieka przed nim (i jego sądem), a nawet go nienawidzi; człowiek nie może nic uczynić dla swego zbawienia, które przychodzi z zewnątrz jako obiektywnie dokonane w krzyżu Jezusa i nadal istniejące, człowiekowi darowane, zaaplikowane za pomocą środków łaski Bożej: -*• słowa Bożego i -* sakramentów; słowo Boże uznaje się (zgodnie z Rz 1,16; 1 Kor 15,2; Jk 1,21) za środek zbawczego działania Boga, a zwiastowanie słowa Bożego za -*• wydarzenie zbawcze.

W Biblii występuje prawo, którym jest słowo jako przykazanie lub groźba Boga, oraz -*• ewangelia, którą jest słowo łaski Bożej wobec człowieka; przez prawo -»• Duch Boży daje człowiekowi poznanie jego grzechu, zapowiada karę i nakłania do pokuty, natomiast przez ewangelię obdarowuje wiarą, nawraca do Boga i odnawia życie. Widzialną formą słowa są sakramenty nie tylko jako znaki rozpoznawcze wśród ludzi, lecz jako znaki i świadectwo woli Bożej wobec człowieka, aby pokrzepiały i utwierdzały wiarę tych, którzy je przyjmują; są one pieczęcią Bożej obietnicy zawartej w słowie.

K.e. uznaje jako sakrament -*• chrzest i -> wieczerzę Pańską, a w nich jako nośnik zbawczego działania — słowo Bożej obietnicy związane z materialnym znakiem; podobnie jak w słowie zwiastowanym, tak i w widzialnym, sakramentalnym uobecnia się i realizuje zbawcze działanie Boga (wyraża się w tym reformacyj-na zasada solum verbum). Chrzest jest dziełem Bożym potrzebnym do zbawienia, gładzi bowiem karę za grzech pierworodny, sprawia odpuszczenie grzechów osobistych, udziela Ducha Świętego, wybawia od śmierci i piekła oraz jest początkiem nowego życia; zapoczątkowuje dzieło zbawienia, które człowiek powinien przyjąć przez wiarę, będącą odpowiedzią na Boże wezwanie, a nie warunkiem zbawienia; chrzest, którego udziela się zarówno dzieciom, jak i dorosłym najczęściej przez polanie wodą, a nieraz przez zanurzenie, aktualizuje się w pokucie. Sakramentu ołtarza, zw. wieczerzą Pańską lub -»• eucharystią (IV), udziela się pod 2 postaciami, ponieważ w chlebie i winie — na mocy obietnicy Jezusa Chrystusa dzięki słowom ustanowienia wypowiedzianym nad tymi postaciami — uczestniczących w eucharystii obdarza się prawdziwym Ciałem i Krwią Jezusa Chrystusa; obecność Ciała i Krwi Chrystusa w eucharystii jest realna; zbawczy zaś pożytek z wieczerzy Pańskiej mają tylko przyjmujący ją z wiarą, bo z niej bierze się odpuszczenie grzechów, życie wieczne i zbawienie; niegodnie spożywający Ciało i Krew Jezusa spożywają je sobie na sąd (1 Kor 11,29).

4. Porządek zbawienia — Z ideą zbawienia w Piśmie Św., a także w doktrynie K.e. związane jest powołanie, oświecenie, nawrócenie, odrodzenie, -*• usprawiedliwienie, mist, zjednoczenie z Chrystusem, odnowienie i uświęcenie jako wynik działalności Ducha Świętego; w nowszej teologii usprawiedliwienie traktuje się jako kwintesencję i ośrodek nauki o zbawieniu człowieka (usprawiedliwienie z łaski przez wiarę nazwał Luter arti-culus s tant is et codent is Ecclesiae; hasłem solus Christus, bronił on miejsca należnego jedynie Chrystusowi).

Negacja jakiegokolwiek udziału człowieka we własnym zbawieniu, który o swych siłach może tylko grzeszyć, nie oznacza, że wskutek grzechu pierworodnego jest on zamknięty na działanie Bożej łaski, lecz że nie może się na jej przyjęcie przygotować; Bóg okazuje łaskę człowiekowi, gdy dla zasług męki krzyżowej Jezusa Chrystusa uznaje, poczytuje i ogłasza człowieka za sprawiedliwego, czyli przypisuje mu sprawiedliwość Syna Bożego. Łaska Boża nie przemienia wewnętrznie człowieka, który jako usprawiedliwiony nadal pozostaje grzesznikiem, gdyż usprawiedliwienie jest tytko orzeczeniem sądzącego Boga; nie stanowi ono jednak wyłącznie aktu zewn., ogłoszonego poza człowiekiem, lecz jest zaaplikowane człowiekowi dzięki jego wierze w zbawczy czyn Boga w Jezusie Chrystusie i powinno być potraktowane jako subiektywne przeżycie uwalniającej i zbawczej łaski Boga; człowiek uznany za sprawiedliwego zostaje zespolony z Chrystusem i z nim się staje czymś nowym (-*• człowiek nowy); dzięki też niemu zdolny jest uczynić coś dobrego, choć stale potrzebuje laski i prowadzenia Ducha Świętego.

Wiara, przez którą dostępuje się usprawiedliwienia, traktowana jest funkcjonalnie; rodzi się ze słowa Bożego, a jej stwórcą jest Duch Święty; polega ona nie tylko na przyjęciu określonych prawd objawionych o Bogu i zbawieniu, lecz głównie na -* zaufaniu; nie jest też zasługą przed Bogiem; zasada, że człowiek bywa usprawiedliwiony z łaski jedynie przez wiarę, nie wyklucza dobrych uczynków; są one potrzebne, jednak nie stanowią warunku usprawiedliwienia, gdyż człowiek usprawiedliwiony i odrodzony przynosi sam z siebie dobre owoce, będące odpowiedzią na Boży dar z pomocą Chrystusa (Augsburskie wyznanie wiary, art. 20) ; dobre uczynki są świadectwem dokonanego w człowieku usprawiedliwienia, a ich brak świadczy o wierze tytko pozornej lub udawanej. Człowiek bez Ducha Świętego nie może podjąć decyzji wiary ufającej w zbawczą moc krzyża, choć może wbrew Bogu, który chce, by wszyscy ludzie byli zbawieni, odrzucić dar łaski ; sam więc ponosi winę za to, że nie jest wśród usprawiedliwionych, gdyż Bóg nie tylko daje dar zbawienia, lecz działa zbawczo w człowieku.

5. Kościół — Skoro ofiara krzyżowa Syna Bożego jest aktem pojednania Boga z grzeszną ludzkością, akt ten wymaga służby pojednania (2 Kor 5,20), która została powierzona Kościołowi ; Kościół zatem stanowi społeczność, zgrom, świętych oraz przedmiot wiary, gdyż jest on niewidzialny i ukryty w widzialnym; nie jest on tylko wspólnotą na wzór in. socjologicznych społeczności, opartych na zewn. elementach i obrzędach, lecz z zasady jest zgrom, serc obdarzonych wiarą i Duchem Świętym, choć nie pozbawionym zewn. znamion, po których się go poznaje, mianowicie czystej nauki ewangelii i zgodnego z nią udzielania sakramentów (Apologia CA); akcentując duchowy aspekt Kościoła, nie neguje się jego zewn., widzialnych przejawów życia; o tym, gdzie jest Lud Boży, nie decyduje przedstawiciel urzędu zwiastowania słowa Bożego, lecz samo słowo, gdyż Kościół został z niego zrodzony i dzięki niemu trwa oraz buduje się.

O jedności Kościoła, która jest natury duchowej, decyduje zgodność w zwiastowaniu ewangelii i udzielaniu sakramentów wg ustanowienia Jezusa Chrystusa; nie wymaga się zgodności co do zewn. przejawów kultu oraz jednolitego ustroju; za zewn. przejaw życia Kościoła uważa się urząd kościelny mimo uznawania zasady -* kapłaństwa wspólnego; w celu utrzymania porządku i zapewnienia zwiastowania słowa Bożego oraz właściwego udzielania sakramentów powołuje się odpowiednio przygotowanych, a nast. wyświęconych ludzi na urząd sług słowa Bożego; nikt nie ma prawa nauczania pubi., jeśli nie jest oficjalnie powołany przez Kościół zgodnie z obowiązującym porządkiem; sługa słowa Bożego nie odróżnia się od pozostałych członków Kościoła, a jego kapłaństwo ma ten sam charakter co kapłaństwo wszystkich ochrzczonych i wierzących w Jezusa Chrystusa; odmienność zaś polega nie na jakości, lecz na powołaniu; zwiastowane słowo i udzielane sakramenty, nawet przez niegodnego sługę Kościoła, nie tracą na swej mocy i zbawiennej skuteczności.

 

J.A. Möhler, Symbolik oder Darstellung der dogmatischen Gegensätze der Kathollken und Protestanten nach ihren öffentlichen Bekenntnisschriften, Mz 1832,1921 >°, kryt. wydanie I-II, Kö 1938-61 (Symbolika, czyli wyklad dogmatycznych niezgodności pomiędzy katolikami i protestantami podług ich publicznych wyznań wiary, Wwa 1871); H. Schmidt, Die Dogmatik der evangelischlutherischen Kirche, Erl 1843, Gü 18937; Ch.E. Luthardt, Kompendium der Dogmatik, L 1865,1948"; G.F. Oehler, Lehrbuch der Symbolik, St 1875,1891*; G. Pütt, Grundriss der Symbolik, L 1893M92P; J. Kaftan, Dogmatik, Fr 1897, T 1920»; F. Loofs, Symbolik oder christliche Konfessionskunde, Fr 1902; F. Pieper, Christliche Dogmatik I-II, Saint Louis 1917,19242; J. Kunze, Symbolik. Konfessions- und Sektenkunde, L 1922; W. Walther, Lehrbuch der Symbolik. Die Eigentümlichkelten der vier christlichen Hauptkirchen vom Standpunkt Luthers aus dargestellt, L 1924; P. Althaus, Grundriss der Dogmatik I-II, Erl 1929-32, Gü 1959»; Eiert ML I-II (passim); W. Eiert, Der christliche Glaube. Grundlinien der lutherischen Dogmatik, B 1940, H I9603; M. Werner, Dogma. Die Entstehung des christlichen Dogmas, Bn 1941, St 19593; F. Brunstäd, Theologie der lutherischen Bekenntnisschriften, Mn 1946.19542; P. Althaus, Die christliche Wahrheit. Uhrbuch der Dogmatik I-II, Gü 1947,1966'; H. Diem, Dogmatik I-II, Mn 1955-60; E. Kinder, Der evangelische Glaube und die Kirche. Grundzüge des evangelisch-lutherischen Kirchenverständnisses, B 1958, I9602; Geschichte der protestantischen Dogmatik im 19. Jahrhundert, Mn 1962; W. Niemczyk, Dogmatyka ewangelicka, Wwa 1962; W. Trillhaas, Dogmatik, B 1962,19731; W. Gastpary, Symbolika, Wwa 1963; H.G. Fritzsche, Uhrbuch der Dogmatik I-III, Gö 1964-67, B 1964-752; H. Fagarberg, Die Theologie der lutherischen Bekenntnisschriften von 1529 bis 1537, Gö Í965; J. Motyka, Bóg i my. Wprowadzenie do dogmatyki I-II, Wwa 1971-72; Porównanie wyznań rzymskokatolickiego, ewangellckoaugsbursklego i ewangelickoreformowanego. Jednota 32(1974) z. 8-9, 4-40; Z problemów reformacji I-II, Wwa 1975-80; K. Schmidt-Clausen, Evangelisch-lutherische Kirche, w: Konfessionskunde, B 1977, 632-649; H. Müller, Evangelische Dogmatik tm Überblick I-II, B 1978; S.C. Napiórkowski, Solus Christus. Zbawcze pośrednictwo wedlug „Księgi zgody", Lb 1978,19792; „Confesslo augustana". Hindernis oder Hilfe, Rb 1979; G. Ebeling, Dogmatik des christlichen Glaubens I-III, T 1979; Handbuch systematischer Theologie I-XX, Gü 1979-; W. Härle, E. Herms, Rechtfertigung. Das Wirklichkeitsverständnis des christlichen Glaubens, Gö 1979; Das „Augsburger Bekenntnis" von 1530 damals und heute, Mz 1980; „Confesslo augustana" Bekenntnis des einen Glaubens. Gemeinsame Untersuchungen lutherischen und katholischen Theologen, Pa 1980; Die „Confesslo augustana" Im ökumenischen Gespräch, B 1980; 450 Jahre „Confesslo augustana", 400 Jahre „Konkordienbuch", KD 26(1980) 141-261; K. Hola, Chrystologia Marcina Lutra, Znak 24(1980) 637-651 ; R. Janik, Jedność Kościoła w nauce Ksiąg Symbolicznych Kościoła luterańskiego, w: Z problemów reformacji, Wwa 1980, 65-82; M. Lienhard, Martin Luthers christologisches Zeugnis, B 1980; J. Pośpiech, Usprawiedliwienie z wiary — articulas stantis et cadentis Ecclesiae, w: Z problemów reformacji, Wwa 1980, 53-64; M. Uglorz, /// artykuł Konfesji Augsburskiej w świetle reformacyjnego kazania, w: Z problemów reformacji, Wwa 1980, 40-52.

Podobne prace

Do góry