Ocena brak

Epoki

Autor /smerf Dodano /08.02.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie txt Epoki

Transkrypt

ANTYK
1. Biblia. Współczesny człowiek powinien znać biblię (nie tylko w
sensie chrześcijańskiej) żywotność, o miłości.
2. Antygona. Istota tragiczna. Cechy dramatu antycznego i
szekspirowskiego.
W Antygonie mamy do czynienia z typowo tragicznymi wyborami
bohaterów. Przede wszystkim bohaterka tytułowa Antygona musi
dokonać wyboru między uszanowaniem prawa boskiego a prawa
ustanowionego przez ludzi. Bohaterka stoi przed problemem
niemożliwym do rozwiązania. Jeżeli zdecyduje się na postępowanie
zgodnie z religią i dokona symbolicznego pochówku zwłok brata, to
złamie prawo ludzkie i zostanie skazana na śmierć. Jeżeli natomiast
respektując zakaz wydany przez króla odstąpi od grzebania zwłok
brata, ściągnie na siebie gniew i klątwę bogów.
Kreon jest również postacią tragiczną, wydając rozkaz zakazujący
pogrzebania zwłok zdrajcy działa zgodnie z prawem ludzkim,
zgodnie z interesem państwa. Jednak tym samym złamał prawo
boskie i zgubił całą swą rodzinę - jego żona i syn popełniają
samobójstwo.
Dramat antyczny: zasada trzech jedności (czasu, miejsca i akcji)
istnienie chóru (wprowadzał aktorów na scenę, komentował i oceniał
przebieg wydarzeń); brak scen zbiorowych,
Dramat szekspirowski: zerwanie z zasadą trzech jedności, brak chóru,
sceny zbiorowe, wprowadzenie na scenę duchów.
3. Archeotypy - prawzory ludzkich postaw (Dedal i Ikar).
Archeotypy - stały i niezmienny prawzorzec zachowań prawzorzec
zachowań i postaw ludzkich, utrwalony w świadomości zbiorowej
każdej społeczności.
Dedal i Ikar - opowieść, która pokazuje typowe dla młodego wieku
zachowania, ukazane poprzez postać Ikara (ciekawość świata,
odwaga, brawura, brak rozwagi). Mit ten prezenyuje też typowe dla
starszego wieku cechy, uosobione przez Dedala (rozsądek,
roztropność, poleganie na mądrości, doświadczenie)
4. Epos homerycki.
Na plan pierwszy wysuwa się fabuła, narrator - wszechwiedzący i
obiektywny, styl jest podniosły dostosowany do heroicznych
czynów bohaterów, obfituje w realistyczne drobiazgowe opisy
ważnych przedmiotów i sytuacji np. Tarcza Achillesa.
ŚREDNIOWIECZE
5. Kazania świętokrzyskie.
6. Postawy ludzi średniowiecza a odrodzenia. „ Na dom w
Czarnolesie” Jana Kochanowskiego.
Jdeowe wzorce osobowe to typy zachowań, które są
rozpowszechnione i propagowane w danych czasach. Średniowiecze
wykształciło dwie grupy ideowych wzorców osobowych: religijną i
świecką. Do pierwszej zaliczyć możemy wzorce świętego i ascety, do
drugiej doskonałego rycerza i władcę chrześcijańskiego.
Odrodzenie na pierwszy plan stawiało człowieka i wszystko to co
było związane z życiem ludzkim. Inność stanowi fraszka J.
Kochanowskiego Na dom w Czarnolesie. Jest to jedna wielka
apostrofa, której adresatem jest Bóg. Poeta wyraża swą wdzięczność
za błogosłowieństwo, którego Stwórca udzielał jego pracy, czego
owocem stał się dom i majątek czarnoleski. Jednocześnie podmiot
liryczny zwraca się z prośbą o dalszą pomoc i błogosławieństwo
trwające aż do końca jego dni. Deklaruje postawę skromności i
umiaru, poprzestawania na swoim - nie zazdrości innym pałaców.
Pragnie mieszkać w swoim „ gniaździe ojczystym” gdzie również
posiadać może wielkie bogactwa i wartości będące darem Bożym zdrowie, czyste sumienie, ludzką życzliwość.
7. Asceta, rycerz, władca.
Ascetami określa się ludzi, którzy dobrowolnie decydują się na
umartwianie, odrzucenie wszelkich przyjemności świata, życie w
skrajnej nędzy i cierpieniu (Legenda o świętym Aleksym). Celem
takiej postawy było, oprócz doskonalenia w sobie cnoty i
pobożności, uzyskanie zbawienia i osiągnięcie świętości już na ziemi.
Asceci wierzyli, że po śmierci czeka ich szczęście wieczne. Aleksy
jest przykładem typowego idealnego człowieka średniowiecza:
odrzucającego świat materii dla Boga i wiecznego szczęścia w niebie.
Wzorzec doskonałego rycerza: Naczelną cechą łączącą wszystkie
utwory należące do epiki rycerskiej był wynikający z nich wizerunek
doskonałego rycerza chrześcijańskiego. Taki idealny rycerz musiał
spełniać mnóstwo warunków: musiał być waleczny, odważny,
oddany bogu, ojczyżnie i swojemu panu. Celem swego życia
doskonały rycerz uczynił walkę w obronie wiary chrześcijańskiej i
swojej ojczyzny. Przykładem takiego wzorcowego rycerza jest hrabia
Roland.
Doskonały władca powinien posiadać wszystkie cechy doskonałego
rycerza, ale oprócz tego powinien być również troskliwym królem,
dbającym o swoich podwładnych i będącym dla nich ideałem. Takim
doskonałym władcą jest (w Pieśni o Rolandzie) król Karol Wielki.
8. „Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią” „Satyra na leniwych
chłopów” „O zachowaniu się przy stole
Tradycja moralistyczna „Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią”.
Wiersz ten można określić jako moralno - dydaktyczny poemat.
Mamy tu do czynienia ze wczesną formą alegorycznego ukazywania
śmierci która zjawia się w postaci rozkładającego się ciała ludzkiego.
Ukazanie śmierci w postaci będącej grozą i odrazą oraz ukazanie tzw.
czterech rzeczy ostatecznych , czyli męki konania, śmierci, sądu
ostatecznego i nieba lub piekła jest właśnie jednym z zabiegów
moralizatorsko - dydaktycznych, którycz celem jest przestroga, iż
życie ziemskie i wszelkie ziemskie dobra są dla człowieka marnością
niewarta zabiegów i starań, natomiast życie wieczne jest prawdziwą
wartością do której warto dążyć.
Satyra na leniwych chłopow.
Utwór jest wyrazem rosnącej nienawiści do tej niższej klasy
społecznej. W wierszu są opisane sposoby jakich używają sprytni
kmiecie, aby jak najmniej czasu spędzać w polu przy wymaganej od
nich pracy pańszczyznianej. Cały utwór jest rejastrem skarg i
zarzutów jakie autor stawia chłopu.
O zachowaniu się przy stole.
Utwór obyczaqjowo - dydaktyczny. Autor poucza jak należy
zachować się przy stole i zaleca mężczyznom dworne obyczaje oraz
szacunek dla kobiet. Jest to próba przeniesienia na grunt słowiański
dworskich i biesiadnych zwyczajow zachodnio - europejskich, a
także świadectwo wzrostu roli kobiety w życiu towarzyskim w
polsce.
ODRODZENIE
9. Poglądy Kochanowskiego.

Kochanowski wyznaje filozofie stoickie, był przekonany że od
nieszczęść i trosk jakie może przynieść życie potrafi uniezależnić ci
rozum i opanowanie. Gdy umiera mu córka wszystkie prowadzone
przez całe życie idee i wartości upadają, zaś wypracowany przez lata
system filozoficzno-światopogllądowy jest w zderzeniu ze śmiercią
dziecka całkowicie bezużyteczny. Okazało się, że renesansowy
humanista przezwyciężył własną słabość i odbudował swe
powołanie, nadwątlone zaufanie do Boga, świata i samego siebie.
10. Dwa obrazy wsi Kochanowskiego a Żeńcy Szymona
Szymonowica.
Pieśń świentojańska o Sobótce jest to cykl pieśni w których widzimy
zafascynowanie wsią i jej mieszkańcami Kochanowskiego. Opisuje w
swych pieśniach dawne słowiańskie zwyczaje, wróżby, śpiewy, tańce
przy ogniskach.
12 utworów tworzy całość, to śpiewane przez 12 panien pieśni, z
których wyłania się sielankowy obraz wsi polskiej.
Najleprzym przykładem jest pieśń panny 12, w której jest mowa o
pracy prostych chłopów. Cieżka codzienna praca w polu i przy
gospodarstwie sprawia w tym wyidealizowanym obrazku radosć
wieśniaków, jest dla nich powodem do dumy i zadowolenia z
wysilku.
Żeńcy Sz.Szymonowica są obrazkiem pokazującym dzieci
powszechnie pracujących w polu chłopów pańszczyznianych. Autor
ukazuje trudne warunki życia chłopa pańszczyznianego, tworzy cykl
sielanek będących jednym z pierwszych protestów w literaturze,
protestów przeciwko niesprawiedliwości społecznej dotyczącej
najuboższych.
11. Ideał ziemianina Pieśń świętojańska o Sobotce.
Ideałem człowieka jest życie w cnocie, jest jedynym i wystarczającym
warunkiem osiągnięcia pełnego szczęścia. Jest ona przez to
najwyższym i jedynym prawdziwym dobrem. Natura jest rozumem,
harmonijna, boska największą więc doskonałością człowieka jest
dostosowanie się do owej powszechnej harmonii: życie powinno być
przede wszystkim zgodne z naturą samego człowieka.
12. Treny Kochanowskiego.
Tren jest utworem lirycznym, który wyraża żal po czyjejś śmierci. Na
treść trenów składają się opisy czynów, zalet i zasłóg zmarłej osoby, a
także ukazanie pustki, jaka zostaje po jej śmierci, a także
poszukiwanie pocieszenia. Bohaterami trenów byli przeważnie
wielcy ludzie, zasłużeni w walkach bohaterowie, sławni poeci.
Kochanowski zrywa więc w swoim cyklu trenów z klasyczną
tradycją, przedmiotem swoich łez i rozpaczy czyniąc zmarłe 2,5
letnie dzicko. Tren 1 to wprowadzenie w całość cyklu. Podmiot
liryczny którym jest ojciec - poeta zmarłego dziecka, opisuje ogrom
nieszczęścia, jakie go spotkało. Wzywa jednocześnie wszystkie
smutki jakie są na świecie aby weszły w jego dom i pomogły mu
wyrazić przeżywaną tragedię.
13. Wiersz Różewicza Róża.
Utwór Róża jest wspomnieniem o nieżyjącej już od 5 lat
dziewczynie. Widać wyraźnie, że śmierć Róży miałas miejsce w
czasie II wojny światowej. Jednak Róża to nietylko imię ukochanej,to
również nazwa wiatu, mającego w polskiej tradycji kulturowej
wielorakie znaczenie. W tym utwoże róża może symbolizować miłość
,śmierć, męczeństwo. Na wiersz składają się niejako 2 historię o 2
różach. Poeta zestawia je na zasadzie kontrastu, przeciwwstawiając
śmierći życie. Jedna z róż złotowłosa dziewczyna ginie w czasie
wojny, odchodzi w milczeniu, zostaje pochowana, jej ojciec szaleje z
rozpaczy. Róża - kwiat troskliwie pielęgnowany przez ogrodnika rozkwita swą czerwienią, jest piękna. Tak więc poeta uświadamia
sobie, że pamięć o zmarłych z czasem przemija, podobnie jak umiera
w żywych wiara i nadzieja. Pozostaje jedynie smutek, żal, poczucie
pustki i niespełnienia.
14. Patryjotyczne wiersze Kochanowskiego Pieśń o spustoszeniu
Podola przez Tatarów , ...wy którzy Rzeczpospolitą władacie Odprawa posłów Greckich.
Pieśń o spustoszeniu Podola przez Tatarów. Jest to pieśń
patryjotyczna nawiązująca do wydarzeń z roku 1575, kiedy to
Tatarzy złupili Podole, uprowadzając 50 tyś. jeńców. Szczeże miłując
ojczyznę Kochanowski był tym, wydarzeniem mocno wstrząśniętym.
Jednak nie nawołuje do natychmiastowego krwawego odwetu,
koncętruje się raczaj na wskazaniu przyczyn jakie doprowadziły do
tragedii, wzywa Polaków do zapobiegania podobnym katastrofą w
przyszłości. Dlatego tez postuluje wzmocnić Rzeczpospolitą od
wew. i zew. Oskarżając szlachtę o zbytnie przywiązanie do dóbr
doczesnych, wzywa do podniesienia wydatków na armię , obronę
granic, o myśleniu o przyszlości. Obawia się że głos ten jest pusty,
gdyż polak przed i po szkodzie głupi.
Odprawa posłów greckich. Jest to dramat o wymiaże symbolu. Troja
jawi się jako symboliczne każde źle rządzone i znajdujące się w stanie
kryzysu państwo. Kochanowski konfrontuje w Odprawie posłów
Greckich dwie postawy: Antenor - bohater pozytywny, stawiający
dobro ojczyzny ponad kaprys jednostki, prawdziwy patryjota.
Aleksander - bohater negatywny, egoista, działający szantarzem i
przekupstwem.
Zwycięstwo bohatera negatywnego nad pozytywnym oznacza
katastrofę dla Troi i jednocześnie przestrogę dla każdego czytającego
Odprawę... , apelem o patryjotyzm i miłośc do ojczezny.
15. Publicystyka A. Frycza Modrzewskiego O poprawie
Rzeczypospolitej.
Dzieło składa się z 5 ksiąg. W pracy tej autor zestawił obraz
ówczesnej Rzeczpospolitej, z obrazem doskonałego państwa, które
chciał zbudować. Zanalizował wnikliwie ustrój społeczny i
państwowy Polski i przedstawił wszechstronny projekt jego
przebudowy. Głównymi tezami dzieła były: obrona chłopów przed
uciskiem pańszczyźnianym i wzrostem powinności feudalnych,
postulat nienaruszalności ziemi chłopskiej w brew tendencjom
rozwijającego się folwarku szlacheckiego, obrona mieszczan przed
szlachtą, zasada równości obywateli wobec prawa i prymatu prawa,
ktoremu na równi podlegają wszyscy bez względu na stan, majątek i
wyznanie. Postuluje podniesienie stanu oświaty i nauki, oraz
krytykuje kościół.

BAROK
16. Portret Makbeta lud Lady Makbet.
Dla Makbeta zbrodnia początkowa jest czynem zupełnie
abstrakcyjnym i niemożliwym do popełnienia. Jednak pod wpływem

pierwszej popełnionej zbrodni z wzorowego wasala irycerza króla
Szkockiego staje się żądnym krwi i władzy królobójcą. Po
zamordowaniu króla i zdobyciu korony Makbet zostaje wplątany w
niekończący się łańcuch kolejnych zbrodni, które musi popełniać z
obawy przed ujawnieniem prawdy o swym czynie. Z normalnego
człowieka staje się bestią, tyranem i zbrodniażem, znienawidzonym
przez lud. Od tej pory morderca jednak nie zazna już spokoju,
prześladować go będą halucynacje, zjawy i koszmary.
17. Niestatek Jana Andrzeja Morsztyna (paradoksy, oksymorony).
Niestatek jest utworem, w którym mamy doczynienia z anaforą, czyli
wielokrotnym powturzeniem tego samego początku wersu. Kolejne
linijki tekstu rozpoczynają się od słowa „ prędzej”.
Morsztyn wylicza szereg paradoksów - niemożliwych sytuacji.
Dopiero samo zakończenie utworu przynosi zaskakującą puentę.
Okazuje się, że prędzej te wszystkie nieprawdopodobieństwa staną
się rzeczywistością, niż któraś kobieta będzie stateczna.
Paradoks - efektowne i zaskakujące swoją treścią sformułowanie
zawierające myśli skłócone z powszechnie żywionymi
przekonanniami, sprzeczne wewnętrznie: paradoks przynosi
nieoczekiwaną prawdę - filozoficzną, moralną, psychologiczną,
poetycką.
Oksymoron - najprostsza forma paradoksu. Związek frazeologiczny
obejmujący dwa opozycyjne znaczeniowo wyrazy. W związku takim
dochodzi do metaforycznego przekształcenia obu słów np. zimny
ogień, gorący lód.
18. Sarmatyzm, jak ukazywano sarmate w baroku a jak w
póżniejszych epokach.
Sarmatyzm jest to nurt w literaturze barokowej, do której należą
utwory o polskiej szlachcie sarmackiej - jej zaletach i wadach, zwykle
pisany w formie gawędy szlacheckiej, pamiętnikach np. utwór Jana
CHryzostoma Paska Pamiętniki. Utwór ten jest skarbnicą wiedzy o
codziennym sarmackim życiu ówczesnej szlachty, o jej zwyczajach,
upodobaniach, charakterystycznych cechach, typie religijności i
kultury, nieżadko splecionych samowolą, ciemnotą, pieniactwem i
awanturnictwem. Zawarty w Pamiętnikach portret szlachcica i
żołnierza jest korzystnie retuszowany.
W póżniejszych epokach szlachta sarmacka była dalej krytykowana
(np. przez Krasickiego w - bajki i satyry)
19. Twórczość Moilera.
Świętoszek autor piętnuje tu przede wszystkim obłudę i zakłamanie,
ale występuje również przeciwko popadaniu w skrajność. Świętoszka
zalicza się do arcydzieł komedii obyczajowej i komedii charakterów.
Skąpiec ogólną treścią tego utworu jest oczywiście potępienie
skąpstwa ukazanego w całej okazałości. W finale sztuki zostaje
utrwalony obraz skąpca, który jest po prostu zdzieciniałym starcem.
OŚWIECENIE
20. Można uczyć bawiąc, Krasicki (bajki i satyry)
Wstęp do bajek wiersz ten jest wyrazistą sugestią, że bajka jako
gatunek literacki czerpie swe tematy z życia, wybierając zachowania
typowe i najczęściej spotykane, ale jest równocześnie sugestią, że
bajki nie należy traktować zbyt serio. Bajką może być wszystko, choć
wcale nie musi być to prawdą.
Szczór i kot w sposób bardzo wyrażny i jednoznaczny atakuje i
ośmiesza ludzką pychę. Pod postaciami zwierząt ukrywają się ludzie,
których cechy charakteru są skazane przez taki a nie inny wybór
zwierzęcia. Opowiadający wszystkim do koła o własnej wspaniałości,
szczur kojarzy się z zarozumiałością i pychą. W swoim
samouwielbieniu i wyniosłości szczór zapomina o swym przebiebłym
wrogu kocie, który wykorzystuje jego chwilę słabości, dopada
szczura i dusi na śmierć.
Satyra w oświeceniu skupiała się na ośmieszaniu przez ukazanie
działań i przytoczenia wypowiedzi fikcyjnych najczęściej bohaterów,
negatywnych cech charakteru, postępków czy głupoty.
Żona modna. Główną treścią utworu jest skarga szlachcica dotycząca
osoby jego niedawno poślubionej żony. Szlachcic ów ożenił się
mając na widoku pieniądze i majątek. Jednak rychło okazało się, że
popełnił błąd, gdyż małżonka jego jest wciąż niezadowolona z
nowego domu, gospodarstwa ze zwyczajów jakie panują w domu.
Dla siebie dama zastrzega prawo do licznych wyjazdów, mających jej
przynieść rozrywkę i wypoczynek od nużącego wiejskiego życia. Po
renowacji dworku sprasza też wielu gości i wyprawia liczne
przyjęcia, które przyśpieszają małżonkowi całą masę nowych
wydatków i kłopotów. Krasicki krytykuje szlachtę do
bezkrytycznego przejmowania zagranicznych obyczajów.
21. Julian Ursyn Niemcewicz Powrót posła.
Akcja utworu rozgrywa się w ciągu kilku godzin w dworku
Podkomorzego i Podkomorzany, w czasie przerwy w obradach
Sejmu Wielkiego. Do domu przyjeżdża syn podkomorzego Walery poseł stronnictwa patriotycznego, oraz zwolennik reform, prywatnie ukochany Teresy. W domu ojca spotyka goszczących tu sąsiadów:
Starostę z żoną, oraz Szarmanckiego, przedstawicieli
konserwatywnego sposobu myślenia, przeciwników reform i
postępu, co jest przyczyną wielu dyskusji i sporów. Pojawia się
również intryga miłosna - polując na posag Szarmacki postanawia
zdobyć rękę teresy, nie cofa się nawet przed oszczerstwem i
oszustwem. Ostatecznie wszystko kończy się dobrze, bohaterowie
negatywni (Starosta z żoną i Szarmancki) zostają ośmieszeni i
skompromitowani, a Walery zdobywa rękę Teresy.
Powrót posła jest również prezentacją postulatów wysuwanych przez
postępowy obóz patriotyczny. Należały do nich przedewszystkim:
zniesienie liberum veto i wolnej elekcji, wprowadzenie
dziedziczności tronu, możliwość wejścia w sojusz z Prusami przeciw
Rosji, zwiększenie liczby rególarnych wojsk oraz ulżenie doli chłopa
(końcowa, bardzo wymowna scena, kiedy to Podkomorzy zwraca
wolność parze służących)

23. Bajka, satyra, komedia. Dlaczego są w oświeceniu?
Bajki mają charakter dydaktyczny, zawieraja jakąś naukę, przesłanie
moralne albo pouczenie. Bajka służyła programowi reform,
współgrała z racjonalistycznym i krytycznym nastawieniem
większości pisarzy ( bajki Krasickiego ).
Satyra służyła w oświeceniu do ośmieszania i krytykowania tędęcji
jakie występowały w ówczesnej rzezczpospolitej. Ośmiesza wady
szlacheckie ( satyry Krasickiego ).

Komedia operuje chwytami komizmu i grotezki, często ma charakter
satyryczny, ośmieszający ludzkie wady i słabości charakteru. W
oświeceniu mamy do czynienia z komedią w utworze Krasickiego
Monachomachia, gdzie komizm przejawia się poprzez ukazanie walki
dominikanów na świete księgi i przekazanie obrazu ujemnych stron
życia polskich zakonów.
24. Twórczośc Kołłątaja i Sztasica.
H.Kołątaj ur. 1750r. a zm. 1812r. Pochodził ze szlachty ziemiańskiej.
Był on wybitnym i bardzo aktywnym politykiem. Był członkiem
Komisji Edukacji Narodowej, opracował też plan rozbudowy szkół w
całym kraju.
Kołątaj był publicystą, był zwolennikiem idei uwolnienia chłopów z
poddaństwa i zapewnienia awansu miastom oraz inteligencji
szczególnego miejsca w państwie. Napisał min. O wolności rolnika oznacza to że wszyscy polacy są sobie równi, że wśród poddanych
ojczyźnie nie może być podziału na panów i niewolników.
Był jednym z twórców konstytucji 3-go maja.
Staszic w pierwszym okresie swej twórczości występował jako pisarz
i publicysta. Walczył o postęp społ. i utrzymanie niezawistości
narodowej. Był on obrońcą chłopów i mieszczan przed naciskiem
feudalnym. W walce o postęp szczególną rolę przypisywał on nauce i
kładł duży nacisk na praktyczne wykożystanie jej osiągnięć.
25. Omówić teksty liryczne pełniące rolę patryjotyczne Bogu rodzica
i Pieśń legionów.
Bogu rodzica jest to najdawniejsza pieśń religijna. Pieśń ta zdobyła
wielką popularność w śród ówczesnych polaków, stała się 1 polskim
hymnem narodowym, śpiewanym przez ryceży w czasie bitwy pod
Grunwaldem w 1410r. Na pierwszą zwrotkę składa się modlitwa
skierowana do matki boskiej, będąca proźbą o wstawiennictwo.
W drugiej zwrotce prośba zbiorowego podmiotu lirycznego
skierowana jest do syna bożego, aby wysłuchał on modlitwy i zesłał
proszącym łaskę pobożnego życia. Obie strofy kończa się zwrotem
Kyrie elejson” czyli panie zmiłuj się nad nami.
Pieśni Legionów jest manifestem idei niepodległościowej, a zarazem
wyrazem poglądów na narod. Jest to utwór, który zawiera program
pol. legionów oraz wyraża wiarę w rychłym odzyskaniu
niepodległości, w gwiazdę przywódczą Dąbrowskiego, oraz o
błogosławieństwo, to główne wnioski, jakie wyikają ze słów
Mazurka Dąbrowskiego. Utwór przepełniony jest wiarą w moc
polskiego oręża - szabli, pałasza, kosy, czyli symboli polskich
powstań niepodległościowych. Utrata niepodległości jest jedynie
czasowa, nie wolno jednak tracić wiary w zwrot dziejowy.
ROMANTYZM
26. Twórczość Norwida „ Fortepian Szopena” i „ Do obywatela
Johna Browna”.
Do obywatela Johna Browna. Jest nawiązaniem do postaci
amerykańskiego farmera, który walczył o wolność murzynów i
usiłował wznieść powstanie. Został aresztowany i skazany na śmierć
przez powieszenie. Jego wiersz jest poetycką odezwą do
społeczeństwa amerykańskiego. Norwid przewiduje , że bezsensowna
śmierć farmera zapoczątkuje falę terroru. Poeta wyraża nadzieję że
śmierć, wybitnej jednostki sprawi, iż idee, które głosiła, zostaną
wprowadzone w życie.
Fortepian Szopena - muzyka Szopena wg. Norwida jest
najdoskonalszą sztuką polską i należy do najdoskonalszych osiągnięć
sztuki całej ludzkości od czasów najdawniejszych. Poeta przywołuje
postać i twórczość Fryderyka Szopena, jest to wyraz hołdu poety dla
wielkiego kompozytora i pianisty, inspiracją dla poety stało się
wyrzucenie na bruk przez żołnierzy carskich fortepianu Szopena. Był
to odwet za nieudany zamach na carskiego namiestnika w królestwie.
Fortepian Szopena jest próbą ukazania artysty poprzez muzykę - jego
twórczość, jest również refleksją nad istotą sztuki. Muzyka Szopena
przywodzi podmiotowi lirycznemu na myśl cały łańcuch skojarzeń,
których najistotniejszą cechą zdaje się być doskonałość, pełnia.
Norwid zawarł w Fortepianie Szopena swoje refleksje o
niezrozumienu przez współczesnych jego wierszy. Wyraził
przekonanie, że kiedyś staną się one drogowskazem dla przyszłych
pokoleń.
27. Znaczenie komedii Fredry.
Komedią nazywamy gatunek dramatu obejmujący utwory o
pogodnej tematyce i wartkiej, żywej akcji, która kończy się
najczęściej w sposób pomyślny dla bohaterów. Śluby panieńskie są
typową komedią intrygi. Intryga w Ślubach panieńskich wynika ze
złożonych przez bohaterki utworu ślubów wiecznego panieństwa,
jest tu próba odmiennego, w literaturze romantycznej, spojrzenia na
miłość. Typowa romantyczna miłość, to cel życia dwojga ludzi, to
często przyczyna nieszczęść i śmierci. U Fredry jest inaczej. Miłość
jest uczuciem kojarzącym się ze spokojnym ciepłem domowego
ogniska, z poczuciem bezpieczeństwa itp. Bohaterowie zakochują się
w sobie stopniowo, ale przez to łączące ich uczucie staje się trwalsze,
szlachetne i prawe. Wydaje się, żę fredrowski model miłości, tak
różny od gwałtownych afektów literatury romantycznej, został
pomyślany jako próba ukazania innego niż powstanie
narodowowyzwoleńcze sposobu na ocalenie tożsamości narodowej
Polaków. Ocalenie poprzez budowanie fundamentu każdego narodu kochającej się i wiernej rodziny
28. Nie - boska komedia jako obraz rewolucji.
Krasiński przedstawił rewolucję jako świadectwo wykroczenia
człowieka przeciwko boskim planom wobec świata, czyli akt wolnej
woli człowieka skierowany przeciw bogu - celem rewolucjonistów,
jest totalne zniszczenie, choć w tym utworze bunt ma charakter
antyfeudalny, antykapitalistyczny, można wyraźnie odczytać że jest
on skierowany przeciw „ Bogu, królom, panom” filozofii, religii,
sztuki. Rewolucja jest więc siłą destrukcyjną, niesie śmierć, zagładę.
Ostatecznie przegrywa zarówno Henryk, jak i Pankracy. Na ruinach
okopów świętej trójcy pojawia się Chrystus-Mściciel, a dramat
kończy się słowami: Galilejczyku zwyciężyłeś. Wypowiada je
pankracy, który w tym momencie jest już świadom, że nie odkupi
popełnionych zbrodni, że nie można budować niszcząc oraz że ten
kto wystąpi przeciw Bożemu porządkowi, musi zostać ukarany.

29. Śluby panieńskie.
Jest to typowa komedia intrygi, w której ośrodkiem komizmu stają
się czyny bohaterów i zabawne komplikacje z nimi związane. Główni
bohaterowie komedii to dwie pary: Gustaw i Aniela oraz Albin i
Klara. Intryga wynika ze złożonych przez panny ślubów. Gustaw,
typowy lew salonowy zostaje odprawiony z kwitkiem przez Anielę,
Klara zaś nie zwraca uwagi na Albina. Panowie, knują intrygę:
Gustaw udaje przed Anielą że kocha inną dziewczynę imieniem
Aniela, Albin zaś udaje że kocha Anielę a nie Klarę. Do Klary miałby
się zalecać stary stryj Radost. Efektem intrygi są podwójne zaręczyny
i szczęście wszystkich bohaterów. Wszystko kończy się jak na
komedię przystało dobrze. Fredro ma inne niż typowo romantyczne
spojrzenie na miłość. Uczucie to nie jest już celem życia ani żródłem

samobójstw, staje się za to miłością szlachetną i prawą, kojarzącą się z
ciepłem domowego ogniska. Miłość staje się uczuciem do którego
trzeba dojrzeć, aby móc ją lepiej docenić.
30. Wallenrodyzm, mesjanizm, prometeizm.
Wallenrodyzm - postawa bohatera romantycznego. Bohater
wallenrodyczny działa z wysokich pobudek patriotycznych. Dla
ojczyzny jest gotów poświęcić swoje dobro osobiste, a nawet
szczęście ukochanej osoby. Jest to człowiek rozdarty pomiędzy
ojczyzną a rodziną. Wybiera ojczyznę.
Mesjanizm - była to idea, dzięki której uważano, że istnieje naród
wybrany, który otrzymał od boga specjalną misję. Tym narodem
wybranym jest Polska. Mesjanizm jest zawarty w „ widzeniu księdza
Piotra” w 3 części Dziadów. W symbolicznym obrazie męczeństwa
poeta ukazał położenie Polski porozbiorowej, stosunek do niej
państw zaborczych i rzeczywisty stosunek reakcyjnych rządów
europejskich do powstania listopadowego. Francja nie pomogła
Polakom, tak jak Piłat nie pomógł Jezusowi.
Prometeizm - jest to określenie postawy pełnej humanitaryzmu,
charakteryzującej się miłością do człowieka i gotowości wystąpienia
w imię tej miłości przeciw najwyższym siłom, bogom, Bogu czy
prawom rządzącym światem.
31. Tęksnota za krajem, Sonety Krymskie Mickiewicza i Grób
Agamemnona Słowackiego.
Mickiewicz w 1823 r. zostaje aresztowany i po procesie skazany na
zesłanie w głąb Rosji. W 1825 r. wyrusza do Odessy. Z Odessy
kilkakrotnie robi wycieczki na Krym. Poetyckim plonem tych
wypraw stał się cykl sonetów, nazwanych Sonetami keymskimi.
Poeta dokonuje w nich mistrzowskiego opisu krajobrazu
krymskiego, przyrody orientalnej i kultury Wschodu. Jednak
prawdziwym celem poety było ukazanie „ pejzażu duszy” podmiotu
lirycznego, który jest samotny, smutny i rozdarty wewnętrznie.
Tęksni za Litwą, swą ojczyzną, wie jednak, że nie może do niej
wrócić, że został skazany na wieczną tułaczkę.
Grób Agamemnona słowackiego. Utwór składa się z 2 części.
Pierwsza część ukazuje piękno grobu i jest apostrofą do poezji i
natchnienia. Następnie podmiot liryczny uświadamia sobie małość
swej poezji w porównaniu do dzieł Homera oraz fakt, że nie jest
rozumiany przez współczesnych Polaków, nad czym ubolewa.
Następnie podmiot snuje refleksje nad sytuacją polityczną Polski.
Polska ukazana jest tu w sposób krytyczny, jako kraj słaby i
doprowadzony do upadku przez wady narodu, głównie szlachty.
Widać tu ironię, ale i poczucie własnej winy. Upadek powstania
listopadowego porównany został do bitwy pod Cheroneą. Wiersz w
końcowej fazie wyraża nadzieję, że Polska odzyska niepodległość,
otrząśnie się z marazmu i upadku. Widać tu nową koncepcję Polski i
narodu, podobną do tej, jaką prezentuje Mickiewicz w Panu
Tadeuszu.
32. Powstanie Listopadowe u Mickiewicza i Słowackiego.
Krytyka powstania listopadowego - Słowacki (Kordian). Autor
uważa iż winę za upadek powstania listopadowego ponoszą
przywódcy powstania. Chłopicki który nie szukał poparcia wśród
chłopów i był przywódcą nieudolnym. Czartoryski, którego
dyplomatyczne zabiegi o uzyskanie poparcia dla powstania na
zachodzie okazały się bezowocne. Jan Skrzynecki bezmyślnie
lekceważący plany strategiczne. Niecewicz - konserwatysta. Lewell
który czas tracił na rozpamiętywanie. Krukowiecki - dyktator i
zdrajca. Poza tym błędna była ideologia szlacheckiego
rewolucjonizmu. Nie było konkretnego programu politycznego.
Naiwność polityczna spiskowców którzy wierzyli, że zabicie cara
przyniesie niepodległość. Niedostrzeganie potrzeby uczynienia
powstania ogólnie narodowym. Wreszcie słabość psychiczna
spiskowców. Reasumując przywódców powstania zostali oni
skrytykowani za konserwatyzm, a spiskowcy za niedostatki
ideologii.
Mickiewicz (w 3 cz. Dziadów) przedstawił echa prześladowań jakie
spadły na Polaków po klęsce powstania listopadowego. Zaburzenie
chronologii jest łatwe do odczytania szczególnie w świetle
niektórych epizodów dramatu.
33. Co to jest orientalizm (na podstawie Sonetów Krymskich).
Orientalizm - zwrot ku tradycji, kulturze i sztuce Wschodu.
Orientalizm w literaturze romantycznej przejawiał się w
zainteresowaniu twórców egzotyka przyrody orientalnej. Romantycy
często odbywali podróże na wschód. Fascynowała ich odmienna
filozofia, kultura i obyczajowość ludów wschodnich.
Zainteresowanie orientalizmemwidać u A. Mickiewicza w Sonetach
krymskich. Sonety te są poetyckim plonem Mickiewicza z wyprawy
na Krym. Autor dokonuje w Sonetach krymskich mistrzowskiego
opisu krajobrazu krymskiego, przyrody orientalnej i kultury
wschodu.

34. Bohaterowie romantyczni na podstawie Kordiana i Konrada z 3
cz. Dziadów.
Kordian. W 1 akcie ukazany jako 15-letni chłopiec, wrażliwy nie
potrafiący odnaleźść się w otaczającym świecie. Zawiedzona miłość,
sentymentana, brak umiejętnościznalezienia celu w życiu powodują
zagubienie i próbę samobójczą. W akcie 2 podróże Kordiana po
Europie. Jest to czas dojrzewania duchowego bohatera, kontynuacji
młodzieńczych ideałów z rzeczywistością i utraty złudzeń. W Angli
przekonuje się o wszechwładzy pieniądza a w rzymie że los polaków
jest Papieżowi obojętny. Kluczowa scena Kordiana to monolog na
szczycie Mount Blanc. Tam w bohaterze dokonuje się ostateczna
przemiana. Od tej pory Kordian który odnalazł cel w życiu, będzie
walczył o wolność i niepodległość narodów. Jednak jako jednostka
osamotniona skazany jest naklęskę.

Konrad - człowiek o wyjątkowej wrażliwości i bogatym życiu
wewnętrznym. Jego podstawowa cecha ujawnia się już w małej
improwizacji - pycha. Pełnia osobowości Konrada zostanie jednak
odkryta w wielkiej improwizacji. Tu bohater pokazuje kilka swoich
twarzy. Jest poetą romantycznym, kreatorem, tworzy prawdziwą,
żywą poezję, a jego akt twórczy jest taki sam jak akt boski. Jest
wieszczem narodowym - przewodnikiem, kocha naród, w pełni się z
nim utożsamia, pragnie ofiarować mu wolność, ale za cenę
absolutnego podporządkowania. Konrad chce władzy absolutnej,
tyrańskiej. Postać ta nosi znamiona bohatera baironicznego:
zbuntowany, niezależny. Jego cechą jest także bunt prometeiski. W
imię miłości do narodu jest także gotów wystąpić przeciw Bogu.
35. Słowacki o sobie w swoich utworach Smutno mi Boże i Grób
Agamemnona.
Grób ... wyrażnie dzieli się na dwie części. Pierwsza z nich stanowi
bezpośrednie nawiązanie do pobytu poety w grobowcu i do refleksji
jakie atmosfera tego miejsca w nim wzbudziła. Spojrzenie na grób
nasuwa podmiotowi lirycznemu skojarzenia z Iliadą Homera. Homer
to dla Słowackiego najznakomitszy poeta grecki, symbol
doskonałości i kunsztu artystycznego. Wspomnienie autora Illiady
powoduje że podmiot liryczny w poczuciu własnej małości korzy się
przed historią, ma równierz świadomość niedoskonałości własnych
wierszy. Elementem wyrażnie biograficznym jest wyrażenie smutku
przez podmiot liryczny z powodu nierozumienia jego poezji przez
współczesnych. Te rozważania pozwalają Słowackiemu na zmianę
tonu wypowiedzi.
Smutno mi Boże ten hymn powstał w czasie podróży morskiej do
aleksandrii w 1836 r. Słowacki po klęsce powstania listopadowego
został emigrantem skazanym na życie z dala od ojczyzny, do której
nie mógł wrucić ze względu na charakter wydanych na obczyżnie
swych utworów patriotycznych. Z wiersza wyłania się obraz poetytułacza i poety-pielgrzyma. Motyw wiecznej wędrówki często
przewijał się w twórczości poetów rzuconych przez los daleko od
ojczyzny, jednak Słowacki nadał mu mistrzowską formę cichej
lirycznej skargi. Należący do liryki hymn jest gatunkiem literackim
zgodnym z konwencją romantyczną, w tym hymnie podmiot liryczny
jest pojedyńczym człowiekiem a przewodni problem to motyw
samotnego tułania się po świecie, bezdomności, zagubienia się
jednostki wśród ludzi. Obok wielkiej tęsknoty za ojczyzną pojawia
się tu również wyraz rozpaczliwej wiary w Boga, który towarzyszy
człowiekowi przez całe jego życie. Jednak nawet wspaniałe dary boże
nie są w stanie ukoić smutku wynikającego z tęsknoty za ojczyzną.
Swój ból poeta podkreśla zakończeniem każdej strofy utworu
westchnieniem „ smutno mi Boże”, westchnienie tułacza, który nie
wie nawet gdzie znajdzie ukojenie po śmierci.
36. Róznice między koncepcją służby ojczyżnie w romantyżmie i
pozytywiżmie.
W romatyźmie „ modelem” służby ojczyżnie stali się Konrad (z 3 cz.
Dziadów) i Konrad Wallenrod. Są oni typowym przykładem
bohatera romantycznego, o czym świadczy przede wszystkim ich
biografia, a więc walka, jedyna lecz nieszczęśliwa miłość, poczucia
osamotnienia i bezsensu życia po porzuceniu przez ukochaną,
niechęć do otaczającego lub wręcz wrogiego mu świata, bunt przeciw
ogólnie przyjętym normą i stosunkom społecznym, w końcu obłęd i
samobójstwo.
Pozytywizm potrzeba trzeźwej oceny, możliwości i układu sił, a co za
tym idzie odrzucenie wszelkich form walki zbrojnej, oraz
działalności konspiracyjnej potrzebę pracy organicznej, czyli
wykorzystania legalnych możliwości samoobrony narodu poprzez
stopniowe zwiększenie sił ekonomicznych i kulturalnych
społeczeństwa. Miało się to obbywać drogą propagowania,
unowocześnionych sposobów produkcji w przemyśle, rolnictwie i
handlu. Wzorzec osobowy - człowiek starannie wykształcony ufny w
potęgę rozumu i możliwości nauki. Największą wartością w jego
życiu jest praca. Pracuje dla wspólnego dobra. Tolerancyjny,
pozbawiony wszelkich uprzedzeń (Bohatyrowicze z „ Nad
Niemnem”).
37. Wielka Improwizacja i hymn Święty boże - porównanie.
Należy tutaj zwrócić uwagę przede wszystkim na wadzenie się w
jednym i drugim utworze.
Wielka Improwizacja jest wyrazem buntu przeciw bogu, ale buntu
wzniesionego w imię ludzkości. Taki bunt nazywamy buntem
prometejskim, pełnym humanitaryzmu i miłości do czlowieka.
Zdolność do wystąpienia w imię tej miłości przeciw najwyższym siłą,
bogom, czy prawom rządzącym światem. Jest właśnie najważniejszą
cechą postawy prometejskiej. Konrad jest niewątpliwie bohaterem
tragicznym, rozdartym między ogromne pragnienie zbawienia
ludzkości siłę uczucia, a własnymi ludzkimi możliwościami.
Święty boże autor zwraca się do boga z prośbą o litość, z błaganiem o
zmiłowanie się nad biednym, udręczonym przez zły los człowieka.
Jego życie już od momentu narodzin naznaczone jest cierpieniem i
śmiercią. Ludzie zwracają się do boga o powstrzymanie klęsk,
spokuj, o pewność jutra. Bóg jednak nie reaguje na wołanie
człowieka kieruje ruchem słońca, gwiazd, księżyca. Poeta rzuca bogu
oskarżenie, że nie jest wrażliwy na cierpienie człowieka. Podmiot
liryczny zwraca się z modlitwą do szatana, stwórcy zła, aby zlitował
się nad światem. Ostatnia apostrofa skierowana do boga jest wyrazem
buntu wobec jego obojętności na cierpienie i niedolę człowieka.

38. Porównac postacie Jacka Soplicy i Kmicica.
Jacek Soplica jest zbuntowany przeciwko światu, złu, krzywdzie,
niesprawiedliwości. Po zabiciu Stolnika dokonuje się w nim
przemiana wewnętrzna, zmienia imię, staje się postacia dynamiczną.
Nie wywyższa się ponad tłumy. Jest cichy, skromny, pokorny. Jego
przemiana z hulaki i zabijaki w cichego i ofiarnego bojownika o
niepodległość jest przykładem przyszłej postawy obywatelskiej.
Kmicic jest bohaterem złożonym, można w nim odnaleść zarówno
dobre jak i złe cechy charakteru. Jest postacią dynamiczną, zmienia
się wew. w czasie rozwoju akcji, przeobraża się z łobuza i
awanturnika w gorącego patryjotę i świetnego żołnierza. Kmicic
dopuszcza się zdrady ojczyzny. Wtedy następuje w nim przełom,
dokonuje wielu bohaterskich czynów co zyskuje mu serce ukochanej
Oleńki, a także sympatię czytelnika.
39. Werterianizm (Werter) - przykłady.
Bohater werteryczny - wykreowany przez Goethego Cierpienia
młodego Wertera. W jego życiu główną rolę odgrywają uczucia, jest

nadwrażliwy, delikatny, subtelny. Żyje wyobrażeniami, marzeniami o
boskiej kochance, dlatego stroni od świata. Nie umie walczyć o swoje
uczucia, jest bierny. Godzi się z rzeczywistością, a ponieważ nie
potrafi znieść cierpienia spowodowanego rozstanie z ukochaną
kobietą popełnia samobójstwo. Bohater werteryczny to człowiek
wykształcony,oczytany,obyty w towarzystwie, od którego nie stroni.
Kiedy jednak znajduje swoją wybrankę, chce być tylko z nią,
ubóstwia ją, traktuje jak nieziemską istotę. To romantyczny
kochanek. Cechuje go taka nadmierna uczciwość. Cechy Wertera w
polskiej literaturze romantycznej mają Gustaw z 4 części Dziadów
Adasia Mickiewicza i Kordian Słowackiego.
40. Ballady Mickiewicza.
Cykl Ballady i romanse są uważane za manifest romantyzmu
polskiego, oraz za określenie się ideowe i artystyczne samego
Mickiewicza. Znależść tu można ludową fantastykę i ludowy pogląd
na świat, ukazane są dwa rodzaje poznania, przy czym podkreślona
jest wyższość poznania romantycznego nad naukowym, co prowadzi
do ukazania łączności pomiędzy ludzkim światem a duchowym.
Romantyczność to ballada uznana za utwór programowy polskiego
romantyzmu, zapowiedź tematów, motywów i problemów,
dominujących w dorobku literackim epoki. Pierwsza częśćballady to
krótkie opowiadanie o wiejskiej dziewczynie która przed laty straciła
ukochanego, a teraz rozmawia z nim, śmieje się i próbuje dotknąć.
Wierzy że Jsiek jest obok niej i że istnieje łączność między świetem
żywych i zmarłych. Część druga jest polemiką narratora ze starcem
odrzucającym wszystko to, czego nie da się dowieść rozumowo i
naukowo uzasadnić. Narrator jednak opowiada się za wiarą prostego
ludu stwierdzając Czucie i wiara silniej mówi do mnie niż mędrca
szkiełko i oko.
41. Oda do młodości Mickiewicza i wiersz Do Młodych Asnyka.
Oda do młodości jest przeznaczona dla młodzieży. Utwór ten stał się
manifestem programowym młodego pokolenia. Przeciwstawione są
tutaj dwa światy. Pierwszy to świat stary stworzony przez ludzi
oświecenia, od którego Mickiewicz zdecydowanie odcina się, jest mu
nieprzychylny, wręcz wrogi. Mickiewicz zarzuca staremu światu brak
uczucia, wrażliwości, duszy, ciemnotę i zacofanie. Mickiewicz
wyrażnie opowiada się za drugim światem, światem młodych
przedstawiając go jako zapowiedź nadchodzącego romantyzmu.
Świat ludzi młodych jest pełen marzeń i planów na przyszłość.
Młodość jest potęgą, która może czynić cuda, to ona może jedynie
ruszyć światem w lepsze.
Do młodych autor zwraca się do triumfujących pozytywistów,
apelując o poszukiwanie przez młode pokolenie prawdy jasnego
płomienia i odkrywanie nowych nieodkrytych dróg. Akceptuje w ten
sposób pozytywistyczną koncepcję postępu, rozwoju i naukowych
metod poznania świata. Jednak równocześnie przestrzega
pozytywistów przed zbyt radykalnym odcinaniem się od własnych
korzeni, czyli od spuścizny epoki poprzedniej i dorobku mienionych
epok. Poeta wie doskonale, że tak jak pozytywiści pokonali
romantyków, tak kiedyś staną się pokoleniem starym. Tylko
zachowując i pielęgnując dorobek przodków pozytywiści mogą być
pewni, że również ich osiągnięcia nie zostaną zaprzepaszczone.
42. Konrad Wallenrod A. Mickiewicza i Judym z Ludzi
bezdomnych-porównanie.
Konrad jest człowiekiem -bochaterem walenrodycznym, który działa
z wysokich potriotycznych pobudek, jest gotowy dla ojczyzny
poświęcić dobro osobiste a nawet szczęście ukochanej osoby. Jest to
typ bohatera zmuszonego do wyboru pomiędzy ojczyzną a rodziną.
Porzuca żonę Aldonę, przez to rujnuje jej życie.
Podobnym bohaterem jest Tomasz Judym, który także kieruje się
uczuciami. Judym nie używa racjonalnych, konkretnych argumentó,
nie umie być rzeczowy, zbyt angażuje się osobiście, ujawnia swoją
psychiczną słabość, dlatego nie jest traktowany poważnie. Wybiera
pomoc biednym nad karierą. Odrzuca miłość Joasi.

43. Koncert Jankiela i Wojskiego.
Po zakończonym polowaniu na niedźwiedzia myśliwi wylegli na
polanę i otoczyli ogromnego zwierza. Nagle Wojski uniósł swój
kręty róg bawoli i zagrał. Wszyscy z zaciekawieniem słuchali
koncertu na rogu. W graniu była ukazazna historia polowania.
Najpierw jęki po jękach skomlom, to psów granie, potem grzmot to
strzelanie. W tym fragmencie występuje wiele środków
stylistycznych jak: epitety, porównania np. róg kręty jak wąż boa,
wyrazy dźwięko-naśladowcze (onomatopeje) np. grzmi, rześki,
dźwięczący, strzelanie. Nagromadzone liczne środki stylistyczne
pozwalają czytelnikowi wyobrazić sobie przebieg polowania i
przybliżyć jego atmosferę. Oddziaływują na liczne zmysły człowieka
np. słuch, wzroku. Koncert Jankiela na cymbałach określony jest
mianem koncertu nad koncertami. Poeta w sposób mistrzowski
uwydatnił artystyczne walory konceru poprzez: wprowadzenie
melodii pieśni narodowych (polonez 3-go maja, piosenka o żołnierzu
tułaczu, mazurek Dąbrowskiego), naśladowanie dźwięków różnych
instrumentów (dzwonki, bębenki, trąby mosiężne), zmiany rytmu i
siłu uderzeń. Wprowadzenie dyzonansu w melodię poprzez
zgrupowanie wyrazów ze spółgłoskami syczącymi, nagromadzenie
wyraz dźwiękonaśladowczych, nagromadzenie odpowiednich
rzeczowników i czasowników, emocjonalnych epitetów, porównań,
przenośni i poetórzeń. Przywołane obrazy historyczne wywołują

różną reakcję u słuchaczy. Konstytucja 3-go maja (1791) - młodzież
rwała się do tańca a starsi wspominali ogłoszenie konstytucji.
Targowica (1792) - zaskoczenie i przerażenie obecnych, rozpacz
Gerwazego, który odczuł i zrozumiał znaczenie fałszywego akordu.
Rzeź Pragi (1794) - niepokój i lęk wieśniaczek, które znały z
opowieści ludowych tragiczne zakończenie powstania
kościuszkowskiego. Dzieje legionów - smutne refleksje żołnierzy,
tułaczka żołnierzy polskich, walka na obczyżnie zdala od kraju
(1795-1812). Mazurek Dąbrowskiego w Soplicowie - wzruszenie
wszystkich i ogólna radość wiara i nadzieja Polaków w wyzwolenie
ojczyzny.
44. Wschód słońca Pan Tadeusz.
Już ostatnie gwiazdy przygasły i niebo pojaśniało, prawa strona
nieboskłonu jeszcze była ciemna, gdy z lewej się zarumieniła i
powiększyła biel porównana do białek oka, nagle pojawiła się tęcza,
niby żrenica z której promieni wyprysnął i przesunął się po
niebiosach zatrzymując się na białej chmurze. Nagle słońce wzeszło i
jego promienie jak race skrzyżowały się na niebie. Słońce było nieco
senne, przymróżyło się by chwili drżąc błysnąć siedmio,a barwami.
Jest szafirowe, rubinowe, żółte. Potem było podobne do kryształu
przeźroczystego, do brylantu, a na końcu ogniste. Wielkie jak
księżyc, szło jak gwiazda migająca po niebi samotnie.
POZYTYWIZM
45. Panorama społ. w Lalce.
Arystokracja rodowa: Łęccy, Baron Krzeszowski, Baron Dalski.
Cechuje ją próżniactwo, pogarda dla pracy i dla ludzi pracy, fałsz,
zakłamanie, egoizm, wystawowy tryb życia, wieczne święto, zabawy,
brak patryjotyzmu, obojętność wobec losow kraju i narodu.
Szlachta : ojciec Wokulskiego.
Warstwa zamierająca, po uwłaszczeniu chłopów nie potrafiąca już
gospodarować, nadal trwoni pieniądze - dopiero następne pokolenie
(np. Stawka) przyzwyczajają się do nowych warunków.
Mieszczaństwo można je podzielić na polskie, pochodzenia
żydowskiego i niemieckiego.
- Mieszczaństwo polskie: Szprot, Węgrowicz. Cechuje je brak
inicjatywy, chęci do pracy, jest słabe, skłucone, bierne, zacofane.
- Mieszczaństwo pochodzenia Żydowskiego: Szlangbaumowie.
Cechuje je energia, oszczędność, pracowitość, wnikliwość, zdobycie
pieniędzy jest dla nich sprawą najważniejszą, nie przebierają w
środkach, potrafią się poniżać, ale i też mogą być aroganccy.
- Mieszczaństwo pochodzenia niemieckiego: Minclowie. Cechuje je
pracowitość, wytrwałość, oszczędność, uparta wola gromadzenia
majątku ale ciasne choryzonty umysłowe.
Lud miejski : Wysocki i Węgiełek, biedota powiśla. Nędzni
rzemieślnicy skazani są na głodową egzystęcję, są pracowici, uczciwi,
wdzięczni za najdrobniejszą pomoc.
46. Lalka opowieść o miłości, o społeczności.
Wokulski kocha się bezgranicznie w Izabeli Łęckiej, próbje popełnić
samobójstwo, miłość jego kształtuje się pod wpływem poezji
Mickiewicza, daje się obezwładnić wyobrażeniu o miłości, nie
dostrzegając własnych realiów. Miłość nieodwzajemniona,
krępowana przesądami i wymogami towarzyskimi konwenansów.
Nie zdaje sobie sprawy, że obiekt jego miłości to kobieta niezdolna
do odwzajemnienia jego uczucia, cechuje ją chłód uczuciowy.
Wokulski ponosi klęskę jak wszyscy romantyczni bohaterowie, gdyż
jego miłość jest zbyt czysta i wielka, a ukochana poniża go za jego
pochodzenie społ. Małżeństwo z Izabellą byłoby dla niego klęską
gorszą niż zerwanie z nią, nic ich naprawdę nie łączyło a nawet wszystko dzieliło.
47. Dlaczego powieści i nowele są w pozytywiźmie.
Pozytywizm rozwinął gatunki literackie; ponieważ to właśnie one
najlepiej nadawały się do wyrażenia idei i myśli dominujących w tej
epoce. Zadaniem literatury pozytywistycznej było badanie
rzeczywistości, odzwierciedlenie jej, przekazywanie wzorców
ideowych i osobowych. Zadaniem pisarza było służyć idei, służda
społeczeństwu a zarazem przewodzenie innymi, wskazywanie dróg
rozwoju. Wśród gatunków prozatorskich dzczególną uwagę warto
zwrócić na nowelistykę, która stała się szczególni silnym orężem
pozytywistów w walce o nowy lepszy świat.
48. Która z tradycji: pozytywistyczna czy romantyczna jest potrzebna
współczesnemu czytelnikowi?
Wedłóg mnie współczesnemu czytelnikowi jest potrzebna tradycji z
okresu pozytywistycznego, gdyż należy tu przede wszystkim zwrócić
uwagę na hasła właśnie tej epoki jak praca u podstaw i praca
organiczna.
Praca u podstaw wiąże się z propagowaniem nauki w najniższych
sferach społecznych, a co za tym idzie budowa coraz więcej szkół i
uczelni. Dbanie rozwijanie się społeczeństwa polskiego.
Praca organiczna wiąże się z unowocześnieniem
przemysłu,handlu,rolnictwa i całej gospodarki kraju,bowiem tylko
mocny ekonomicznie naród może funkcjonować.

49. Jakie jest usytuowanie poezji (Orzeszkowa,Prus).
Orzeszkowa ukazuje w Nad Niemnem rozległy obraz spoleczeństwa
polskiego drugiej połowy 19 wieku.Pisarka usiłuje zawrzeć w swej
powieści wskazówki etyczne i moralne, jakimi Polacy powinni się
kierować w określonej sytuacji politycznej. Najwyższą wartością, o
jakiej pisze Orzeszkowa jest praca. Widać to bardzo dokładnie w Nad
Niemnem gdzie praca nie jest przekleństwem, ale dobrowolnym
obowiązkiem człowieka wobec świata i siebie.
Prus ukazuje w swej powieści Lalka przestarzałą strukturę polskiego
społeczeństwa, uniemożliwiającą rozwuj i wzrost młodych sił,
sygnalizuje bezsilność programu pracy organicznej wobec schorzeń
społeczeństwa, a także bezsilność twórczych i myślących jednostek
spętanych niewolą narodu i przytłoczonych egoizmem i
bezczynnością warstw przewodzących. Lalka uchodzi za
najdoskonalszy artystycznie i najgłębszy intelektualnie utwór
polskiej prozy powieściowej, oraz za najbardziej europejską powieść
polską.
50. Hasła pozytywistyczne.
Głównymi hasłami epoki w kraju to: idea pracy w miejsce nierównaj
walki, propagowanie ideału nauki, oświecenie społeczeństwa,
organicyzm i praca u podstaw, praktycyzm w miejsce ideału; miara
siły na zamiary, utylitaryzm literatury i sztuki, równouprawnienie
mniejszości narodowych, emancypacja kobiet. Pisarze w
pozytywiżmie chcą walczyć z głodem, cierpieniem i ciemnotą.
51. Nowelistyka pozytywistyczna.

Nowela krótka zwięzła forma, występuje w niej jeden główny
bohater, jedno miejsce akcji; nowela pozytywistyczna w początkach
epoki miała charakter tendencyjny: służyła celom agitacyjnym,
interwencyjnym.
a) losy wiejskiego dziecka np. Janka muzykanta i Antka (Prusa).
Autor w tych nowelach ukazuje losy dziecka, które jest
niedowartościowane przez dorosłych, są to dzieci biedne, bez
pieniędzy na wykształcenie.
b) problem nietolerancji, kwestia żydowska w opowiadaniu Mendel
Gdański (Orzeszkowej). Jest wystąpieniem przeciw antysemityzmu.
Mendel Gdański jest bohaterem utworu, który nie lęka się zła. Jego
klęską jest utrata wiary ludzi, ponieważ zachował żydowską religię i
obyczaje. Dla wielu ludzi w warszawie jest obcy i przedmiotem
pogardy.
c) sprawy narodowe w A. B. C. I w Glorii victis. Tematem glorii
wictis jest epizod powstania styczniowego. Jego akcja rozgrywa się
na polesiu. Autentyczni bohaterowie i Traugutt, Rodowicki, tworzą
oni mit herosów narodowych walczących o wolność ojczyzny. W
A.B.C. Orzeszkowej występuje problem rusyfikacji i germanizacji
szkół. Walka o polską oświatę w warunkach ucisku rusyfikacyjnego.
Bohaterka joanna Lipska za nauczanie Języka polskiego zostaje
skazana przez sąd.
d) miejsce kobiety w społeczeństwie. W ABC jest ukazane pragnienie
pracy i samodzielności przez kobietę. Konieczność pracy zarobkowej
przy braku majątku osobistego.
e) wyzysk kapitalistyczny - Powracająca fala (Prusa). Bezwzględna
władza właściciela fabryki, rosnące wymagania, pogorszenie się
warunków bezpieczeństwa powodem śmierci polskiego robotnika.
52. Miejsce Konopnickiej w literaturze.
Maria Konopnicka w literaturze pozytywistycznej odgrywała
znaczącą rolę. Jej wiersze i nowele mówiły o problemach narodowowyzwoleńczych kraju, a także porusza problem biedoty społecznej.
Pisała utwory dla dzici np. O krasnolódkach i sierotce Marysi. W
wierszu Wolny najmita Konopnicka porusza problem społeczny,
ukazywany przez pryzmat nędzy chłopskiej. Kluczem tego utworu
jest wolność i różne możliwości interpretacji jej znaczenia.
Bohaterem utworu jest wolny chłop, który został uwolniony od
wyzysku pańszczyźnianego, jednak jedyna wolność jaką zyskał to
nędza, głód, śmierć najbliższych. Konopnicka z niezwykle gorzką
ironią ukazuje tragiczny wymiar wolności chłopa. Wolność to w tym
utworze synonim niewoli.
Rota jest przykładem liryki patriotycznej. Jest to wiersz - apel,
odezwa do rodaków i deklaracja miłości do ojczyzny. Słowo rota
oznacz przysięgę, a wiersz jest przysięgą jaką poetka składa ojczyżnie
w imieniu całych pokoleń Polaków.
MŁODA POLSKA
53. Deszcz jesienny Staffa.
W wierszu tym poeta kreśli obraz smutnego jesiennego dnia,
oglądanego przez zapłakane deszczem szyby. Widziana przyroda jest
smutna, senna, szara. Zawarty w wierszu jest pesynizm i melancholia.
Autor zastosował zabieg poetycki zwany onomatopeją. Dobrał
słowa w taki sposób, aby swoim bzmieniem naśladowały odgłos
padajacego deszczu i dzwięków z tym związanych ( nagromadzenie
głosek „sz” „cz” „dż” „ż” „ń” „ś” ). Wiersz jest bardzo nastrojowy i
melancholijny, co zostaje podkreślone po przez dziwne, sennne
wyobrażenia, a także niezwykłą plastyczność obrazu ( szarość,
ciemność, mgły deszcz ) i muzyczność ( onomatopeje ).
54. Confiteor Przybyszewskiego, Koniec wieku XIX. Tetmayera.
Confiteor. W tym utworze autor protestuje przeciwko sztuce
utylitarnej, wysówa koncepcje „sztyka dla sztuki”. Sztukę uważa za
absolut. Sztuka jest absolutem, więc nie może być na usługach
jakiejkolwiek ideii, jest panią, praźródłem z którego całe życie się
wyłoniło. Autor jest kapłanem sztuki, odcina się od społeczeństwa.
Autor pragnął by polska sztuka stała się uniwersalna i
międzynarodowa.
Koniec wieku XIX podmiot liryczny próbuje znaleść odpowiedz na
pytania nurtujące ludzi. Zastanawia się jak żyć, jaką postawe przyjąć
wobec świata i ludzi, jakimi się kierowac wartościami. Poeta stawia
szereg pytań na które nie może znaleść odpowiedzi. Człowiek końca
wieku jest samotny, bezradny, nie jest w stanie podjąć
jakiegokolwiek działania, jedyne na co może się zdobyć, to milczenie
i bierność.
55. Krzak dzikiej róży Kazimierza Przerwy-Tetmajera.
Autor w impresjonistyczny sposób ukazuje krajobraz gór operując
grą świateł i zacierając kontury. Na tym tle ukazana jest samotna róża.
Autortowi najprawdopodobniej chodziło o ukazanie grozy ludzkiego
bytu. Róża boi się o swoje życie, bo widzi próchniejącą starą limbę,
która dowodzi, że piękność i młodość zamienia się w brzydotę i
powolne umieranie.

56. Etapy twórczości Kasprowicza.
a) okres realistyczno-naturalistyczny (sonety). Sonet 15 podmiot
liryczny ukazuje nędzę panującą na wsi. Bohaterem jest kobieta,
która tracąc męża i gospodarkę musiała wynajmować się do roboty u
innych. Z powodu braku sił i starości umiera.
b) okras impresjonistyczno-symboliczny (Krzak dzikiej róży). Autor
ukazuje przemijanie, że zawsze piękno się skończy, a zostanie
brzydota i czekanie na śmierć.
c) okres symboliczno-katastroficzny (hymny). Hymn Święty Boże
ukazuje grób do którego dąży lud, ponieważ życie człowieka jest
męką. Człowiek jest sam ze swoimi nieszczęściami, nawet nie
znajduje upojenia w bogu, zwraca się o pomoc do samego szatana.
d) utwory z Księgi ubogich. Tytuł nawiązuje do znanych z
dawniejszych epok utworów chrześcijańskich. W dziele tym poeta
utożsamia się z prostakami, którzy doznają najprostszych i
najszlachetniejszych uczuć, radości z istnienia świata i ludzi,
własnego życia, satysfakcji z drobnych osiągnięć.
57. Przyczyny upadku powstania styczniowego Rozdziobią nas
kruki, wrony Stefana żeromskiego.
Pisarz ukazuje skutki upośledzenia najniższych warstw społecznych.
Akcja rozgrywa się pod koniec powstania styczniowego. Jeden z
powstańców, Szymon Winrych, transportujący broń zostaje
schwytany przez patrol rosjan i zamordowany. Jego zwłoki znajduje
przechodzący wieśniak, który traktuje to jako żródło dochodu.
Dopiero po zabraniu całej garderoby ze zmarłego grzebie ciało.
Żeromski mówi wprost o powodach takiego postępowania. Chłopi
zawsze byli warstwą upośledzoną społecznie i intelektualnie. Skazani
na ciężką pracę, żyjący w trudnych warunkach musieli walczyć o

przeżycie, a ojczyzna, patriotyzm i niepodległość jest dla nich
całkowicie obca i obojętna.
58. Sądy społeczeństwa w Weselu i Dziadach cz.III.
Z realistycznej części Wesela wynikają następujące wnioski: chłopi
interesują się polityką, wydarzeniami rozgrywającymi się poza wsią
nie tworzą zamkniętej hermetycznie społeczności są otwarci, ciekawi
i gotowi przyjąć nowości, pamiętają przytym o przeszłości, mają
krytyczny stosunek do inteligencji, wobec mieszczan są pełni
dystansu, wśród chłopów brak jednak indywidualności, silnej
osobowości, przywódcy.
Inteligencja to grupa, której nierealne frazesy, jałowe gesty i
udawany patriotyzm całkowicie wystarczają. Są niechętni wszelkim
zmianom i zdecydowanie odrzucają myśl o zbrataniu się z chłopami.
Mimo wielkiej sceny - symbolu będącej zakończeniem dramatu,
można je zinterpretować jednoznacznie - Polacy końca 19-tego
wieku nie są w stanie zdobyć niepodległości. Poeta postrzega
Polaków jako naród pogrążony w marażmie, otępieniu, słabości.
W Dziadach cz.3 społeczeństwo ukazane jest jako pozbawione
wolności, oczekujące na wyroki i uciemiężone.
W scenie 7 (salon warszawski) widzimy towarzystwo podzielone na
dwie części. Przy drzwiach stoją młodzi patrioci dyskutujący o
sprawach ważnych dla ojczyzny. Z kolei przy stolikach siedzi
arystokracja, ludzie, którym los Polski jest obojętny, nie chcą słuchać
o męczęstwie młodziży wileńskiej, o torturach i o wywózkach na
Sybir.
59. Wesele jako dramat realistyczny i wizyjno-symboliczny.
Wesele w widoczny sposób dzieli się na dwa plany: realistyczny i
symboliczny. Wątki pierwszego aktu składają się w realistyczną
komedię obyczajową, zorganizowaną zgodnie z konwencją przyjęcia
towarzyskiego - rozmowy, flirty, wzajemne towarzyskie zależności
np. związki księdza z żydem, autor dba o dokładne, wręcz
naturalistyczne odtworzenie wyglądu gości i wnętrz.
Sceny 2 aktu należy interpretować w kategoriach dramatu wizyjnosymbolicznego, jest to specyficzny seans spirytystyczny wywołany
interwancją Racheli i zaproszeniem panny młodej. Scena realistyczna
ulega diametralnej zmianie, zegar wybija północ, Chochoł pojawia
się w izbie. Artysta odkrywa prawdziwe oblicze bohaterów,
pojawiające się im duchy można traktować jako odzwierciedlenie ich
stanów wewnętrznych, słabości, ograniczeń, aczasem zakłamania
między intencjami działań a ich rzeczywistym skutkiem. Celem poety
było wskazanie głębokich, wewnętrznych, wywodzących się z
mentalności charakteru pokoleń, powodów słabości, niepokoju
narodu, co uniemożliwia wspólną walkę o wolność.
60. Rozumienie zasad moralnych Doktor Piotr.
Opowiadanie Doktor Piotr zawiera historię jednostki zmuszonej do
dokonania trudnego wyboru. Żeromski nie ocenił bohaterów
jednoznacznie. Skonfrontował dwie postawy wobec nowej
rzeczywistości. Dominik Cedzyna, ojciec Piotra, to człowiek, który
żyje w kraju, nigdy go nie opuszczał. Życie nie szczędzi mu
upokorzeń, nie ma funduszy, aby wykształcić syna. Pracuje u
człowieka z niższej klasy społecznej. Dominik wiedzie bardzo
skromne życie, ale mimo to nie jest w stanie odłożyć sumy
niezbędnej dla syna. W końcu decyduje się zmniejszyć robotnikom
płace. Nie mniej jednak postępowania Dominika nie można określić
inaczej jako kradzież. Tymczasem Piotr dowiedziawszy się o
nieuczciwości ojca postanawia zwrócić robotnikom pieniądze. Nie
może jednak znależść zatrudnienia i wyjeżdża zagranicę, poświęcając
na spłatę długu całą energię i lata pracy.
61. Chłopi jako przykład folkloru chłopskich typów.
Reymonta interesuje wszystko to co dotyczy życia społeczności:
praca, dzień powszedni, święta, czas wolny, rozrywka. Mieszkańcy
Lipiec urastają do rangi bohatera zbiorowego powieści. Jest to
społeczność silnie zchierarhizowana, składająca się z kilku warstw:
najmożniejsi, poniżej sytuują się bogaci gospodarze. Drugi ciąg jest
związany z folklorem i obrzędami kalendarzowo-obyczajowoobrzędowo-liturgicznymi, według którego żyje społeczność
Lipiecka. Składają się na niego oprócz wielkich świąt religijnych
również odpusty, chrzciny, śluby z weselami, pogrzeby, zwyczaje
ludowe, zabawy, wróżby a nawet zabobony. Gromada lipiecka żyje w
kręgu wiary chrześcijańskiej, ale wierzenia społeczności sięgają
nawet pogaństwa. Katolickie obrzędy splatają się z pogańskimi.

62. Moralność pani Dulskiej Gabriela Zapolska(dulszczyzna,
kołtuneria).
Kołtuneria - zacofanie, ciemnota, ograniczenie, małostkowość.
Dulszczyzna to pojęcie wywodzi się od Dulskiej, czyli postawa o
podwójnej moralności i sprawdza się w dzisiejszych czasach. Każdy z
nas jest o dwóch twarzach. Jest to zespół cech i postaw
charakteryzyjących się przedewszystkim podwójną moralnością, inną
dla siebie i swoich najbliższych, odmienną dla otoczenia.
Zapolska przedstawia w swoim utworze bohaterkę o dwóch twarzach.
Jedna przeznaczona do publicznego ukazywania jako twarz kobiety,
która dba o swoją rodzinę, druga zaś to twarz kobiety, która jest
tyranem, na codzień zaniedbana, zakłamana. Salon w jej domu jest
urzędowy na pokaz.
63. Dzika kaczka Ibsena.
Utwór przedstawiony jest w 5 aktach. Pierwszy akt rozgrywa się w
domu Werlego, pozostałe cztery u Hjelmara Ekdala. W akcie
pierwszym ukazane jest przyjęcie, zorganizowane na cześć powrotu
syna Werlego-Gregersa. Przedstawione tam zostają główne postacie
utworu.W akcie drugim miejsce akcji przenosi się do młodego
Ekdala.Do końca utworu przez następne trzy akty rozgrywa się u
niego. Cała akcja kręci się wokół rodziny Hjelmara. Gregers wierzył,
że wystarczy wyjawić swemuprzyjacielowi i jego żonieGinie całą
prawdę o ich przeszłości, abyułożyć między nimi lepsze stosunki,
oparte na wyższej etyce. Rezultaty tego są tragiczne gdyżnaiwny
Gregers aniprzez chwilę nie przypuszczał, że zburzy w ten sposób
dotychczesowe życie Ekdalów i spowoduje w konsekwencji
samobójstwo Jadwigi. Zaś odwrotne poglądy reprezentuje doktor
Rellig, który uwarza, że w społeczeństwie opartym na zakłamaniu
pogląd Gregersa może wywołać więcej szkody niż ten kto toleruje
kłamstwo.
64. Problematyka społeczna,moralna i narodowa w opowiadaniach
Żeromskiego.

Do grupy utworów społecznych i moralnych zaliczyć możemy
opowiadania:Siłaczka, która stanowi próbę rozliczenia się z ideałami
pozytywistycznymi, szczególnie z programem pracy u podstaw.
Tytuł noweli stał się określeniem postawy życiowej charakteryzującej
się idealistycznym stosunkiem do życia, poświęceniem dla innych,
pracę niejednokrotnie przekraczającą możliwości każdego człowieka.
Do tej samej grupy należy opowiadanie Doktor Piotr, która przynosi
zagadnienia konsekwencji dokonania wyboru między nakazem
moralnym a poczuciem więzi rodzinnych. Przed wyborem staje
tytułowy bohater, widzący jak jego ojciec okrada robotników by
zapewnić mu dobre wykształcenie
W drugiej grupie znajdują się opowiadania podejmujące
problematykę narodowowyzwoleńczą, a w szczególności powstania
styczniowego. Takim opowiadaniem jest np. Rozdziobią nas kruki i
wrony. Autor krytykuje tu środowiska niechętne powstaniu i
ugodowe względem zaborców, podkreśla zgubne skutki braku
zainteresowania powstaniem chłopów, gdyż jest on ociemniały i
prymitywny.
65. Joseph Conrad jako moralista (Lord Jim).
Lord Jim jest najpopularniejszą powieścią Josepha Conrada.
Problematyka psychologiczno-moralna jaka dominuje w utworze
wynika z przekonania, że każdy człowiek musi bezwzględnie
przestrzegać zasady nadrzędnego kodeksu etyczno-moralnego.
Pojawwia się tu kwestia winy i kary. Za swoje czyny ludzie ponoszą
całkowitą odpowiedzialność, każde złamanie zasad etycznych, czy
prawnych musi zrodzić poważne konsekwencje, odbić się na życiu
człowieka. Spowodować może konsekwencje przedewszystkim w
wymiarze moralnym. Tytułowy bohater Jim jest przykładem
człowieka obciążonego poczuciem winy i dążącym do odkupienia
swych błędów. Lord Jim jest powieścią uniwersalną, aktualną i cenną
dla każdego, gdyż mówi o sprawach nieobcych każdemu, o ważnych
decyzjach jakie każdy człowiek musi podjąć i o konsekwencjach
wyborów dokonywanych w różnych sytuacjach. Powieść dowodzi,
że każda decyzja, którą podejmuje się czasem w ułamku sekundy
może zaważyć na całym życiu.
66. Postawa artystów młodej polski - przykłady.
Dekadentyzm był jednym z najpopularniejszych prądów w literaturze
19-tego wieku. Związany jest więc z określeniem fin de siecle
(koniec wieku). Postawa dekadencka charakteryzowała się
przekonaniem o bezsensowności działania, zbliżającej się katastrofy i
wynikającej z niego apatii i bierności. Według dekadentów,
otaczający świat był piekłem, samo życie zaś czymś nędznym i
żałosnym. Do najbardziej zdeklarowanych poetów - dekadentów
okresu młodej polski należał Kazimierz Przerwa Tetmajer Koniec
wieku 19.
Symbolizm był zupełnie nowym kierunkiem związanym z silnie
zakorzenionym w epoce przekonaniem o istnieniu obszaru i zjawisk
niezbadanych, niepojętych, a mających rozstrzygające znaczenie dla
ludzkiej egzystencji. Mistrzem symbolizmu jest Stanisław
Wyspiański Wesele.
Impresjonizm był kierunkiem, który przeniknął do literatury z
malarstwa. A mianowicie od obrazu Moneta Impresio - wschód
słońca. W poezji impresjonizm polegał na podporządkowaniu świata
przedstawionego podmiotowi lirycznemu i nastrojowości. Poeci
przekazywali nastrój chwili, obiektywny obraz świata. W praktyce
oznaczało to zdominowanie poezji przez wrażenia zmysłowe,
muzykę, barwy, światło, zapachy, doznania psychiczne Deszcz
jesienny Staffa.
Naturalizm to kierunek literacki ukształtowany we Francji. Punktem
wyjścia było przekonanie, że człowiek zdominowany jest przez
instynkt, nie różni się swym zachowaniem od zwierząt. Zdaniem
naturalistów w literaturze należy ukazywać rzeczywistość z
fotograficzną dokładnością. Głównymi jego przedstawicielami byli
Jan Kasprowicz W chałupie, Z chałupy. Stefan Żeromski Ludzie
bezdomni, Gabriela Zapolska Moralność pani Dulskiej.
Ekspresjonizm stawiał sobie za cel ukazanie rzeczywistości,
kontrastem, dysharmonią.

67. cechy poezji, dramatu na podstawie Bodlera, Rimbauda, Werlain.
Bodler jego poezja charakteryzuje się pięknem poetyckiego języka,
doskonałością formy, muzykalnością. Jego poezja wyraża skrajną,
pesymistyczną wizję człowieka - istoty tragicznej, podejmuje
problemy egzystencji, absurd istnienia, strach przed śmiercią. Padlina
dzieli się na dwie części. Pierwsza jest wspomnieniem spaceru jaki
odbył podmiot liryczny ze swoją ukochaną. Zwraca się do niej z
pytaniem: czy pamięta że natknęli się na leżącą padlinę, by później z
dokładnością opisać wygląd rozkładającego się ścierwa. Obraz jest
wstrętny, odrażający, wydaje się jednak że podmiot liryczny
zachwyca się wspomnieniem. W części drugiej rozważa sens życia
ludzkiego. Śmierci nikt nie ucieknie, dosięga ona każdego. Jedynie
poezja jest wartością wieczną i nieprzemijalną, nawet śmierć nie jest
w stanie ją zagroźić.
Rimbaud trktuje poezję jako pewiem rodzaj poznania, ucieczkę od
rzeczywistości. W swoich utworach realizował ideę synestezji, czyli
metafory łączącej różne doznania zmysłowe. Statek pijany - utwór
ten jest opisem przeżyć i przygód statku, który wyzwolił się spod
ludzkiej władzy i wypłynął na szerokie wody. Utwór ten jest
wierszem symbolicznym, wyraża protest przeciwko skrępowaniu
jednostki, jej ograniczeniu, przeciwko więzom świata. Statek to
symbol człowieka, który pragnie uwolnić się od krępujących go
norm. Kałuża - morze jest symbolem rodzinnego życia, przeciętności,
ograniczenia.
Walerein charakterystyczną cechą jego poezji jest przenikanie się
wrażeń zmysłowych z wrażeniami sennymi, oraz współ istnienie
określonych nastrojów i barw, odczuć psychicznych. Zmierzch
mistyczny utwór można interpretować jako pejzaż stworzony w
wyobraźni artysty. Poeta nie nazywa stanu w jakim się znajduje, nie
precyzuje uczuć jakie chce wyraźić tworzy jedynie nastrój,
superwizje. Kluczowe w tym utworze wydają się być trzy słowa:
wspomnienie, zmrok, nadzieja. W wyobrażni artysty tworzą one
przedziwną całość otuloną łagodnym światem, bladej czerwieni.
68. Chłopi w kontekście prądów literackich Młodej polski.
Naturalizm Reymont ukazywał surowe prawa walki o byt, ścierania
się rządzy i chciwości chłopskiej. Toczy się tu nieustanna walka,

kierują nią ludzkie namiętności. W obrazie życia odnajdujemy
obrazy naturalizmu obcięcie nogi przez Kubę.
Impresjonizm w licznych opisach przyrody jakie wypełniają dzieło
Reymonta znajdujemy wyraźnie ślady impresjonistyczne,
wrażliwości na barwy, perspektywy powietrznej. Możemy znaleźść
opisy, które odtwarzają świat. Są to kolory, ruch i zjawiska
akustyczne. Jest tam żywy krajobraz, zarazem tłem pracy ludzkiej.
Symbolizm chłop jest związany z pracą i swą ziemią od momentu
urodzin do chwili śmierci. Rodzi się na niej i umiera, jak choćby
Boryna, którego śmierć jest symbolem przynależności czlowieka do
świata natury, do ziemi.
DWUDZIESTOLECIE
MIĘDZY WOJENNE
69. Urok poezji Leśmiana.
Bolesław Leśmian tworzył piękne wiersze. Najsłynniejszym i
najpiękniejszym erotykiem Leśmiana jest wiersz W malinowym
chruśniaku. Świat miłości dwojga ludzi został tu okazany w
niezwykle subtelny, dyskretny sposób. Cały utwór jest utrzymany w
bardzo stonowanym nastroju, panują cisza i spokój. Opis otaczającej
kochanków przyrody zdaje jedy się zmagać tę ciszę i powodować, że
schronieni wśród krzaków malin postrzegają cały świat z zupełnie
innej, swojej własnej perspektywy. Maliny stają się symbolami
uniesień miłosnych, zmysłowości, ekstazy. Opisując tę sytuację
liryczną poeta jest niezwykle delikatny, zaledwie szkicuje emocje
jakie łączą tych dwoje ludzi, udowadniając tym samym swoją
wrażliwość wobec uczuć i przeżyć własnych, oraz innych osób.
Utwór Dziewczyna jest typowym wierszem symbolicznym.
Dwunastu braci chce uwolnić dziewczynę, która znajduje się za
murem. Gdy kruszą mur okazuje się że dziewczyny tam nie ma.
Bracia symbolizują dążenie do celu, a dziewczyna symbolizuje cel
wszystkich dążeń. Mur - przeszkody jakie może spotkać człowiek na
drodze.
70. Granica i bohaterowie Ferdydurke.
Bohaterem Granicy jest ZenonZiębiewicz, który przekroczył granicę
powieżonej mu władzy, gdy osiągnął pewien poziom kariery
społecznej i jednocześnie wysoki poziom życia stał się bogaty i
zapomniał że są też ludzie biedni. Podejmując decyzję i wydając
rozkaz strzelania do robotników wiedział, że upominają się oni o
swoje prawa, o poprawę trudnych warunków życia. Jednakże nie
było to dla Ziembiewicza ważne, chciał on wypełnić swoją władzę w
sposób jak najbardziej prosty, pragnął utrzymać porządek w mieście,
w którym żądził. Józio jako bohater utworu Ferdydurke teą nie ma
ustabilizowanej pozycji społecznej (nie wiemy nic o jego życiu
osobistym, ani przeszłości). Wnioski wupływające z lektury
Ferdydurke są niewesołe, bo według Gombrowicza człowiek nigdy
nie jest całkowicie wolny od formy, przed którą nie ma ucieczki. I tak
samo jak Józio Zenon Ziembiewicz z Granicy będzie walczył z formą.
Jednajże w czasie tej walki przekroczy granicę moralną.
71. Poezja Staffa - humanizm i klasycyzm
Humanizm (z łac.homo-człowiek,humanus - ludzki). Naczelnym
hasłem humanizmu stały się słowa komedio pisarza Terencjusza
(człowiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce).
Klasycyzm wywodzi się z antyku i jest to doskonałość jednostki.
Sonet szalony. Już sam tytół stanowi wyraźną wskazówkę, że Staff
poprzez ten utwór wzywa do poszukiwania w życiu radości, do
cieszenia się każdą chwilą i każdym wydarzeniem. Bardzo wyrażnie
zmienia się świat przyrody ukazanej w weirszu. Przyroda stanowi
przyjazne człowiekowi otoczenie, wyzwala w nim optymizm, radosne
szaleństwo. Podmiot liryczny czuje się bezpieczny, gdyż wie, że
odnalazł swoje miejsce w świecie. Aby poczuć radość z życia nie
poterzeba mądrości, rozwagi, ani filozoficznej pewności jego sensu i
celu. Wystarczy pogoda ducha i optymistyczne spojrzenie na świat.

72. Proces jako powieść parabola.
Parabola przejawia się w tym utworze w trzech płaszczyznach.
Pierwsza to powieść o biurokracji - jest absurdem, potworem
porażającym świat, nie służącym człowiekowi. Dzieje Józefa k. To
losy człowieka postawionego wobec władzy, urzędów decydujących
o nim. Autor nie podaje nazwiska bohatera by podkreślić, że Józef K.
Jest jednym z wielu. Druga płaszczyzna to utwór wizjonerski,
przeczucie czasów pogardy. Dzieło wizjonerskie, bo obrazuje dramat
człowieka żyjącego w póżniejszych systemach, które w niedługim
czasie narodziły się na świecie, a których istotą stało się tworzenie
absurdalnego zakłamanego i złego świata zmieniającego życie
człowieka w koszmar. Osamotnienie ludzi pozostawionych na pastwę
władzy, arogancja urzędników, cechy systemów totalitarnych,
faszyzm, komunizm. Trzecia płaszczyzna to metafora uogólniająca
los ludzki. Ukazuje egzystencję ludzką w kategoriach
metafizycznych, której istotą stanowi wina. Samo istnienie człowieka
skażonego grzechem pierworodnym jest winą. Człowiek rodzi się i
zostaje odgórnie podporządkowany ustalonym prawom. Życie, trud
istnienia to proces sądowy, w którym człowiek jest oskarżonym i
własnym obrońcą, władza, sąd - to bóg a wyrok i egzykucja to
śmierć.
73. Skamander i twórczość Tuwima.
Tuwim był skamandrytą, cechy charakterystyczne jego poezji,
wyraźnie różnią się od dekadenckich utworów poetów
młodopolskich, jak i odtwórczości poetów awangardowych
dwudziestolecia. W poezji Tuwima przedstaiwa się radość życia,
cecha poezji dwudziestolecia międzywojennego, to sięganie do
motywów codzienności, kultury ulicy. Stworzenie bohatera, którym
jest prosty człowiek, skamandryci nie odcinają się od historii Polski,
od tradycji narodowej. Tuwim nawraca do tradycji, hołduj ją,
podkreśla rolę języka w narodzie i w poezji (np. Rzecz Czarnoleska).
Tuwim tematyką sięga do różnych dziedzin życia ludzkiego. Poezja
ta jest różnorodna. Jego dorobek poetycki: Do krytyków i
Mieszkańcy.
Mieszkańcy to obraz przeciętnego dnia z życia przeciętnego
mieszczucha. Tek wygląda każy dzień filistra, tak wygląda całe jego
szare życie. Wszystko jest szare, monotonne i nieciekawe. Prosty
prymitywny drobnomieszczanin dba tylko o gromadzenie dóbr
doczesnych i zaspokojenia własnych, najbardziej przyziemnych

potrzeb. Jest to ciągła konsumcja, bezustanna pogoń za sprawami
materialnymi. Nawet wieczorna modlitwa staje się oklepanym
pośpiesznie zbiorem frazesów, prośbą o korzyści i spokój od wojen.
74. Awangarda poetycka.
Jest to nazwa dwudziestowiecznych kierunków artystycznych,
których programy wyrastały ze sprzeciwu wobec sztuki zastanej, jej
zadań i osiągnięć, torowały drogę nowym rozwiązaniom ideowoartystycznym. Cechy awangardy to przedewszystkim sprzeciw wobec
realizmu i naturalizmu, a także skłonności do eksperymentowania.
75. Przyboś Z Tatr.
Poeta opisał ostatnie chwile życia kobiety poslugując się konstrukcją
dwuczasu i dwuprzestrzen. W pierwszej i drugiej strofie podmiot
liryczny znajduje się na miejscu tragedii i wspomina zmarłą. Trzecia i
czwarta strofa to powrót w przeszłość. Ostatnie dwie strofy to gra
słów. Aby oddać grozę śmierci Przyboś użył oksymoronów i syntezii
oraz metafor: kamieniuje tę przestrzeń, niewybuchłu huk skał.
Symbolem świata kobiety staje się pięść zaciśnięta: na obrywie głazu,
który należy do: granitowej trumny Tatr, gdzie spotkała ją śmierć.
76. Przedwiośnie trzy programy naprawy Polski.
A-program naprawy Polski przedstawiony przez Szymona Gajowca.
Zołożenia programowe Gajowca to: zabezpieczenie niepodległości
kraju stąd konieczność wzmocnienia armii, zapewnienie spokoju i
porządku publicznego przy pomocy sprawnej policji państwowej,
upowszechnienie oświaty likwidacja analfabetzmu. Program Gajowca
cechuje zbyt powolne tępo i mały zakres zmian. Gajowiec uważa, że
wszystko się z czasem ułoży.
B-program Cezarego Baryki wobec poglądów Gajowca: Baryka
uważa, że Polsce potrzeba natychmiast jakiejs wielkiej idei, jakiegoś
czynu przeobrażającego. Baryka oskarża Gajowca o małość i
tchórzostwo. Baryka przeżywa sceny konfrontacjii szuka przeżyć i
błąka się w swych poszukiwaniach. Chce poznać rzeczywistość.
C-program Antoniego Lulki: jest komunistom ślepo wieżącym we
wszystko co głoszą w Rosji i opowiada się po stronie bolszewików.
Widzi konieczność obalenia kapitalizmu drogą rewolucji i
wprowadzenia ustroju komunistycznego. Pisarz boi się komunizmu i
chce ostrzec przed nim rodaków.
77. Z kim, czym walczą bohaterowie Ferdydurke.
Naczelnym problemem w powieści jest walka głównego bohatera z
formą. Forma oznacza konwencję, schematy narzucone człowiekowi
z zewnątrz. Jest to sztuczna konwencja i gra pozorów. W powieści
walkę z formą podejmuje Jóźio trzydziestoletni pisarz wepchnięty w
dzieciństwo. Jóźio łamie formy i układy wdając się w każdą
awanturę. Wszędzie doprowadza do tzw. pupy do wyzwolenia form.
Przeżywa trzy etapy przygód i wędrówek, pobyt w trzech innych
środowiskach: w szkole, na stancji i dworku ziemiańskim, gdzie
występuje jako buntownik przeciw formie. Demaskuje: w szkoleniedojżałość, fałsz, zgrywy; w domu młodziaków: nowoczesność; w
dworku ziemiańskim tradycyjne stusunki feudalne.
78, Szewcy jako teoria czystej formy.
Witkiewicz stworzył teorię czystej formy a więc zwracać uwagę na
kompozycję sztuki dramatycznej konstrukcji poszczególnych jej
elementów, słów i gestów, a dopiero na końcu na samą treść i idee,
jakie ona wyraża. Utwór nie ma opowiadać lecz umożliwiac odbiorcą
przeżycia. Teoria czystej formy przeciwstawia się tradycji, miała
podłoże filozoficzne i wiązała się z niepokojem o losy kultury i
sztuki. Wg. Witkacego życie jest dziwną niesamowitą zagadką, której
rozwiązania człowiek szukal zawsze w religii, filozofii i sztuce.

79. Dążenia awangardy( Gąbrowicz albo Schulz ).
Cechą awangardy były: antyracjonalizm, sprzeciw wobec realizmu i
naturalizmu, a także skłonności do eksperymentowania.
Najważniejszą cechą opowiadań Szulca jest ich odrębność od
powszechnie uprawianej w dwudziestoleciu międzywojennym prozy.
Sklepy cynamonowe i sanatorium pod klepsydrą reprezentuje tzw.
prozę poetycką. W tego rodzaju książkach realistyczne czynniki
fabularne zostają zepchnięte na drugi plan. Na plan pierwszy wysówa
się rzeczywistość zdeformowana, odkształcona i zmitologizowana. W
przypadku opowiadań Szulca mamy do czynienia z poetycko fantastycznym przetwożeniem realiów życia w małym galicyjskim
miasteczku z przed I-ej wojny światowej. Czynnikiem
organizacyjnym jest świat przedstawiony gdzie bohater- narrator
przenosi się do czasu dzieciństwa. Opowiadanie Gąbrowicza
Ferdydurka jest ukazaniem realiów życia w krzywym zwierciadle.
Główny bohater przenosi się w czasy dzieciństwa. Są one nażucone
człowiekowi z zewnątrz i przyjmowane przez niego jak własne, gdyż
według Gąbrowicza zawsze musimy wyrażać się w jakiejś formie.
80. Sharakteryzuj bohaterów Nocy i dni - Bogumił i Barbara.
Dąbrowska ukazała ich jako parę silnie skontarastowaną, różniącą się
właściwie wszystkim.
Bogumił jest silnie związany z otoczeniem, przyrodą i innymi
ludzmi. Sens życia odnajduje w pracy. Jest to ciężka praca zgodna z
rytmem przyrody, rozumie ja i jej prawa, stara się z nią współżyć.
Bogumił dla innych ludzi jest życzliwy, stara się im pomóc, ufa im,
jest wyrozumiały wobec ich błędów i pomyłek. Jest dobrym
człowiekiem, pełnym ciepła, pogodny duch i radości życia.
Barbara jest idealistką, żyje w śród marzeń i pragnień, których nie
udaje się jej zrealizować w życiu codziennym. Mąż traktuje ją jak
kobietę z krwi i kości, pomoc i wyrękę w ciężkim i codziennym
trudzie, a nie jak bóstwo z romansu. Stara się ona być dobrą
gospodynią i wzorowa matką. Popelnia sporo błędów, spotyka ja
wiele niepowodzeń, są one wynikiem innego wychowania i innej
tradycji. Wszystko widzi w czarnych barwach, jest życiowa
pesymistką, łatwo wpada w panikę.
LITERATURA WSPÓŁCZESNA
81. Ballady i romanse Borowskiego.
Autor dla oddania tragizmu hitlerowkich działań autor połączył kilka
motywów. 1 to obraz głodnej obłąkanej z przerażenia dziewczynki
żydowskiej na ulicy miasteczka i ludzi udzielających jej jałomużny.
Drugi motyw tomotyw hitlerowców, którzy złapali i rozstrzelali

dziewczynkę i jest ufantastyczniony, przetworzony przez połączenie
z symbolem męczeństwa z wątkiem męki Jezusa. Mamy też motyw do
nawiązania Mickiewiczowskiej Ballady. Broniewski wprowadza nas
w grozę cytatem Ballady Mickiewicza. Chce powiedzieć, że ta
rzeczywistość wykracza poza granicą ludzkiego rozumu. Powturzenie
zwrotu z Mickiewicza na końcu wiersza sugeruje, że
odpowiednikiem jednostkowego dramatu bohaterki Mickiewicza we
współczesnej epoce. Jest to dramat zbiorowy.
82. Campo di fiori Miłosz.
Autor ukazuje dwa wydarzenia. Pierwsze to śmierć Giordana Bruna
który był spalony, a drugie wydarzenie to mordowanie żydów w
gettcie warszawskim(43 r.). Autor ukazuje tu fakty dramatyczne
których człowiek nie pamięta bo zajmuje się sprawami codziennymihandlem. Autor przypomina nam o tych wydarzeniach, on musi
pamiętać i pisać o tym, poeta jest wybrańcem. Sztuka a w tym poezja
winny przeciwstawić się prawom zapominania ich zadaniem jest
przypominać światu ludzkie tragedie, uczy ludzi współczucia i
wrażliwości na losy innych.
83. Początek dlaczego.
Początek to utwór o narodzinach totalitaryzmu, początku nowej
epoki powojennej, o początku dorosłości bohaterów, o początki
nowego życia, o początku nadzieji oraz wiary. Ukazane postacie w
utworze łączą się ze sobą tworząc całość. Nie ma tu chronologii
wydarzeń, od razu poznajemy przeszłość bohatera teraźniejszość i
przyszłość wszystkich bohaterów. Od razu wiemy że Henryk zginie
w gettcie. Osią fabularną powieści są dwie równoległe akcje
uratowania Irmy i Joasi z rąk Niemców. Obie próby rozgrywają się
niezależnie, ludzie zamieszani w tą sprawę są ze sobą powiązani.
Łączy ich przyjaźń miłość, działanie w imię dobrej sprawy przeciwko
złu.
84. Ludzie ludziom zgotowali ten los.
Nałkowska ukazuje w medalionach fizyczne niszczenie ofiar przez
rozstrzeliwanie, duszenie gazem, palenie w krematoriach, oraz
zbrodnie dokonywane na psychice człowieka. Człowiek musiał
przejść drugą przemianę psychiczną zanim stał się obojętny na to co
się w okół jego działo. Zabito w nim wrażliwość moralną, zdolność
do przerażenia i wewnętrznego protestu. Nałkowska daje wyraz
zdumieniu że to ludzie ludziom zgotowali ten los, co w wielkim
symbolicznym skrócie oddaje wymowę utworu. Poprzez
manifestowanie w całym utworze zdziwienia wyrażonego w formule
„ ludzie ludziom zgotowali ten los autorka oskarża cały system
faszystowski. Proces ludobójstwa był przemyślany, był on dziełem
ludzi, to ludzie byli jego wykonawcami.
85. Tango Mrożka jako współczesne wesele.
Autor nawiązuje do wesela Wyspiańskiego, tu i tam mamy opozycję
inteligencji ludów. W Weselu taniec jest marazmem, wierności
inteligwncji polskiej. Taniec Edka to znak dominacji nad
inteligencją, która nie potrafi odnaleźść miejsca, awięc Tango jest
znowu dramatem o tragicznej niemożności Polski. Finałowy taniec groteskowym symbolem, jest to krytyka współczesnego świata, który
stał się absurdem..
86. Ocalony Różewicz.
Wiersz ten jest przedstawiony w formie prostego komunikatu bez
ozdobników, bo tak tylko można mówić o czasach „ pogardy”. Jest to
liryka bezpośrednia, forma monolobu podmiotu lirycznego. Mamy tu
obrazy dotyczące wspomnień. Utwór zaczyna się i kończy tym
samym wyznaniem ujętym w formie odrębnej strofy. Strofa pierwsza
składa się z dwóch prostych zdań w formie komunikatu. Podmiot
liryczny jest to młody człowiek ocalony z wojny. Konkretyzacja
wieku wskazuje że należy on do pokolenia Kolumbów. Zadaniem
autora jest dotarcie do czytelnika, wstrząsnąć nim, przenieść go w
świat, w którym sam był. Jako z nielicznych „ ocalał”. W brutalny
sposób ukazana jest śmierć człowieka z czasów drugiej wojny
światowej.

87. Odpowiedzialność jednostki za przestępstwa wojenne na
podstawie losów Koseckiego i Sonnenbruha.
Antoni Kosecki jest bohaterem powieści Andrzejewskiego Popiół i
diament. Bohater szybko zorientował się że w obozie przeżyje
silniejszy. Pozbył się wszelkich wyrzutów sumienia i zapomniał o
zasadach etycznych. Sędzia Kosecki pełnił w obozie funkcję kapo.
Nauczył się tam jak być okrutnym i jak zadawać ból istotom ludzkim.
Człowiek zamknięty w obozie stał się odpowiedzialny za
przestępstwa wojenne.
Profesor Sonnenbruch jest bohaterem dramatu Kruczkowskiego
Niemcy. Bohater ten przez trzydzieści lat pracował naukowo
większość swego czasu spędzał w labolatorium. Prawdopodobnie to
nad czym pracował stało się doasskonałym środkiem ludobójczym
stosowanym przez ludobójców w obozach.
88. Obóz przedstawiony w Opowiadaniach Borowskiego.
Obóz był miejscem wylęgania się największego okrucieństwa, oraz
zabijał w ludziach podstawowe instynkty. Matki wyrzekały się
swoich dzieci, instynkt macierzyński został zdominowany przez
walkę o przetrwanie Proszę państwa do gazu. Ludzie nie mają życia
uczuciowego i osobistego, ich czas wypełniony jest pracą i próbą
przetrwania do dnia następnego. Wojna i okupacja wywarły duży
wpływ na stosunki międzyludzkie. Borowski ukazuje, że czasami
pojawiali się ludzie dla których równie ważny był bliźni oraz
niesiona mu pomoc. Przykładem jest Pożegnanie z marią. Oprócz
prowadzenia własnych interesów ludzie zatrudnieni w firmie
budowlanej pomagali żydom i uciekinierom z getta warszawskiego.
89. Dramat pokolenia akowców w Popiele i diamencie.
Problemy pokolenia akowców były poważne. Wychowani byli na
ideałach romantycznych, czerpali wzory z bohaterów Conrada.
Nakazywały one wierność podstawowym normom etycznym i życie z
przekonaniem słuszności sprawy której się poświęciło. Byli dojrzali,
wykazali się heroizmem, zdali egzamin moralny. Nie uciekali a
stawiali czoło wyzwaniom, wciąż wierni ideałom ktłórym przysięgali.
(Maciek i Andrzej).
90. Ballady Miłosza i Pokolenie Baczyńskiego.
Piosenka o porcelanie. Sam tytuł sugeruje nam że będziemy mieli do
czynienia z czymś pięknym i lekkim. Piosenka jest czymś lekkim,
porcelana kojaży nam się z kruchością, ze sztuką. Miłosz często
stosuje zdrobnienia np.: uszka, spodeczki, wietrzyk, nawet o zaschłej
krwi pisze pisze zakrzepła farba. Nie należy dać się zwieść estetyce
wiersza. Ta estetyka służy Miłoszowi do przekazania prawdy
niezwykle brutalnej i tragicznej. Wiersz jest ten o wojnie, o
zniszczeniach, o zagładzie kulturowej i cywilizacyjnej ludzkości.

Porcelana oznacza dorobek kulturowy ludzkości. Wojna niszczy go
oraz wszystko to co stwożyli., filozofowie, artyści i poeci.
Skoncentrowanie czołgu z porcelaną ma na celu ukazanie jak
bezsilna jest kultura w obliczu brutalnej wojny.
Wiersz Pokolenie jest dowodem straszliwej niepewności
Baczyńskiego, odnoszącej się do wymiaru moralnego czynów
młodych żołnirzy. Mimo isz kolumbowie walczyli w słusznej
sprawie, mimo iż bronili ojczyznę, to jednak zabijali innych ludzi.
Podmiot liryczny stawia pytanie o przyszłe pokolenie czy dostrzegą
w kolumbach bohaterów i czy będą chciały o nich pamiętać: czy nam
postawią z litości chociaż nad grobem krzyż.
91. Losy pisarza Zniewolony umysł Cz. Miłosza, lub Hańba domowa
Jacka Trznadla.
Pisarze otrzymywali wskazówki jak należy pisać, na często
organizowanych zjazdach. Literatura miała pomagać na budowaniu
socjalizmu w Polsce. Pisarz musiał zespolić się z klasą robotniczą,
musiał wykazać się partyjnością rozumianą jako wierzsze słuszne
ideałom socjalistycznym. Taka postawa gwarantowała słuszne
widzenie świata. Indywidualizm był niepożądany. Pisano o pracy,
budowaniu, o przezwyciężaniu przeszłości, dlatego akcje utworów
socrelistycznych rozgrywają się w fabrykach i PGR-ach.
Pozytywnym bohaterem był sekretaż partyjny, który przed wojną
cierpiał prześladowania. Pozytywny bohater to przodownik pracy, to
człowiek który zaraża innych swoją siłą moralną. Zawsze przejawia
się postać negatywna jest nim kułag lub inteligent na usługach
wrogów socjalizmu. Cechowała go przebiegłość i bezwzględność. W
rezultacie socrealizm zaowocował utworami schematycznymi
powielającymi się w kółko tymi samymi sprawami i problemami.
92. Totalitaryzm w literaturze polskiej.
Totalitaryzm jest systemem rządów dążących do całkowitego
podporządkowania społeczeństwa państwu za pomocą propagandy,
terroru, tajnych służb. Książka Gustawa Herlinga Grudzińskiego
Inny świat jest wstrząsającym zapisem procesu degradacji moralnej i
etycznej człowieka zniewolonego przez wymyślny system represji i
ograniczeń. Komunistyczne łagry były miejscem gdzie władza ZSRR
zsyłała ludzi, których chciała się pozbyć. Obrazem władzy totalitarnej
jest utwór Hanny Krall Zdąrzyć przed panem bogiem, której tłem
historycznym są wydarzenia, które rozegrały się w Gettcie
Warszawskim. Zamiarem Hitlera było zniszczenie całego narodu
żydowskiego. Gigantyczne zbrodnie dokonywały się w obozach
koncentracyjnych i na ulicach gett.
Te obrazy składają się na wizję totalitaryzmu, który panował w
Polsce od 1939 do 1956 r.
93. Nike która się waha - Herberta
To utwór w którym pojawia się bogini zwycięztwa Nike. Pragnie ona
ucałować młodego chłopca który idzie na bój. Waha się jednak bo
wie że jeżeli to uczyni jej pieszczota może spowodować że chłopiec
ktury musi zginąć może umrzec nie w walce ale podczas ucieczki.
Utwór ukazuje pewne uogólnienie: los tak samo nie oszczędzi
lękliwych jak i odważnych. Inny sposób nawiązywania do tradycji i
przeszłości to wykożystanie pewnych wątków z historii starożytnej
lub mitologii.

94. Kartoteka jako nowy typ dramatu.
Mijsce akcji cechuje symultanizm ( technika polegająca na
równoczesnym prezentowaniu wydażeń które się dzieją jednocześnie
w różnych miejscach ).
Czas został przedstawiony synchronicznie ( jednoczesność
wystepowania zdażeń ). Niby sa czsy powojenne, ale jednocześnie 40
- letni boharer jest małym chłopcem czy maturzystą. Teraz jest
dyrektorem operetki, instytutu, był w Paryżu. Wszystko to wskazuje
że jest to człowiek każdy ( ewrymen ), reprezentant nas wszystkich.
Jest bierny, jest antybohaterem, wojna zbużyła jego uporządkowaną
kartotekę życia, kartki z jego życia są niepoukładane, nie może
dogadać się z nowym pokoleniem dlatego taka bierna postawe
przyjmuje. Jest to csena, więc na niej musi być bohater a jest on
antybohaterem. Przedstawione w utwoże postacie to jakby
przetasowane migawki życia bohatera, życia które doprowadziło go
do zniechęcenia, utraty wiary w wartości do biernej postawy.
Chór w utwoże pochodzi z dramatu klasycznego ale kartoteka jest
dramatem awangardowym, ale wyrasta z Gąbrowicza i czystej formy
Witkiewicza, Różewicz zakpil z tradycyjnych konwencji np.:
zasugerował jedność miejsca i czasu konstrułując pokój bohatera i
jednocześnie buży to przez symultanizm jedności miejsca i czasu
Jnną nowościa jest technika kolażu przejenta z malarstwa. Jej
realizacja jest łączenie różnych tekstów, stylistyka. Autor zastosował
tu groteskę. Autor groteskowo tu przedstawia egzamin maturalny na
którym starcy odpowiadaja na pytania.
95. Scharakteryzuj postać Jurgena Stroopa.
a) Żołnierska dyscyplina ojca, reżim domowy matki pozbawiły go
indywidualizmu i nauczyły go posłuszeństwa.
b) Uważał za najważniejszy cel życia bycie u władzy i osiągnięcie
bogactwa.
c) Brak zdolności, oporność w nauce, chęć przypodobania się
nauczycielom, poswięcenie wiekszej uwagi przedmiotom fizycznym,
lekcewazenie nauk humanistycznych.
d) Noszenie w sobie kultu wojskowego i wojennego w celu
zagarnięcia dóbr dla swego kraju i dla siebie.
e) Nie mial on wlasnych pogladów, to co soba reprezentował to
mieszanka poglądów. Patrzał jedynie na innych ludzi np.: Hitlera.
f) na jego psychikę wplynęła religia.
96. Postawy bohaterów Dżumy.
a) Kilku bohaterów powieści - B.Rieux, J.Tarrou, R.rambert, J.Grant,
Paneloux - zasłóguje na szczególną uwage mimo isz znaleźli się
wobec takiego samego zagrożenia jak wszyscy, postanowili działać i
przyjeli czynną postawę wobec epidemi.
b) Sytuacja życiowa, w jakiej się znaleźli była sprawdzianem wartości
ich charakterów.
c) Sami byli samotni i mieli za sobą wiele trudnych przeżyć, ale
mimo to nie poddali się rozpaczy, nie izolowali się od społeczenstwa,
lecz wybrali solidarność z nim i powinnosc wobec niego.

d) Byli szlachetni, wrazliwi, współczuli cierpiącym, dzialali wspolnie
i poświecali się, narazając swoje życie, gdyż uważali że walka z
dżumą jest ich podstawowym obowiązkiem
e) Ich postawa i nieugieta wola walki z dżumą zasługuje na podziw i
szacunek.
97. Pamiętnik z powstania warszawskiego - przeżycia ludności w
powstaniu warszawskim z prespektywy światka zagłady.
Narratorem i głównym bohaterem utworu jest Miron Białoszewski.
Na początku powstania ludzie mieszkali na wyzszych piętrach,
później przenosili się na niższe a nastepnie do piwnic. Sceny z życia
ludności cywilnej to mianowicie; pranie, gotowanie, sposoby
zdobywania pożywienia. Ludzi łączyła solidarność. W jednym
schronie czy piwnicy musiały nie raz mieszkać przez jakis czas
przypadkowe osoby. Ludzie żyli w niedostatku, w poczuciu
beznadziejności, w sytuacji ciągłego, śmiertelnego zagrożenia. Autor
nie ukazuje swoich przeżyć wewnętrznych, ogranicza się do opisania
doznań zmysłowych. W czasie powstania warszawskiego trwały
uciążliwe ostrzeliwania, naloty i babardowania miasta. Armia
czerwona bez czynnie patrzyła z drugiego brzegu wisły na konanie
warszawy.
98. Poezja Białoszewskiego.
Poezja Tego autora zaliczana jest do nurtu ligwistycznego.
Najprościej rzecz ujmując lingwizm Białoszewskiego polega na
braku logiki znaczen wyrazow tworzacych wiersz. Nie przekazują
one żadnych sensów. Lingwizm to zabawa z językiem. Czasem
przypadkowe zestawienie słów może prowadzić do pewnych
skojażeń i znaczeń, tworzyć swoiste metafory. Poezja lingwistyczna
swoje źródła czerpie z poezji awangardowej ale nie jest z nią
równoznaczna. „Podłogo błogosław” - zabawa słowami tytulowymi i
kojażenie z nimi słów o podobnym brzmieniu.
Poezja jego jest dziwna i nie zrozumiała dla współczesnego
czytelnika.
99. Folwark zwierzecy jako powieść parabola.
Akcja sprawia wrażenie rzeczywistej. Bohaterami sa zwierzeta o
czysto ludzkich cechach. Nie został określony śćiśle czas i miejsce.
Wiemy że gdzieś w angli w folwarku, próżno było poszukiwać go
gdzies na mapie. To powoduje że wydażenia mogą dziać się wszędzie
i zawsze a tym samym maja charakter unuiwersalny. Chodzi tutaj o
ukryte sensy, o rzeczywistość totalitarną, o funkcjonowanie państwa
porażonym totalitaryzmem i dydaktyzm. Jest to pouczenie,
ostrzezenie przed systemem totalitarnym.

ANTYK
1. Biblia
2. Antygona. Istota tragiczna. Cechy dramatu antycznego i
szekspirowskiego.
3. Archeotypy - prawzory ludzkich postaw (Dedal i Ikar).
4. Epos homerycki.
ŚREDNIOWIECZE
5. Kazania świętokrzyskie.
6. Postawy ludzi średniowiecza a odrodzenia. „ Na dom w
Czarnolesie” Jana Kochanowskiego.
7. Asceta, rycerz, władca.
8. „Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią” „Satyra na leniwych
chłopów” „O zachowaniu się przy stole”
ODRODZENIE
9. Poglądy Kochanowskiego.
10. Dwa obrazy wsi Kochanowskiego a Żeńcy Szymona
Szymonowica.
11. Ideał ziemianina Pieśń świętojańska o Sobotce.
12. Treny Kochanowskiego.
13. Wiersz Różewicza Róża.
14. Patryjotyczne wiersze Kochanowskiego Pieśń o spustoszeniu
Podola przez Tatarów , ...wy którzy Rzeczpospolitą władacie Odprawa posłów Greckich.
15. Publicystyka A. Frycza Modrzewskiego O poprawie
Rzeczypospolitej.
BAROK
16. Portret Makbeta lud Lady Makbet.
17. Niestatek Jana Andrzeja Morsztyna (paradoksy, oksymorony).
18. Sarmatyzm, jak ukazywano sarmate w baroku a jak w
póżniejszych epokach.
19. Twórczość Moilera.
OŚWIECENIE
20. Można uczyć bawiąc, Krasicki (bajki i satyry)
21. Julian Ursyn Niemcewicz Powrót posła.
23. Bajka, satyra, komedia. Dlaczego są w oświeceniu?
24. Twórczośc Kołłątaja i Sztasica.
25. Omówić teksty liryczne pełniące rolę patryjotyczne Bogu rodzica
i Pieśń legionów.
ROMANTYZM
26. Twórczość Norwida „ Fortepian Szopena” i „ Do obywatela
Johna Browna”.
27. Znaczenie komedii Fredry.
28. Nie - boska komedia jako obraz rewolucji.
29. Śluby panieńskie.
30. Wallenrodyzm, mesjanizm, prometeizm.
31. Tęksnota za krajem, Sonety Krymskie Mickiewicza i Grób
Agamemnona Słowackiego.

32. Powstanie Listopadowe u Mickiewicza i Słowackiego.
33. Co to jest orientalizm (na podstawie Sonetów Krymskich).
34. Bohaterowie romantyczni na podstawie Kordiana i Konrada z 3
cz. Dziadów.
35. Słowacki o sobie w swoich utworach Smutno mi Boże i Grób
Agamemnona.
36. Róznice między koncepcją służby ojczyżnie w romantyżmie i
pozytywiżmie.
37. Wielka Improwizacja i hymn Święty boże - porównanie.
38. Porównac postacie Jacka Soplicy i Kmicica.
39. Werterianizm (Werter) - przykłady.
40. Ballady Mickiewicza.
41. Oda do młodości Mickiewicza i wiersz Do Młodych Asnyka.
42. Konrad Wallenrod A. Mickiewicza i Judym z Ludzi
bezdomnych-porównanie.
43. Koncert Jankiela i Wojskiego.
44. Wschód słońca Pan Tadeusz.
POZYTYWIZM
45. Panorama społ. w Lalce.
46. Lalka opowieść o miłości, o społeczności.
47. Dlaczego powieści i nowele są w pozytywiźmie.
48. Która z tradycji: pozytywistyczna czy romantyczna jest potrzebna
współczesnemu czytelnikowi?
49. Jakie jest usytuowanie poezji (Orzeszkowa,Prus).
50. Hasła pozytywistyczne.
51. Nowelistyka pozytywistyczna.
52. Miejsce Konopnickiej w literaturze.
MŁODA POLSKA
53. Deszcz jesienny Staffa.
54. Confiteor Przybyszewskiego, Koniec wieku XIX. Tetmayera.
55. Krzak dzikiej róży Kazimierza Przerwy-Tetmajera.
56. Etapy twórczości Kasprowicza.
57. Przyczyny upadku powstania styczniowego Rozdziobią nas
kruki, wrony Stefana żeromskiego.
58. Sądy społeczeństwa w Weselu i Dziadach cz.III.
59. Wesele jako dramat realistyczny i wizyjno-symboliczny.
60. Rozumienie zasad mora

Do góry