Ocena brak

EWANGELICKIE CZASOPISMA - PROBLEMATYKA

Autor /Celina Dodano /21.09.2012

Jest w cz.e. zróżnicowana ze względu na wyznanie, adresata (różnice etniczne, regionalne, społ., wiek), cele wydawnicze, stosunek do polskości oraz rodzaj publikacji (kalendarze, roczniki, kwartalniki, mies., tygodniki); najwyraźniejsza linia podziału przebiegała między blokiem wydawnictw dla wsi i dla ludności miejskiej (środowiska przemysłowe, handlowe, inteligenckie).

Cz.e. przeznaczone dla wiejskiego czytelnika miały profil pism lud. i eksponowały głównie zagadnienia rel.-mor.; publikowano w nich kazania pastorów współcz. (śląskich, krak. i warsz.), a także nie wygłaszane wcześniej, np. K. Negiusa z XVI w. („Nowiny Szląskie"), artykuły programowe i światopoglądowe, szkice na temat dziejów reformacji w Polsce i działalności ewangelików pol. na Śląsku i Mazurach, rozmyślania rei., pieśni kośc, życiorysy wybitnych ewangelików (np. W. -> Kętrzyńskiego i S. -*• Dambrowskiego), artykuły o M. Reju, J. Długoszu, I. Krasickim. Wiele uwagi przywiązywano do beletrystyki zarówno hist., jak i obyczajowej; publikowano tu utwory poetyckie m.in. W. Pola, S. Jachowicza, K. Antoniewicza, T. Lenartowicza, W. Syrokomli i A. Libery, a z poetów regionalnych — np. J. Lompy, J. Ligonia, M. Kajki i F. Lejka; zamieszczano też artykuły popularnonauk., polit., z zakresu poradnictwa gosp. i ogrodniczego oraz rozrywki umysłowe.

Cz.e. przeznaczone dla czytelnika wykształconego chętnie upowszechniały np. zagadnienia z psychologii, relacje między religią a kulturą, a po II wojnie świat, problematykę pokoju i bomby atomowej oraz termojądrowej, kosmonautyki, perspektyw teilhardyzmu, mor. aspektów cywilizacji (eksplozja demograficzna, głód, alkoholizm), społ. konsekwencji braku miłości bliźniego, takich jak znieczuüca i samotność.

Zajmowano się też pol. reformacją, wkładem ewangelików w powstania styczniowe i warsz., naświetlano związki pisarzy z ewangelicyzmem (Rej, S. Żeromski), stosunek pisarzy do religii (F. Faleński, J. Kasprowicz, E. Orzeszkowa), umieszczano art. okolicznościowe o J. Zawieyskim, K. Baczyńskim, Z. Kossak-Szczuckiej, M. Konopnickiej, W. Bąku, M. Gogolu i prezentowano dorobek kompozytorów ewang. (J.S. Bach) oraz malarzy (Rembrandt).
Cz.e. umożliwiały oddziaływanie na czytelników w duchu konkretnych wyznań, ale przede wszystkim były nośnikami szeroko pojętego ewangelicyzmu, opartego na Biblii jako jedynej autorytatywnej podstawie, oraz wypływających z niej ideałów macierzystych demokracji, wolności sumienia, dociekań i twórczości;

do 1939 były rzecznikiem życia społ.-gosp. z jego wolną konkurencją, pragmatyzmem i możliwościami wykorzystywania potencjału ludzkiego w celach spol. użytecznych ; ugruntowywały w warstwach średnich nastawienia pozytywistyczne, m.in. propagując myśli i pisma B. Prusa, A. Asnyka i Orzeszkowej ; pogłębiały świadomość rei., zwł. dzięki propagowaniu osiągnięć z zakresu -*• biblistyki („Zwiastun Ewangeliczny"); oddziaływały na rzecz konsolidacji swych wyznawców żyjących w warunkach diaspory oraz ich współżycia z in. wyznaniami, uwrażliwiały na przejawy nietolerancji wobec mniejszości rei. i nar., a także na krzywdy (w stosunku do dzieci, do państw rozwijających się itp.), przyczyniały się do wzrostu uświadomienia kulturalnego, polit, i gosp., jak również do rozwoju oświaty, szczególnie w warstwach lud. (Śląsk, Mazury Prus.); pełniły doniosłą rolę w zakresie budzenia i pogłębiania świadomości narodowej.

 

Zdania i uwagi. Rocznik Ewangielicki (Cieszyn 1863) 126-140; Zwiastun Ewangeliczny 2(1864) 220-224; J. Londzin, Bibliografia druków polskich w Księstwie Cieszyńskim od roku 1716 do roku 1904, Cieszyn 1904 (passim); A. Mańkowski, Dzieje drukarstwa l piśmiennictwa polskiego w Pruslech Zachodnich wraz z szczegółową bibliografią druków polskich zachodnioprusklch, RTNT 14 (1907) 59-101 (passim); J. Szeruda, Bibliografia polsko-ewangelicka XIX i XX wieku. Rocznik Ewangelicki 1 (1925) 343-346; G. Ogrocki, Polskie organizacje i polska prasa w Czechosłowacji, Polacy Zagranicą 1(1930) 276-277; A. Mańkowski, Odrodzenie narodowe na Pomorzu w XIX i XX wieku, w: Polskie Pomorze, To 1931, 44-77; M. Miż-Miszyn, Prasa polska w krajach mniejszościowych, Polacy Zagranicą 3(1932) z. 10,15-16; K. Kotula, Jan Śliwka, pionier polskiego szkolnictwa na Śląsku Cieszyńskim, Wwa 1933,63-68; Ukraińskie wydawnictwa ewangelickie, Biuletyn Polsko-Ukraiński 3(1934)nr45; E. Biedrawina-Sukerto-wa, Zarys piśmiennictwa polskiego na Mazurach Pruskich, Działdowo 1935 (passim) ; J. Broda, Ksiądz Jerzy Badura, Głos Młodzieży Ewangelickiej 6(1937) nr 1, 12-14; A. Buzek, Dzieje polskiej prasy kościelnej ewangelickiej na Śląsku, w: Księga pamiątkowa ku uczczeniu księdza F. Gloeha, Wwa 1938 (passim); Oblicze polskiej prasy ewangelickiej, GK 45(1938) 610-614, 627, 631 ; W. Chojnacki, Jan Karol Sembrzycki, KM W 3 (1948) 25-37; W. Floryan, Czasopiśmiennictwo polskie na ziemiach śląskich w okresie walki o narodowość (1845-1921}, w: Oblicze Ziem Zachodnich. Dolny Śląsk, Wr 1948, II 619-706; J. Broda, Ksiądz Jerzy Badura, Cieszyn 1949, 31-35; H. Syska, Od „Kmiotka" do „Zarania". Z historii prasy ludowej, Wwa 1949 (passim); W. Chojnacki, Sprawy Mazur l Warmii w korespondencji Wojciecha Kętrzyńskiego, Wr 1952 (passim); L. Brożek, Kalendarze cieszyńskie, w: Kalendarz cieszyński, Cieszyn 1955, 253--255; W. Chojnacki, Działalność M. Glersza w świetle jego kórnickich tek. Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej 5(1955) 102-135; R. Ergetowski, Nowiny Szląskie. Wrocławski tygodnik z lat 1884-1886, Kwartalnik Opolski 1(1955) 151-155; J. Wantuła, Książki i ludzie. Szkice o wydawnictwach i piśmiennictwie na Śląsku Cieszyńskim, Kr 1956, 207-211; T. Cieślak, Pierwsze lata działalności czasopisma „Mazur", KMW 6(1957) 89-92; J. Obłąk, Prasa polska wychodząca na Warmii, KMW 6(1957) 53-54; W. Chojnacki, Uzupełnienie do Wykazu polskich druków na Warmii księdza Jana Obląka, KMW 7(1958) 94; J. Małłek, „Poczta Królewiecka", KMW 7(1958) 325-353; Bibliografia czasopism pomorskich. Województwo bydgoskie. To 1960 (passim); J. Ender, Szkice z dziejów szkoły ludowej na Śląsku (okres od 1816 do 1848), Kwartalnik Opolski 6(1960) z. 4, 3-20; A. Pilch, Czasopiśmiennictwo w Cteszyńskiem, Studia i Materiały z Dziejów Śląska 3(1960) 451-492; M. Przywecka-Samecka, J. Reiter, Bibliografia polskich czasopism śląskich do 1939 roku, Wr 1960; W. Chojnacki, Sylwetki mazurskie, w: Szkice z dziejów Pomorza, Wwa 1961, III 78-124; T. Cieślak, Prasa polska na Pomorzu, w: Szkice z dziejów Pomorza, Wwa 1961, III 296-304; J. Jasiński, Wykaz czasopism i kalendarzy polskich na Mazurach i Warmii z lat 1718-1939 znajdujących się w bibliotekach krajowych i zagranicznych, KMW 10(1961) 274-287; M. Płocica, Oblicze ideowe „Gazety Łęckiej", KMW 10(1961) 385-400; E. Sukertowa-Biedrawina, Wystawa czasopism polskich na Mazurach i Warmii od 1718 do 1961 roku, KMW 10(1961) 307-315; S. Wilczek, Rozwój prasy na Śląsku do roku 1922, ZŚI 25(1962) 561-574; EstrSer Ul 406, 409, 415, 418, 419, 422, 439, 451; J. Patia, Kształtowanie się świadomości narodowej Marcina Giersza, ŻM 13(1963) z. 7-8,164-166; I. Turowska-Bar, Polskie czasopisma o wsi 1 dla wsi od XVIII wieku do roku I960, Wwa 1963 (passim); J. Domagała, „Nowiny Szląskie". Wrocławski tygodnik polski dla ludności ewangelickiej, styczeń 1884 — czerwiec 1891, Sobótka 19(1964) 302-327; W. Kuzińska, Dzieje „Mazura" i „Mazura Wschodnio--prusklego" Jana Karola Sembrzycktego w latach 1883-1885, KMW 14(1965) 353-381; W. Ogrodziński, Dzieje piśmiennictwa śląskiego, Ka 1965, 131-143; E. Sukertowa-Biedrawina, Dawno a niedawno. Wspomnienia, O 1965; tenże, Kulisy wydawnicze „Gazety Mazurskiej" i „Kalendarza dla Mazurów", KMW 14(1965) 382-430; W. Chojnacki, Bibliografia polskich druków ewangelickich Ziem Zachodnich i Północnych. 1530-1939, Wwa 1966 (passim); T.Cieślak, Prasa Pomorza Wschodniego w XIX i XX wieku, Wwa 1966 (passim); J. Woź-niacka. Materiały do bibliografii polskich-kalendarzy na Śląsku od Wiosny Ludów do powstań śląskich, ZŚ1 29(1966) 115-121; J. Jasiński, Gazety polskie na Mazurach i Warmii w latach 1842-1939 a problem świadomości narodowej, w: Historia prasy polskiej a kształtowanie się kultury narodowej, Wwa 1967, I 49-75; I. Turowska-Bar, Polskie kalendarze ludowe w XIX wieku. Rocznik Biblioteki Narodowej 3(1967) 241-292; Bibliografia prasy polskiej 1832-1864, Wwa 1968 (passim); l. Homola, „Tygodnik Cieszyński" t „Gwiazdka Cieszyńska" pod redakcją Pawia Stalmacha 1848-1887, Ka 1968; W. Imieliński, 120-•lecie „Tygodnika Cieszyńskiego", w: Kalendarz beskidzki, Cieszyn 1969, 150--154; Ze źródeł do dziejów prasy polonijnej, RHCzP 8(1969) 593-599; P. Dobrowolski, Pismo ślązakowskie — tygodnik „Ślązak" (¡909-1923), ZŚI 33(1970) 233-234; J. Jasiński, Z działalności Emilii Sukertowej-Biedrawiny, KMW 20 (1971) 208-212; T. Kowalak, Prasa niemiecka w Polsce 1918-1939. Powiązania i wpływy, Wwa 1971, 175-187, 305-309; W. Gastpary, Polskie cz.e. aż do drugiej wojny światowej, RT 17(1975) z. 1, 87-117; J. Kowalik, Bibliografia czasopism polskich wydanych poza granicami kraju od września ¡939 roku, Lb 1976 (passim); A. Garlicka, Spis tytułów prasy polskiej 18651918, Wwa 1978 (passim); T. Konik, E.CZ. dla dzieci wychodzące na Śląsku Cieszyńskim do roku ¡939, Zwiastun 34(1979) 384-385.

Podobne prace

Do góry