Ocena brak

ESCHATOLOGIA - W RELIGIACH POZACHRZEŚCIJAŃSKICH

Autor /Humbelin Dodano /20.09.2012

E. jest związana z koncepcją człowieka, pojęciem czasu i rozumieniem historii, które mają wpływ na obrzędowość pogrzebową i kult zmarłych; rozwój idei eschat, następuje szczególnie w czasach katastrof i kryzysów (np. nowe ruchy społ.rel. o zabarwieniu millenarystycznym w Afryce, Ameryce Pn. i Pd. oraz w Oceanii).

Wierzenia eschatologiczne ludów pozachrześc. dotyczą przede wszystkim życia pozagrobowego, które uważa się albo za kontynuację dotychczasowego życia na sposób ziemski (religie plemienne, islam), gorszą egzystencję po śmierci (smutny los zmarłych w gr. Hadesie, babil. Arallu, azteckim Miktlanie), doskonalsze bytowanie pośmiertne (dywinizacja zmarłych ingerujących w życie ziemskie), albo kontynuację życia po śmierci na ziemi w postaci ludzkiej, zwierzęcej, roślinnej lub nieorganicznej (w religiach ludów indoeur., szczególnie -*• metensoma-toza w religiach Indii); w niektórych religiach plemienno-naro-dowych na pierwszy plan wysuwa się nieśmiertelność kolektywna, będąca udziałem przede wszystkim starszyzny i przywódców danej grupy społ. (Chińczycy, Rzymianie, ludy Bantu); staroż. ezoteryczne religie misteryjne (eleuzyńskie, dionizyjskie, egip., frygijskie i pers.) były dla wtajemniczonych gwarantem nieśmiertelności i zmartwychwstania.
Wiara w życie pozagrobowe zakłada sankcję mor. za czyny dokonane na ziemi; podróże dusz do krainy zmarłych uważa się za długotrwałe (wg wierzeń Azteków dusza wędruje do miejsca przeznaczenia 4 lata), pełne trudności i przeszkód (przeprawa przez rzekę Styks u Greków czy Chubur u Babilończyków, pod wodzą groźnego przewoźnika gr. Charona lub babil. Chu-muttabala) ; przez wąski most nad przepaścią, łączący życie ziemskie z pozagrobowym, przechodzą do krainy szczęśliwości dobrzy, a źli wpadają w otchłań (Algonkinowie, Czeremisi, maz-daizm, islam) ;

nagroda lub kara są wynikiem sądu nad duszami wydawanego przez władcę królestwa zmarłych (Nedengei u Mela-nezyjczyków, -» Ozyrys u Egipcjan, Jama u Indów; w religii gr. i irańskiej - kolegium sędziowskie); w religiach Indii nagrodę lub karę za ziemskie postępowanie odbiera człowiek, zgodnie z prawem -* karmanu, w postaci przymusowego wcielenia w istoty wyższe lub niższe w hierarchii bytów (-> brami-nizm 2); idea wędrówki dusz znana była też u -*• orfików i gnostyków (-> gnostycyzm), w ->• manicheizmie i niektórych nurtach islamu oraz wśród -> katarów, a także zwolenników -»• teozofii i -*• antropozofii.

Po sądzie zmarli udają się do nieba lub piekła, rzadziej do „krainy pośredniej" (->• zaratusztrianizm); niebo, jako miejsce światła i szczęśliwości, lokalizuje się w górze, gdzie przebywa Bóg-Stwórca, lub w podziemiach (część królestwa zmarłych), czy na zachodzie {sukhavati w -* amidyzmie), natomiast piekło — miejsce ciemności i mąk — najczęściej w sferze chtonicz-nej (w ziemi), w wydzielonej części podziemi (gr. Tartar, będący częścią Hadesu); cechą mąk piekielnych przedstawianych naturalistycznie jest m.in. łaknienie pokarmu i napoju oraz brak ochłody przed żarem ognia; w e. hinduistycznej i buddyjskiej nieba i piekła, których jest wiele, są miejscami przejściowymi (odpowiadają chrzęść. -»• czyśćcowi) w drodze do wyzwolenia (->• moksza) i -> nirwany.

W e. kosmologicznej przyjmuje się albo cykliczne zniszczenie wszechświata (analogicznie do powtarzających się zjawisk w przyrodzie), połączone z jego periodyczną regeneracją, rozpoczynającą się zwykle złotym wiekiem (religie Indii i antyczne, Aztekowie), albo jednorazowe zniszczenie i odnowienie świata (Andamańczycy, Semangowie, Indianie Ameryki Pn. i Pd., Eskimosi, islam, mazdaizm, -*• parsyzm); katastrofie kosmicznej mają towarzyszyć najczęściej: ogień, zapadnięcie nieba, zaćmienie słońca, upadek gwiazd, trzęsienie ziemi, potop; w czasach eschat, oczekuje się przyjścia zbawcy (irański Szaoszyjant, w buddyzmie Budda Majtreja, hind. -* Kalki, szyicki ~> Mahdi); w religiach irańskich (mazdaizm, zaratusztrianizm) walka boga światła i dobra (->- Ahura Mazda) z duchem ciemności i zła (->- Angru Mainju) zakończy się przy końcu świata ostatecznym triumfem dobra i sądem nad zmartwychwstałymi zmarłymi; wg wierzeń Tatarów ałtajskich przy końcu świata Istota Najwyższa po pokonaniu reprezentanta zła Erlika będzie sądziła wszystkich ludzi ; także w islamie koniec świata połączony jest z sądem ostatecznym i stworzeniem nowego świata.

 

E. Spiesa, Entwicklungsgeschichte der Vorstellungen vom Zustande nach dem Tode. Auf Grund der vergleichenden Religionsforschung dargestellt. Je 1877; J.B. Ruling, Beitrag zur E. des Islam, L 1895; K.M. Kaufmann, Die Jenseits-hoffnungen der Griechen und Römer nach den Sepulkralinschriften, Fr 1897; N. Söderblom, La vie future d'après le mazdéisme à la lumière des croyances parallèles dans les autres religions. Etude d'e. comparée, P 1901; M. Morawski, Pojęcia o czyśćcu poza chrystlanlzmem, PP 73(1902) 7-22; T. Steinmann, Der religiöse Unsterblichkeitsglaube. Sein Wesen und seine Wahrheit religionsvergleichend und kulturphilosophisch untersucht, L 1908, Gö 1912-; P. Casanova, Mohammed et la fin du monde, P 1911 ; J.G. Frazer, The Belief In Immortality and the Worship of the Dead I-III, Lo 1913-24; C. Clemen, Das Leben nach dem Tode im Glauben der Menschheit, L 1920; E.H. Sneath, Religion and the Future Life, NY 1922; K. Kohle, Heaven and Hell in Comparative Religion, NY 1923; R. Reitzenstein, Weltuntergangsvorstellungen, Up 1924; R. Moss, The Life after Death in Oceania, Ox 1925; E. Arbmann, Tod und Unsterblichkeit im vedischen Glauben, ARW 25(1927) 339-387. 26(1928) 185-240; K.T. Preuss, Tod und Unsterblichkeit im Glauben der Naturvölker, T 1930; J.T. Addison, Life beyond Death in the Beliefs of Mankind, Lo 1933; K. Schrötter, W. Wüst, Tod und Unsterblichkeit im Weltbild indogermanischer Denker, B 1939 ; G. van der Leeuw, Ägyptische E., L 1944; GM. Edsman, The Body and Eternal Life, Sto 1946; M. Eliade, Le mythe de l'éternel retour, P 1949; J.A. Mac-Culloch, ERE V 373-376; CM. Edsman, RGG II 650-655; M. Molí, Rituel et e. dans le mazdéisme. Nura 7(1960) 148-160; S. Morenz, Wiara w życie pozagrobowe w strukturze religii egipskiej, Euh 12(1968) z. 2, 11-19; J.M.C. Toynbee, Death and Burial in the Roman World, Lo 1971 ; D.I. Lauf, Geheimlehren tibetischer Totenbücher, Jenseitswelten und Wandlung nach dem Tode. Ein west-östlicher Vergleich mit psychologischem Kommentar, Fr 1975; B. Gediga, Śladami religii Praslowlan, Wr 1976 (passim); W.O. Kaelber, Tapas, Birth, and Spiritual Rebirth in the Veda, HR 15(1976) 343-386; N.R. Reat, Karma and Rebirth in the Upanlsads and Buddhism, Num 24(1977) 163-185; G. Schopen, Sukhavati as a Generalized Religious Goal in Sanskrit Mahayana Sutra Literature, Indo-Iranian Journal 19(1977) 177-210; J.W. Burton, Living with the Dead. Aspects of the Afterlife in Nuer and Dinka Cosmology (Sudan}, Anth 73(1978) 141-160; Tod und Jenseits Im Glauben der Völker, Wie 1978; T.J. Kodera, Nichiren and His Nationalistic E., RSt 15(1979) 41-53; H. Łow-mianski. Religia Słowian t jej upadek (wiek V1-XII), Wwa 1979 (passim); A. Hultkrantz, The Problem of Christian Influence on Northern Algonkian E., Studies in Religion 9(1980) 161-183; J.I. Smith, Concourse between the Living and the Dead in Islamic Eschatologlcal Literaturę, HR 19(1980) 224-236.

Podobne prace

Do góry