Ocena brak

ETIOPSKI KOŚCIÓŁ - DOKTRYNA i DUCHOWOŚĆ

Autor /Sebald Dodano /20.09.2012

Zasady doktrynalne (zwł. -* monofizytyzm), organizację Kościoła, liturgię (-»• etiopski ryt) i duchowość (rola monastycyzmu) przejął K.e. od Kościoła macierzystego (->• koptyjski Kościół) ; jednak wiele z nich rozwinął i wzbogacił elementami judaistycznymi i rodzimymi afryk., które nadają mu specyficzny charakter.

Etiopski -> kanon Pisma iw., ukształtowany ostatecznie w XIV w., obejmuje 81 ksiąg, ponieważ poza pismami proto-i deuterokan. uważa za natchnione Jub, HenEt, 3-4 Ezd, 3 Mch, Wnblz, Testament Pana naszego Jezusa Chrystusa, 4 księgi Sínodos, Didaskalia apostolskie i Psettdoklementyny i darzy je taką samą czcią jak Biblię.

I K.e., zgodnie z tradycją przedchalced. (-»• Chalcedoński Sobór), w trynitologii przyjmuje doktrynę o 3 osobach Bożych, zaznaczając, że „Duch Święty pochodzi od Ojca i bierze od Syna" (J 15,26); chrystologia formalnie zorientowana ku mo-nofizytyzmowi jest zgodna z poglądami -*• Cyryla Aleksandryjskiego (II) o 2 naturach i 1 osobie w Chrystusie, chociaż przeciwstawia się ją uchwałom Soboru Chalced. z obawy przed -*• nestorianizmem; monofizytyzm realny potępiono na synodzie za ces. Beyde Marjama (1468-78); w tekstach liturg. przejawia się przekonanie o 2 naturach w Jezusie Chrystusie, mimo że nie jest ono sformułowane w gr. terminologii filoz.-teol. ; współcześni teologowie uważają chrystologię etiopską za złagodzony sewerianizm (-»- sewerianie).

Próby zawarcia unii kośc. z Kościołem zach., a zwł. dysputy z jezuitami w 20-ych latach XVII w. na temat sposobu połączenia 2 natur w Chrystusie, wywołały długotrwały spór, który się toczył ze zmiennym szczęściem do korica XIX w. (-> etiopski Kościół I). Istniały 2 zasadnicze odłamy; mnisi z Szeua, skupieni wokół klasztoru Debrę Libanos (dawny Debrę Azbo), a należący do reguły Tekle Hajmanota, tworzyli odłam teuahdo (etiopskie — unia, zjednoczenie), głosząc, że Chrystus jest Synem Bożym dzięki złączeniu 2 natur w -> hipostatycznej unii; mnisi z dzielnicy Godżam, skupieni wokół klasztoru Debrę Uerk i prowincji Tigre (gdzie określano ich także terminem kard), a należący do zakonu reguły Eustachego (Austatieuos, XII1-XIV w.) i tworzący odłam kybat (etiopskie — namaszczenie), podkreślali udział Ducha Świętego w dziele wcielenia Chrystusa, utrzymując, że po przebóstwieniu jego człowieczeństwa przez namaszczenie Ducha Świętego stał się Jezus-człowiek Synem Bożym; teologowie z Godżamu akcentowali tu szczególne znaczenie chrztu w Jordanie, podczas którego Jezus stał się „synem łaski".

W XVIII w. obie szkoły zgodziły się na formułę pośrednią, że dzięki unii hipostatycznej jest Jezus jednorodzo-nym Synem Bożym, a dzięki namaszczeniu — Chrystusem; wówczas szkoła teuahdo przyjęła pogląd o 3 narodzeniach (sost lydat) Chrystusa jako Boga — z Ojca przed wiekami (jako jed-norodzony Syn Ojca), historycznie (jako pierworodny syn Maryi) oraz duchowo — w nadchodzących czasach mesjańskich, kiedy w chrzcie objawiła się pełnia darów (pierworodny wszelkiego stworzenia) ; szkoła kybat z Tigre przeciwstawiała jej teorię o 2 narodzeniach (hulet lydat) — z Boga Ojca przed wiekami oraz z Maryi, gdyż Chrystus był namaszczony Duchem Świętym już w wieczności. W XIII-XIV w. pojawiły się sekty -* stefanitów i -*• michaelitów, głoszące (m.in. pod wpływem gno-stycyzmu) niepoznawalność Boga (na podstawie J 1,18 i 1 Tm 6,16) oraz nieortodoksyjną naukę trynitarną.

Odnośnie do kultu maryjnego istniały także 2 szkoły teol.; szkoła teuahdo nauczała, że Bogarodzicy przysługuje kult chwały i błogosławieństwa (hiperdulìae), a Chrystusowi kult adoracji (latriae), natomiast szkoła kybat broniła pogańskich form ubóstwiania Maryi, której, ich zdaniem, należała się taka sama cześć, jak Jezusowi Chrystusowi; w końcu XIX w. zwyciężyła opinia szkoły teuahdo. W mariologii etiopskiej uwypukla się szczególną rolę Maryi w dziele odkupienia, co podkreślają teksty liturg., nazywając ją -*• Współodkupicielką (Kidana Mehrat) i „pierwotnym obrazem Kościoła", oraz jej wniebowzięcie i uwielbienie po śmierci, opiewane w hymnach (-> etiopski ryt) i literaturze rei. ( -* Etiopia VIII) ; Maryję nazywa się też „stwo-rzycielką świata", przez co ukazuje się związek z judaizmem i teologią aleksandryjskiej szkoły egzeget. (->sofiologia).

Angelologia etiopska ma charakter judeochrześc., ponieważ jej rozwój dokonywał się pod wpływem późnojudaistycznych apokryfów zorientowanych apokaliptycznie (zw. Księga Henocha); zawiera zatem szczegółowe rozważania o walce dobra ze złem, przypisywanie imion aniołom dobrym i złym, podział na 10 chórów, próby wyjaśnienia rodzaju ich winy, przypisywanie im opieki nie tylko nad wiernymi, ale też nad gwiazdami i porami roku; w eschatologii (podobnie jak w -> jakobickim Kościele) przyjęto przekonanie, że dusze ludzi dobrych są wprowadzane do raju przez aniołów, a dusze grzeszników przebywają pod władzą demonów do ->• sądu ostatecznego; rozwój angelologii znalazł swój wyraz w liturg. kulcie aniołów (zwł. -* Michała Archanioła).

Religijność etiopska ma charakter wybitnie lud.; szczególnie rozpowszechnione są zewn. formy kultu — procesje i pielgrzymki (m.in. do kościołów Lalibeli, mających prawdopodobnie naśladować sanktuaria Jerozolimy), kult krzyża i obrazów; duży wpływ wywierają liczne klasztory, a monastyczne praktyki postne przeniknęły do powszechnej praktyki, stąd wiernych zobowiązuje się do zachowania -» postu przez ok. 250 dni w roku — powstrzymanie się od spożycia mięsa i produktów zwierzęcych (obowiązują judaistyczne przepisy o tzw. pokarmach nieczystych) oraz tradycyjne jedzenie w dni postne dopiero po godz. 15; praktyki te złagodzono 1965 na konferencji Kościołów przedchalced. w Addis Abebie; z judaizmu przejęto zwyczaj świętowania soboty (zachowywany zwł. przez odłam kybat, a zwalczany przez teuahdo), praktykę obrzezania chłopców i tańce liturg. ; w podstawowych szkołach prowadzonych przez Kościół uczy się przede wszystkim modlitw do Jezusa i Maryi oraz psalmów w języku geez; kapłani, otaczani powsz. szacunkiem, tworzą odrębną klasę ludności (ok. 25% dorosłych mężczyzn); wśród wiernych popularne są praktyki magiczne, m.in. specjalne zaklęcia przeciw demonom i chorobom.

 

E. Kromrei, Glaubenslehre und Gebräche der älteren abessmischen Kirche, L 1895; I. Guidi, DHGE I 216-224; H.M. Hyatt, The Church of Abyssinia, Lo 1928; G. Nollet, Le culte de Marie en Ethiopie, MarMan I 365-413; K.M. Simon, The Ethiopian Orthodox Church, Ev 1954; M. da Aby-Addi, La dottrina della Chiesa etiopica dissidente sull' unione Ipostatica, R 1956; E. Ullendorf", Hebraic-Jewish Elements in Abyssinian (Monophysìte) Christianity, JSS 1(1956) 206-256; S. Haile Sellasie, The Church of Ethiopia, Addis Abeba 1970; F. Heiler, Die Ostkirchen, Mn 1971, 364-366; F. Heyer, Die Kirche Äthiopiens. Eine Bestandsaufnahme, B 1971, 249-282; A. Bartnicki, J. Mantel--Niecko, Historia Etiopii, Wr 1971; J. Mantel-Niecko, L. Porębski, Etiopia, Wwa 1973.

Podobne prace

Do góry