Ocena brak

Etyka i teologia moralna

Autor /LolekBB Dodano /01.05.2013

Problemy etyczne i moralne budziły w okresie międzywojennym większe zainteresowanie niż inne zagadnieniateologiczne. Zmuszały do tego ówczesne warunki, w których trzeba było rozwiązywać trudnekwestie życia rodzinnego, społecznego i międzynarodowego z powodu zwodniczego neomaltuzjanizmu,okrutnych reżimów totalnych, kryzysu ekonomicznego lat trzydziestych i zagrożenia dla światowego pokoju.Właśnie po pierwszej wojnie światowej pojawiły się koncepcje łączące etykę (jako naukę filozoficzną)z polityką. Zaczęto też odróżniać etykę chrześcijańską (często utożsamianą z teologią moralną) i etykę laicką (niezależną), o której wiele pisali marksiści. Szeroko uprawiano modne kierunki: etykę gospodarczą,etykę społeczną i etykę polityczną.

W nauczaniu, zwłaszcza seminaryjnym, długo trzymano się tradycyjnej łączności etyki z filozofią (jedenwykładowca) oraz teologii moralnej z prawem (często także jeden wykładowca). Pierwsze było o tylemetodycznie poprawne, że etykę zaliczano do filozofii praktycznej i odróżniano od etologii, której celemjest opis moralności, rozumianej jako zespół moralnych przekonań i przeżyć, oraz wyjaśnianie moralnościprzez kulturowe, historyczne, psychologiczne i społeczne uwarunkowania. Drugie wypływało z długouprawianej teologii moralnej w aspekcie legalizmu. Uległ temu nawet znakomity teolog tego okresu, jezuitaArtur Vermeersch, autor czterotomowego podręcznika teologii moralnej (Theologiae moralis principia,responsa, consilia).

Papieskie encykliki zajęły się problemami młodzieży, małżeństw chrześcijańskich, kwestii społecznych,kryzysu ekonomicznego i wyścigu zbrojeń, niemieckiego socjalizmu narodowego i komunizmu. Były onenowym źródłem inspiracji dla katolickich etyków i moralistów, choć niektórzy z nich ograniczali się dopowtarzania ich wskazań, jak zauważa się szczególnie w trudnej kwestii regulacji urodzin. Natomiastrozwijali refleksję filozoficzną i teologiczną w dziedzinie moralności społecznej i moralności międzynarodowej.

Kościół nie mógł aprobować relatywizmu moralnego ani systemu etyki laickiej, atoli poparł nowe tendencjew etyce, które podkreślały godność osoby i wartość istnienia człowieka. Karol Wojtyła, wykładowcaetyki na KUL-u, napisał nie tylko Ocenę możliwości zbudowania etyki chrześcijańskiej przy założeniachsystemu etycznego Maxa Schelera, ale zasłynął dwoma fundamentalnymi dziełami: Miłość i odpowiedzialnośćoraz Osoba i czyn.

Teologia moralna w okresie międzywojennym odznaczała się najwyraźniej legalistyczno-kazuistycznymukierunkowaniem. Wystąpiło to w bardzo upraktycznionym podręczniku Summa theologiae moralis (29wydań) jezuity Hieronymusa Noldina, profesora w Innsbrucku, oraz w podobnie ujętym Manuale theologiaemoralis (15 wydań) dominikańskiego teologa, Heinricha Prümera. Natomiast bardziej spekulatywnybył podręcznik dominikańskiego moralisty, Benedikta Merkelbacha Summa theologiae moralis (10wydań). Teologia moralna i pastoralna (Synopsis theologiae moralis et pastoralis, 14 wydań do 1955)sulpicjanina, Adolphe-Alfreda Tanquereya, opierała się na tomizmie, lecz z uwzględnieniem myśli teologicznejśw. Alfonsa Laguori.

Po drugiej wojnie światowej podjęto szczegółowo analizę dotychczasowej koncepcji teologii moralnej.Chciano bowiem uwzględnić osiągnięcia wcześniej rozwiniętych nauk, jak psychologia, psychoanaliza isocjologia. W syntetycznych ujęciach teologii moralnej niewielką jeszcze nowością było usytuowaniemiłości jako centrum moralności chrześcijańskiej oraz zastosowanie nowej systematyzacji treści przezniemieckiego profesora tej teologii i etyki społecznej, Ottona Schillinga, zasłużonego też dzięki odnowieniunauki o prawie naturalnym. Profesor teologu moralnej, ale po habilitacji z egzegezy Nowego Testamentu,Franz Tallimann swoje dzieło nazwał Podręcznikiem katolickiej nauki moralności (Handbuchder katholischen Sitteniehre) i jej zasady oparł na Piśmie Świętym.

Niemiecki redemptorysta, Bernhard Häring, najdalej odszedł od drobiazgowych wskazań teologii moralneji dał nowoczesną, całościową wizję teologii moralnej, najpierw w jednym tomie, powiększonymwkrótce do trzech tomów dzieła Das Gesetz Christi, przeznaczonego dla wszystkich i napisanego językiemzrozumiałym także dla świeckich. Wyszedł od idei Królestwa Bożego, realizowanego w Chrystusieprzez dzieło miłości, a wskazania normatywne oparł na tekstach Pisma świętego i na podstawowychprawdach dogmatycznych.

Podobne prace

Do góry