Ocena brak

Europejska Karta Społeczna

Autor /Lesly Dodano /21.04.2011

 

Do społecznych instrumentów kształtowania wynagrodzeń, które mają swoje odzwierciedlenie w regulacjach prawnych w Polsce, zaliczyć należy:

  • Europejską Kartę Społeczną,

  • Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych,

  • Powszechną Deklarację Praw Człowieka.

 

Spośród wymienionych powyżej regulacji Europejska Karta Społeczna odgrywa dominującą rolę w kształtowaniu wynagrodzeń w Polsce.

 

Europejska Karta Społeczna została uchwalona przez Radę Europy 18 października 1961r. w Turynie. Rada Europy jest organizacją międzynarodową powstałą w 1949r., której głównym celem działalności jest ochrona i przestrzeganie praw człowieka przez państwa członkowskie (łącznie 39), do których należy również Polska. Jej głównym środkiem wyrażania opinii jest wspomniana Europejska Karta Społeczna. Rada Europy wprowadziła poprawki do Karty 3 maja 1996r. w Strasburgu.

Na szczególną uwagę zasługują postanowienia artykułu 4 owej Karty. W punkcie tym określono prawo do godziwego wynagrodzenia (ang. fair remuneration), które strony zobowiązały się przestrzegać. Zgodnie z postanowieniami tego punktu prawo do godziwego wynagrodzenia powinno się zapewnić poprzez:

  • uznanie prawa pracowników do takiego wynagrodzenia, które zapewni im i ich rodzinom godziwy poziom życia,

  • uznanie prawa pracowników do zwiększonej stawki wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, z zastrzeżeniem wyjątków w przypadkach szczególnych,

  • uznanie prawa pracowników, zarówno mężczyzn, jak i kobiet, d jednakowego wynagrodzenia za pracę jednakowej wartości,

  • uznanie prawa wszystkich pracowników do rozsądnego okresu wypowiedzenia w razie rozwiązania stosunku pracy,

  • zezwolenie na potrącenia z płac tylko w warunkach i w granicach przewidzianych w ustawodawstwie krajowym lub określonych w układach zbiorowych albo w orzeczeniach arbitrażowych,

 

Z powyższych punktów wynika, że istota płacy godziwej polega na zapewnieniu poziomu minimum socjalnego (stąd często nazywa się ją progiem biedy). Jednak w Karcie nie zostało wyjaśnione jak należy wyliczać poziom minimum socjalnego, a także wyszczególnione punkty Karty nie zostały zdefiniowane precyzyjnie. Trud interpretacji Europejskiej Karty Społecznej wziął na siebie Komitet Niezależnych Ekspertów (KNE).

 

Podstawowym elementem, który wymaga interpretacji jest pojęcie wynagrodzenia, tzn. jakie składniki należy brać pod uwagę przy wyznaczaniu minimum. Pojęcie wynagrodzenie zostało zdefiniowane 1 lipca 1949r. w art. 1 Konwencji nr 95 Międzynarodowej Organizacji. Brzmi ono następująco:

Dla celów niniejszej Konwencji wyraz wynagrodzenie oznacza, bez względu na nazwę lub sposób obliczania, zarobki dające się wyrazić w gotówce i ustalone przez umowę lub ustawodawstwo krajowe, które na mocy pisemnej lub ustnej umowy najmu usług należą się od pracodawcy pracownikowi bądź za pracę wykonywaną lub która ma być wykonana, bądź za usługi świadczone lub które mają być świadczone.

Konwencję tę należy stosować do wszystkich osób, którym jest płacone lub powinno być wypłacane wynagrodzenie. Otóż przy ocenie godziwości w odniesieniu do wynagrodzenia uwzględnia się rzeczywiste zarobki, tzn. płace za godziny nadliczbowe, premie oraz wszelkie inne dodatki. Błędem jest wyliczanie płacy godzinowej tylko na podstawie wynagrodzenia zasadniczego.

Kolejnym elementem wymagającym wyjaśnienia jest godziwy poziom życia rodziny. Wynagrodzenie, które pozwoli pracownikowi zapewnić godziwy poziom życia jemu i jego rodzinie oznacza taki poziom, który pozwoli zaspokoić podstawowe potrzeby: ekonomiczne, społeczne, kulturalne.

Technicznie poziom ten powinno się ustalać za pomocą dokonania oceny: sytuacji określonej grupy społeczno zawodowej w porównaniu z innymi grupami uwzględniając zasadę jednakowej płacy za jednakową płacę, oraz poziomu zaspokajanych potrzeb pracownika i jego rodziny.

Komitet Niezależnych Ekspertów jeszcze bardziej uszczegółowił powyższe odniesienia poprzez zaproponowanie następującej definicji płacy godziwej:

  • Pojęcie godziwy poziom życia w znaczeniu ust. 4.1. Karty powinno bezwzględnie brać pod uwagę podstawowe potrzeby ekonomiczne, społeczne i kulturalne pracowników i ich rodzin odpowiednio do stopnia rozwoju społeczeństwa, w którym żyją, oznacza to, że ten zapis musi być oceniany w powiązaniu z sytuacją społeczno-ekonomiczną każdego państwa.

  • Płaca otrzymywana przez najliczniejszą grupę pracowników (najczęściej występującą w badanej zbiorowości statystycznej) może być w danym kraju i okresie rozpatrywana jako reprezentacyjny poziom dochodów pracowników w tym kraju.

  • Jeżeli przyjęto tę płacę jako podstawę odniesienia, wszystkie wynagrodzenia, które różnią się od niego w sposób nadmierny nie powinny być rozważane jako godziwy poziom życia w danym społeczeństwie.

Według badań Rady Europy próg biedy może być wyliczony jako 68% przeciętnej płacy ogólnokrajowej. Stanowisko to zostało zaakceptowane przez Rządowy Komitet Kontrolny, tym bardziej, że z kolei według OECD próg ten stanowi 66% dochodu narodowego do podziału na jednego mieszkańca. Według Komitetu dwa przedstawione powyżej stanowiska dają w przybliżeniu te same rezultaty, a zatem mechanizmy te należy uznać za godne rekomendacji. Jednak Komitet Rządowy bardziej przychylił się do mechanizmu Rady Europy, czego dał wyraz w Raporcie Komitetu Rządowego z 1986r.:

Komitet Rządowy uznał za uzasadnione przyjęcie 2/3 lub 68% przeciętnego wynagrodzenia krajowego jako właściwego kryterium oceny godziwego poziomu życia, jednak należy również uwzględnić sytuację rodzinną, dochody innych rodzin, a także system podatkowy, itp.

Komentarza wymaga również punkt 2 art. 4 Europejskiej Karty Społecznej, tj. uznania prawa pracowników do zwiększonej stawki wynagrodzenia. Komitet Niezależnych Ekspertów uznał, że nie powinno się określać stopnia tego zwiększenia. Regulacje wysokości stawek powinny być swobodnie kształtowane przez przepisy wewnętrzne, albo umowy międzynarodowe. Zgodnie z zaleceniem KNE stawek podwyższonych nie stosuje się w przypadku pracowników państwowych oraz osób pełniących funkcje kierownicze w zarządach przedsiębiorstw.

Polska podpisała Kartę Społeczną z chwilą przystąpienia do Rady Europy, co nastąpiło w 1991r. Postanowienia wynikające z treści Karty opracowane zostały na poziomie ustawodawczym, co miało zagwarantować ich faktyczną realizację.

W Polsce postanowienia Karty odzwierciedlają dwa artykuły Kodeksu Pracy:

  • art. 13 k.p.

Mówi on, że pracownik ma prawo do godziwego wynagrodzenia za pracę. Warunki realizacji tego prawa określają przepisy prawa pracy oraz polityka państwa w dziedzinie płac, w szczególności poprzez ustalanie najniższego wynagrodzenia za pracę.

  • art. 774 pkt. 1 k.p.

Mówi on, że Minister Pracy i Polityki Socjalnej określi, w drodze zarządzenia najniższe wynagrodzenie za pracę, przysługujące pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, oraz przypadki, w których mimo niewykonania pracy w takim wymiarze pracownikowi przysługuje najniższe wynagrodzenie.

W pierwszym przypadku ustawodawca również nie precyzuje co należy rozumieć pod pojęciem godziwe wynagrodzenie za pracę.

Z kolei w drugim przypadku, obowiązkiem państwa jest ustalenie najniższego wynagrodzenia za pracę. Jednak w tym przypadku ustawodawca również nie sprecyzował, na podstawie jakich kryteriów minister powinien ustalać najniższe wynagrodzenie za pracę. Warto w tym miejscu przedstawić mechanizmy ustalania płacy minimalnej. Zagadnienie to reguluje Międzynarodowa Organizacja Pracy. W tym celu MOP wydała wiele Konwencji i zaleceń, które powinny być regulowane i przestrzegane przez wszystkie kraje. W przypadku Polski ratyfikowana została jedynie Konwencja nr 99 z 6 czerwca 1951r., która dotyczy metod ustalania płac minimalnych w rolnictwie. W przypadku krajów rozwijających się MOP wydała specjalną Konwencję nr 131/1970 oraz Zalecenie nr 135/1970 dotyczące ustalania płac minimalnych. Do tej pory Konwencja ta nie została ratyfikowana przez Polskę, mimo iż debaty nad jej wprowadzeniem w życie trwają od 1977 roku. MOP wydała specjalny dokument pod nazwą „Uaktualniony Program ratyfikacji Konwencji oraz wykonania zaleceń MOP”, w którym stwierdza, że obecnie Polska nie spełnia wymogów niezbędnych do ratyfikacji Konwencji w sprawie płacy minimalnej.

 

Ministerstwo Pracy wystosowało uzasadnienie w tej sprawie. Stwierdza, że obecny poziom płacy minimalnej gwarantuje pokrycie kosztów utrzymania jednej osoby i to pod warunkiem, że zamieszkuje ona we wspólnym gospodarstwie domowym. Wynika z tego, że nie spełnia ona swej roli, tzn. zaspokojenie potrzeb pracownika i jego rodziny.

 

Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych ONZ z 16 grudnia 1966r., który Polska ratyfikowała w 1977r. oraz Powszechna Deklaracja Praw Człowieka uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 10 grudnia 1948r. definiują również pojęcie godziwego wynagrodzenia za pracę. Ze względu na fakt, że Europejska Karta Społeczna tworzy wraz z Europejską Konwencją Praw Człowieka z 1950r. regionalny odpowiednik Paktów Praw Człowieka ONZ, postanowienia Karty w zakresie godziwego wynagrodzenia należy uznać za dominujące i zalecane do przestrzegania przez inne kraje.

Podobne prace

Do góry