Ocena brak

EWANGELIA

Autor /Hermenegildiusz Dodano /15.03.2012

Z gr. euangślion 'dobra nowina'; zbiorowa a. jednostkowa nazwa żywotów i nauk Chrystusa opowiedzianych przez ewangelistów w Nowym Testamencie; zapowiedź zbawienia i królestwa bożego na ziemi, głoszona przez apostołów w ewangelii; nazwa całego chrześc. systemu religijnego; jakakolwiek nauka a. doktryna ukazująca określony cel; część mszy, w której czyta się a. śpiewa wyjątek, tzw. perykopę, z jednej z Ewangelii; przen. wyrocznia, powaga, autorytet, zwł. moralny. Kłaść zdrową głowę pod Ewangelię narażać się niepotrzebnie na niebezpieczeństwo; w kościele wsch. leczono migrenę kładąc Ewangelię na głowę chorego i odmawiając odpowiednią modlitwę.

Ewangeliarz księga liturgiczna zawierająca tekst czterech Ewangelii; najstarsze zachowane pochodzą z VI w., w śrdw. często pisane złotem a. srebrem, zdobione, bogato oprawne. Do najbardziej znanych należą: Ewangeliarz z Sinope (VI w.), Księga z Kells (zob. Księga), Ewangeliarz św. Emerama (XI w.); Ewangeliarz płocki (ok. 1130); ewangelistarium, zbiór perykop, zob. wyżej.

Ewangeliarz Ostromira najstarszy datowany zabytek piśmiennictwa słowiańskiego (1056-57), w redakcji staroruskiej, przepisany cyrylicą z oryginału bułg. na polecenie Ostromira, namiestnika księcia Izasława kijowskiego w Nowogrodzie Wielkim, Leningrad, Bibl. im. Sałtykowa-Szczedrina.

Ewangeliśc i autorzy czterech Ewangelii uznanych przez kościół za kanoniczne (w odróżnieniu od apokryficznych, zob. niżej) i wchodzących w skład Nowego Testamentu: Mateusz, Marek, Łukasz i Jan. Autorstwo i czas powstania 4 Ewangelii są sporne. Ewangelistów przedstawiano tradycyjnie w ikonografii, jak następuje: Mateusz z piórem w ręku, z rozwiniętym zwojem przed sobą, oglądający się przez lewe ramię na anioła.

Marek siedzi i pisze, a obok leży skrzydlaty lew z podniesioną głową. Łukasz z piórem, zatopiony w lekturze zwoju, a w pobliżu przeżuwający wół a. krowa; często ukazywany w trakcie malowania obrazu.

Jan - młody człowiek subtelnej urody, z orłem w tle. Dawniejszymi symbolami były: dla Mateusza twarz mężczyzny, dla Marka lew, dla Łukasza wół, dla Jana orzeł w locie. Symbole wzięte z Biblii, Apok., 4,7, z opisu czterech stworzeń przed tronem Boga.

Ewangelie apokryficzne nie należące do kanonu ksiąg Nowego Testamentu, powstałe później, odznaczające się często upodobaniem do opisów przesadnych i fantastycznych, np. Protoewangelia św. Jakuba z II w., Historia Józefa cieśli, przechowana w jęz. arabskim, Ewangelia Tomasza, gnostyczna, pełna prymitywnych cudów, opisująca życie Jezusa od 5 do 12 roku życia, Ewangelia arabska i Ewangelia Nikodema, czyli Dzieje Piłata, podająca imiona obu łotrów (Dismas i Gestas), żony Piłata (Procia), centuriona (Longinus) itd., kończąca się zaś nawróceniem Annasza, Kajfasza i całego Sanhedrynu.

Ewangelie synoptyczne a. synoptyki - nazwa pierwszych trzech Ewangelii, Mateusza, Marka i Łukasza, które, mimo poważnych różnic, podają podobne w formie i treści relacje wydarzeń, w przeciwieństwie do Ewangelii Jana. Problem tych różnic i zbieżności nazywany jest „zagadnieniem synoptycznym"; gr. synopsis 'pogląd; przegląd'.

Ewangelicy protestanci, chrześcijanie, którzy pod wpływem reformacji oderwali się od kościoła rzymskiego i odrzucili jego tradycję (będącą drugim źródłem jego wiary), aby oprzeć się na Biblii jako jedynym źródle wiary. Dwa gł. kierunki reformacji to: ewangelicko-augsburski a. luterański (zob. Augsburskie wyznanie wiary) i ewangelicko-reformowany a. kalwiński lub helwecki.

Podobne prace

Do góry