Ocena brak

Erozja rzeczna

Autor /Sebek123 Dodano /28.05.2011

Wywołany siłą ciężkości ruch wody w rzece sprawia, że transportowa­ny przez nią materiał niszczy powierzchnię ziemi. Ze względu na różno­rodny przebieg i skutki niszczenia, erozję rzeczną dzielimy na: wgłębną (denną), wsteczną i boczną.

Erozja wgłębna (denna) polega na pogłębianiu koryta doliny rzeki i działa przede wszystkim w górnym jej odcinku. Toczone dnem okruchy skalne trą o podłoże, niszcząc je, co powoduje pogłębianie koryta. Rzeka wcina się również w głąb, w wyniku kruszenia i wyrywa­nia z dna okruchów skalnych. W zagłębienia dna wpadają głazy, które obracane przez wodę z dużą prędkością pogłębiają je. W ten sposób tworzą się przegłębienia zwane kotłami eworsyjny-mi. Efektem dennej erozji rzeki jest głęboko wcięta dolina o stro­mych stokach i przekroju poprzecznym zbliżonym do litery V. Nazywamy ją V-kształtną czyli wciosową.

Poziom, do którego rzeka może erodować wgłębnie, nazywamy bazą erozyjną. Baza erozyjna rzeki to poziom jej ujścia. Teoretycz­nie może dojść do zrównania poziomu jej źródeł z poziomem ujścia, co spowoduje, że rzeka przestanie płynąć. W rzeczywistości jednak nigdy do tego nie dochodzi, dzięki pionowym ruchom skorupy ziemskiej. Podniesienie się źródeł lub obniżenie ujścia obniża po­ziom bazy crozyjnsj, a tym samym zwiększa spadek rzeki i erozję wgłębną. Rzeka zaczyna silniej wcinać się w podłoże, a w stokach doliny powstają terasy (schodki) będące pozostałością dawnego dna. Terasy mogą być wycięte w skałach budujących stoki doliny (terasy erozyjne) lub w materiale naniesionym przez rzekę (terasy akumulacyjne). Gdy w dolinie jest kilka poziomów terasowych, świadczy to o kilku zmianach poziomu bazy erozyjnej.

Erozja wsteczna - prowadzi do cofania się źródeł i progów skalnych. Działa głównie w górnym biegu rzeki, natomiast w środkowym i dolnym tylko przy progach i wodospadach. Cofanie się progu skalnego spowodowane jest podcinaniem podstawy progu przez spadającą z dużą siłą wodę. Z czasem skały leżące wyżej ulegną spękaniu i oberwaniu pod wpływem własnego ciężaru. Erozja wsteczna, przebiegająca według tego samego schematu, u źródeł rzeki może doprowadzić do przecięcia działu wodnego i połącze­nia się z rzeką płynącą w innym dorzeczu. Nastąpi wówczas przechwycenie „słabszej" rzeki przez rzekę o większym spadku i silniejszej erozji. Zjawisko takie nazywamy kaptażem.

Erozja boczna - powoduje poszerzanie koryta rzeki. Zachodzi głównie w biegu środkowym, gdzie spadek maleje, wzrasta natomiast ilość wody wskutek przyjmowania dopływów. Dolina rzeki staje się płytsza (zanik erozji wgłębnej) i szersza. Nurt rzeki, czyli strefa, gdzie woda płynie najszybciej, przemieszcza się od jednego do drugiego brzegu, ponieważ może być spychany przez wody do­pływów, obrywy i osuwiska. Zepchnięty nurt uderza o brzeg, nisz­czy go i zgodnie z prawem fizyki (kąt padania jest równy kątowi odbicia) przerzuca się na drugą stronę rzeki. Materiał pochodzący z niszczenia podcinanego brzegu jest osadzany po stronie przeciwnej, gdzie brzeg rzeki narasta.

W ten sposób tworzą się zakola (meandry), a dolina rzeki znacznie się rozszerza. Ciągłe podcinanie tych samych brzegów może doprowadzić do przerwania meandru i powstania starorzecza. Przerwanie meandru może również na­stąpić w czasie wysokich stanów wody, gdy jej olbrzymia siła niszcząca spowoduje powstanie nowego, prostego koryta.

Podobne prace

Do góry