Ocena brak

Epiktet - Diatryby

Autor /zofia Dodano /17.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie pdf Epiktet - Diatryby

Transkrypt

EPIKTET Z HIERAPOLIS

DIATRYBY

Tłumaczenie: www.zrodla.historyczne.prv.pl

Mail: historian@z.pl

MMIII®

EPIKTET Z HIERAPOLIS
Żył w latach ok. 50 – 130 n.e. Był niewolnikiem, należącym do
wyzwoleńca Nerona - Epafrodytosa, który był jednym z
faworytów cesarza. Około roku 80 n.e. zaczął uczęszczać,
jeszcze jako niewolnik na wykłady Muzoniusza Rufusa –
cynizującego stoika. Kiedy został wyzwolony, w zupełności
poświęcił się filozofii, którą był stoicyzm z elementami
cynizmu. Po wypędzeniu w r. 95 n.e. edyktem cesarza
Domicjana filozofów z Rzymu osiadł w Epirze w niewielkim
mieście Nikopolis, gdzie założył
otaczany

przez

mieszkańców

szkołę filozoficzną. Był
miasta

powszechnym

szacunkiem, nazywany „Drugim Sokratesem”. Do jego szkoły
ściągała młodzież z całego Imperium Rzymskiego. Wysoko
cenił go też cesarz Hadrian, który miał go też odwiedzać w
Nikopolis.

O OPATRZNOŚCI
Z wszystkiego, co jest, lub staje się na świecie, łatwo jest chwalić
Opatrzność, jeśli tylko człek posiada te dwie właściwości – zdolność widzenia
tego, co jest właściwe i co zdarza się wszystkim osobom, oraz przyjemne
usposobienie. Jeśeli bowiem ktoś nie będzie posiadał obydwu tych rzeczy, lub
jednej z nich, nie zobaczy celu rzeczy i zdarzeń, które są i które stają się, inny z
kolei nie będzie za nie [te rzeczy] wdzięczny, nawet gdyby je znał. Jeśli bowiem
Bóg stworzył kolory, ale nie stworzyłby możliwości ich widzenia, jakiż byłby z
nich użytek? Żaden. Absolutnie żaden. Z drugiej strony, gdyby On stworzył
zdolność widzenia, lecz nie stworzyłby przedmiotów, które podpadałyby pod
ten zmysł [wzroku], to również, zapytać można, jaki byłby z nich pożytek?
Także żaden. Przypuśćmy teraz, że On stworzyłby obie te rzeczy [zdolność
widzenia i przedmioty podpadające pod zmysł wzroku], ale nie stworzyłby
światła. W takim wypadku również one byłyby bezużyteczne. Kto to jest ten,
zatem, kto dopasował to do tego, zaś tamto do tamtego? Kto to jest ten, który
dopasował nóż do pochwy, zaś pochwę do noża? Czyż to jest nikt? I, zaprawdę,
od najmniejszej struktury rzeczy, która została kompletnie wykończona,
przyzwyczajeni jesteśmy ukazywać, że każdy czyn jest zapewne aktem jakiegoś
twórcy i że nie został uczyniony bez swej przyczyny. Czyż zatem każda z tych
rzeczy nie ukazuje swego twórcy i czyż każda z rzeczy widzialnych i zdolność
do ich postrzegania i światło nie ukazują nam Jego? I czyż istnienie męża i
niewiasty i ich pragnienie połączenia się i moc używania rzeczy stworzonych,
czyż i to nie ukazuje ich twórcy? Jeśli nie, rozważmy zatem strukturę naszej
zdolności

pojmowania,

według

której,

kiedy

napotykamy

przedmioty

podpadające pod zmysły, po prostu odbieramy od tych przedmiotów ich
wrażenia, ale także wybieramy coś z nich i odejmujemy i dodajemy i mieszamy

z tym nasz własny osąd o tych [napotkanych] rzeczach i, w rzeczywistości,
przechodzimy od nich do innych rzeczy, które, z przyzwyczajenia,
przypominają nam je: czyż i to nie wystarczy, żeby poruszyć ludzi i
spowodować, że nie zapomną o tych wszystkich rzeczy twórcy? Jeśli nie, to
niech nam wyjaśnią, co to jest takiego, co stwarza każdą tę rzecz z osobna, albo
czyż możliwe jest, że rzeczy tak piękne jak dzieła sztuki istnieją tylko przez
przypadek i z powodu tylko sobie właściwego ruchu?

O OPATRZNOŚCI (KONTYNUACJA)
Nie dziw się, jeśli dla stworzeń innych niż człowiek, wszystkie rzeczy są,
aby zaspokoić potrzeby tylko ciała, nie tylko pokarm i napój, ale i także łoża i
nie mają one potrzeby ani posiadania obuwia, ani też sukna na łóżko, ani ubioru,
zaś my potrzebujemy wszystkich tych dodatkowych rzeczy. Dla zwierząt, które
nie zostały uczynione dla samych siebie, ale dla służby, nie pasowałyby te
rzeczy, tak jak i nie pasowałyby inne. Rozważyć należy, co by się stało,
gdybyśmy nie dbali tylko o siebie, ale też i o życie bydła, czy osłów, o to, jak
powinny być ubrane i obute i jak powinny spożywać jadło i zażywać napoju.
Tak, jak żołnierze są gotowi, aby słuchać rozkazów dowódcy, obuci, ubrani i
uzbrojeni, ale wszak ciężko by było dowódcy chodzić dookoła nich, aby obuć i
ubrać ten stojący przed nim tysiąc chłopa, tak też i natura stworzyła zwierzęta,
które są po to, aby służyć ludziom, gotowe, przygotowane i nie wymagające
dalszej opieki. Dlatego to jeden mały chłopiec radzi sobie z bydłem przy
pomocy tylko zwykłego kijka.
Ale my, zamiast okazywać wdzięczność, że nie musimy wykazywac takiej
samej troski o zwierzęta, jak i o nas samych, skarżymy się jeszcze Bogu o los
nas samych a jeszcze, na Zeusa i wszystkich Bogów, przecież każda z rzeczy,
które istnieją wystarczyłaby, by człowiek dostrzegł opatrzność bożą, a
przynajmniej taki człowiek, który jest skromny i cnotliwy. I rozmawiamy teraz i

tutaj nie o jakichś wielkich rzeczach, ale tylko o prostych, jak te, że mleko
powstaje z trawy, zaś ser z mleka, a wełna z futra. Kto stworzył te rzeczy i
obmyślił je?! Mówisz: „Nikt”. O! Zadziwiający jest ten twój upór i
bezwstydność!
Dobrze zatem, pomińmy wielką pracę, którą wykonuje natura i
przypatrzmy się jej małym dziełom. Czy jest jakaś bardziej bezużyteczna rzecz
niżeli włosy na brodzie? Cóż zatem? Czyż natura także nie wykorzystała ich w
możliwie najbardziej odpowiedni sposób? Czyż nie sprawiła przez to, że
mężowie odróżnieni są od niewiast? Czy natura każdego mężczyzny nie ogłasza
już z daleka: „Jestem mężczyzną, sposób w jaki chodzę, mówię, niczego więcej
nie trzeba, widzisz te znaki?”. I także samo jest w przypadku kobiet – natura
zmieszała z ich głosem jakąś miękkość, pozbawiła ich także owłosienia (na
brodzie). Odpowiesz na to: „To nie tak, „ludzkie zwierzę” powinno być
pozostawione bez żadnych oznak charakterystycznych dla swej płci i każdy
powinien być zobowiązany do oznajmienia: „Jestem mężczyzną”. Ale jak to?
Czyż te właśnie charakterystyczne cechy nie są piękne, stosowne i szacowne? O
ileż piękniejsze niż grzebień koguta, o ileż bardziej stosowne niźli nawet lwia
grzywa. Z tego powodu powinniśmy zachowywać te cechy, które dał nam Bóg,
miast je odrzucać i nie mieszać ze sobą tak dalece, jak to możliwe
wyznaczników płci.
Czy to są jedyne w nas znaki opatrzności? I jakież to słowa adekwatne są
do wyróżniania ich, stosownie do ich wartości? Czyż nie powinniśmy,
gdybyśmy tylko je rozumieli, robić nic ponad wspólne czy też oddzielne
śpiewanie hymnów i błogosławienie szczodrobliwości i opowiadanie o Jego
dobrodziejstwie? Czy nie powinniśmy, gdy kopiemy w ziemi, orzemy, jemy,
śpiewać Bogu pieśni? „Wielki zaiste jest Bóg, który dał nam narzędzia, którymi
możemy uprawiać ziemię, wielki jest Bóg, który dał nam dłonie, moc połykania,
żołądek, wzrost niedostrzegalny i oddech, gdy śpimy”. To jest pieśń, którą
śpiewać winniśmy przy każdej okazji, śpiewać ten największy i najbardziej

boski hymn za daną nam możliwość rozumienia wszystkich rzeczy i zrobienia z
nich własciwego użytku. A zatem, jeśli większość z ludzi to ślepcy, powinien
może istnieć człowiek, który sam wypełniałby ten obowiązek i dla dobra
wszystkich śpiewał Bogu pieśni pochwalne? A cóż ja więcej mogę czynić, stary
nieudacniku, niż śpiewać właśnie owe pieśni Bogu? Gdybym był jako słowik,
śpiewałbym swą pieśń słowiczą, jeśli zaś łabędziem, pieśń łabędzią. Jednako
jestem istotą myślącą i moją powinnością jest chwalenie Boga. Oto jest me
zadanie, które wykonuję i nie opuszczę mego stanowiska, tak długo, jak długo
mu podołam i napominam wszystkich, ażeby przyłączyli się do pieśni, którą
śpiewam na chwałę Stwórcy.

CÓŻ JEST ZASADĄ ŻYCIA?
Gdy pewna osoba czytała pewne hipotetyczne argumenty, Epiktet
powiedział: „I to jest zasadą tylko hipotetyczną, skoro wywodzi się od
hipotetycznego dowodzenia. Ale daleko dalej i głębiej niż ta zasada sięga zasada
życia, iż czynić nam trzeba to, co zgodne jest z naturą. Dlatego to w każdej
kwestii i w każdej okoliczności musimy starać się dostrzec to, co pochodzi z
natury, to oczywiste, że to powinno być naszym celem i doniosłość tego nie
powinna nas nigdy opuszczać i nie powinniśmy nigdy dopuszczać do siebie
myśli przeciwnej. Po pierwsze zatem, filozofowie ćwiczą nas w teorii, która jest
prostsza, zaś następnie prowadzą nas do rzeczy trudniejszych, albowiem w teorii
nie ma niczego, co odciągałoby nas od podążania torem nauki, ale w sprawach
praktycznych, życiowych, wiele rzeczy potrafi nas rozproszyć. Śmieszny jest
zatem ten, który twierdzić będzie, iż najpierw chce poznać prawdziwe życie,
albowiem nie jest łatwo zaczynać od razu od rzeczy trudniejszych i ten
argument powinniśmy wykorzystywać przeciwko rodzicom, których irytuje
fakt, że ich dzieci studiują filozofię. – „Czy popełniam błąd, ojcze i nie wiem co
jest dla mnie stosowne i odpowiednie? Jeśli zaprawdę to nie może być ani

nauczone, ani też przyswojone, czemu mnie potępiasz? Ale jeżeli, ojcze, to
może zostać wpojone poprzez naukę, ucz mnie! A jeśli zaś nie podołasz temu
zadaniu, pozwól mi pobierać nauki od tych, którzy twierdzą, iż potrafią mnie
tego nauczyć. Cóż myślisz? Czyżbyś przypuszczał, że dobrowolnie podążę za
złem i opuszczę to, co dobre? Jestem przekonany, że tak być nie może. Jaka jest
zatem przyczyna tego, że postępuję źle? Ignorancja. Czyż zatem nie sądzisz, że
powinienem pozbyć się ignorancji? Czyż ktokolwiek kiedykolwiek został
nauczony jakiejś sztuki – przewodnika, czy muzyki, z towarzyszeniem gniewu?
Czy sądzisz zatem, że przez twój gniew nauczę się sztuki życia?”. Tak może
mówić tylko ten, kto unaocznił taki zamiar. Ale jeśli cżłowiek zamierza tylko
popisywać się na przyjęciach pokazując, że zaznajomił się z hipotetycznymi
argumentami, czyta je i ma się za jednego z filozofów, jaki cel ma taki cżłowiek,
jeśli nie chęć tego, iżby siedzący naprzeciw niego mąż stanu senatorskiego
podziwiał go? Są bowiem i tutaj zaprawdę wszelkie wspaniałe rzeczy i
bogactwo tutaj może okazywac się drobnostką tam. Z tego to powodu
człowiekowi jest zaiste ciężko być panem własnych spostrzeżeń, jako, że
wielkie są rzeczy, które przeszkadzają w osądzie. Znam ja pewną osobę, która
skarżyła się, gdy ujęła za kolana Epafrodytosa, że ma tylko sto i pięćdziesiąt
razy po dziesięć tysięcy denarów dochodu. Co zaś uczynił Epafrodytos? Czyż
zaśmiał się, jak czynimy to my Epafrodytosowi niewolnicy? Nie – on
wykrzyknął ze zdumieniem: „Biedny człecze, jak wytrzymałeś wcześniej nic o
tym nie mówiąc?! Jakże ty to wytrzymujesz?

O WOLNOŚCI
Wolnym jest ten, kto żyje tak, jak tego pragnie, kto ani nie podlega
przymusowi, ani nie ma żadnych przeszkód, ani nie jest do niczego zmuszany,
którego ruch do czynności nie jest przez nic hamowany, którego pragnienia
osiągają swój cel i który nie stacza się w kierunku tego, czego wolałby unikać.

Ale któż zatem wybrałby życie w błędach? Nikt. Kto wybrałby życie
zakłamane, podatne do pomyłek, niesprawiedliwe, przez nic nie temperowane,
rozgoryczone? Nikt. Nikt bowiem, kto z własnej woli wybiera życie złe nie
może mienić się wolnym. A któż chciałby żyć w smutku, strachu, zawiści,
żałości, pragnąc i zawodząc się w swych pragnieniach, usiłując czegoś uniknąć i
nie unikając tego? Również nikt. Czyż w takim razie znaleźlibyśmy jakiegoś
niegodziwego i złego człeka wolnego od smutku, wolnego od strachu, który nie
wpada w coś, czego pragnie uniknąć i nie dostępuje tego, czego pragnie? Nie
znajdziemy, a zatem żaden człowiek zły nie może być wolny. Czym zatem jest
to, co czyni człowieka wolnym od wszelakich przeszkód i czyni go panem
samego siebie? Z pewnością nie czyni takim bogactwo, ani też konsulat, ani
namiestnictwo prowincji, ani też władza królewska, ale musi to być coś zupełnie
innego. Czym zatem jest ta rzecz, która, gdy piszemy, czyni nas wolnym od
zawady i zahamowania? Znajomość wiedzy sztuki pisarskiej. A co w grze na
lutni? Wiedza o grze na lutni. Zatem w życiu tą rzeczą jest wiedza o zyciu.
Czyż, w takim razie, nie masz niczego, co jest w twojej tylko mocy, co
zależy tylko od ciebie i nie może być ci zabrane, czy jest w tobie coś takiego?
„Nie wiem”. Spójrz na przedmiot, następnie, w ten sposób, przebadaj go. Czy
jest jakikolwiek człowiek zdolny do przekonania cię, abyś wyraził zgodę na coś,
co jest fałszywe? Nie ma takiego człeka. A zatem w sprawie twierdzeń wolnyś
od zawady i przeszkód. „Przyznaję”. Dobrze, a czy istnieje ktoś taki, kto może
zmusić cię do tego, abyś wykonał ruch w kierunku rzeczy, do której zbliżyć się
nie chcesz? „Istnieje, bo gdy zmusi mnie do tego, grożąc mi śmiercią i
kajdanami, zmusi mnie, aby wykonał niechciany ruch”. A jeśli gardzisz śmiercią
i kajdanami, czy wciąż może cię zmusić do tego? „Nie”. Czy zatem pogarda
śmierci jest aktem twej wolnej woli, czy nie jest? „Jest aktem mej woli”. Czyż w
takim razie aktem twej woli będzie pragnienie wykonania ruchu w kierunku
danej rzeczy, czy też nie? „Mej własnej woli”. A pragnienie odsunięcia się od
danej rzeczy, czyim będzie aktem? Także twoim. „A co wówczas, gdym

usiłował iśc w kierunku danej rzeczy, a, przypuśćmy, że ktoś mnie
powstrzymał”. Jaką część ciebie on powstrzymał? Czy powstrzymał zdolnośc do
zgadzania się na to? „Nie, ale powstrzymał me biedne ciało”. Tak, ale tak może
on postąpić i z toczącym się kamieniem. „Zgoda, ale ja już się nie poruszam”. A
któż powiedział ci, że chodzenie jest twym aktem wolnym od przeszkód?
Powiedziałem jedynie, że wolne od przeszkód jest pragnienie ruchu, ale kiedy
zachodzi potrzeba użycia ciała i współpracy umysłu z ciałem, to już dawno temu
słyszałeś, że nic z tego nie jest twoją własnością. „I z tym zgadzam się”. A któż
może zmusić cię, abyś pragnął tego, czego zaś sobie nie życzysz wcale? „Nikt”.
A aby coś zaprojektować, lub mieć na myśli, lub, mówiąc krótko, czynić użytek
z tego, co nam się jawi, czy ktoś może cię do tego zmusić? „Nie może, ale może
przeszkodzić mi, gdy czegoś pragnę, od otrzymania tego, czego pragnę”. Jeśli
pragniesz czegokolwiek, co jest twoją własnością, a jedna z tych rzeczy jest
taka, że nie nikt nie może przeszkodzić ci w jej otrzymaniu, to jak ktoś cię
powstrzyma? „Nie powstrzyma mnie, w żaden sposób”. Kto zaś, w takim razie
powiedział ci, że ten, kto porząda rzeczy należących do innego, jest wolny od
wszelakiej zawady?

PRZECIWKO TYM, KTÓRZY LEKKOMYŚLNIE
BIORĄ SIĘ DO NAUCZANIA FILOZOFII

Są takie mędrki, które ledwie wchłoną nagie zasady teoretyczne, a zaraz
chcą je wygłaszać, tak samo jak ci, co to chore mając żołądki, wydzielają
niestrawione pokarmy. A strawże no najpierw wchłonięte nauki, a wtedy to już
nie będziesz taki skory do ich wygłaszania. W przeciwnym razie twoje wykłady
nie będą niczym innym w rzeczywistości niż wymiotem, to znaczy szlamem
plugawym i odstręczającym od spożycia. Pokaż nam raczej, jaką to odmianę w
tej duszy wywołały owe podane tobie nauki, podobnie jak to nam pokazują

atleci swe bary, które wyrobili sobie przez ćwiczenia i ścisłe przestrzeganie
diety; podobnie jak ci, którzy opanowali pewne sztuki, pokazują nam swe
dzieła, wykonywane dzięki nabytym umiejętnościom. Cieśla nie przychodzi i
nie powiada: Słuchajcie mnie, jak będę rozprawiał o sztuce budowania domów ale wynajmuje się do budowy, a dokończywszy owej budowy domu, pokazuje,
że opanował tę sztukę. I ty czyń także podobnie! Jak człowiek jadaj, jak
człowiek pijaj, jak człowiek ubieraj się przyzwoicie, pojmaj żonę, płódź dzieci,
wypełniaj

powinności

obywatela,

znoś

szyderstwa

i

zniewagi,

miej

wyrozumiałość dla brata niegodziwego, dla ojca, dla syna, dla sąsiada. dla
towarzysza. O, to nam pokaż, żebyśmy na własne oczy się przekonali, żeś się
naprawdę nauczył czegoś z filozofii. Niestety! Jest inaczej: Przychodźcie wołasz - i posłuchajcie, jak to ja wam będę wykładał i objaśniał pisma. - Ciszej
troszeńkę! A nie łaska tobie samemu wyszukać ludzi, na których
zwymiotowałbyś twoją mądrość? - Ja wam tak wyłożę Chryzypa jak inny na
świecie! Ja wam jak najdokładniej wyjaśnię jego sposób mówienia, ja wam bez
reszty rozsupłam jego zawiłości, ja wam tu i ówdzie sypnę ziarnem nauki i
Antypatra, i Archedemosa!
A może w tym celu opuszczą młodzieńcy swoją ojczyznę i swoich
rodziców, ażeby przyszedłszy słuchali, jak ty im będziesz objaśniał marne
porzekadła. A nie trzebaż, żeby oni powrócili do domu uzbrojeni w cierpliwość,
gotowi i skorzy do uczynności, wyzwoleni spod namiętności, zrównoważeni na
duchu, mający odpowiednie zasoby zasad i nauk na drogę życia, w których by
znajdując ostoję i czerpiąc z nich siłę, zdołali dzielnie znosić wszelkie dopusty
losu, a i chwalą przez nie się okryć? A i skądże to tobie, żebyś rozdawał innym
czego sam nie masz? A bo i czymże innym tyś sam od wczesnej młodości się
trudził niżli łożeniem czasu i pracy w tym tylko celu, jak rozwiązywać
sylogizmy, jak sofizmaty, a jak wnioski problematyczne? - No tak, tak, ale ten
ów i tamten ów to szkołę prowadzi! A niby dlaczego ja także nie miałbym

szkoły prowadzić?! - Ciołku! Ale nie bez rozwagi! Ale nie na chybił trafił! Ale
przy tym musi być i wiek odpowiedni, i żywot przykładny, i bóg jak
przewodnik! Niestety! A przecież nikt nie wyrusza z przystani na morze, zanim
wpierwej nie złoży bogom ofiary, zanim wpierwej w modłach nie zawezwie ich
pomocy i opieki; a przecież rolnicy nie posieją ziarna inaczej, jeżeli wpierwej
nie poproszą Demetry o błogosławieństwo! A przystępując ktoś do tak ważnego
zadania, będzie je mógł z powodzeniem wykonać bez błogosławieństwa bogów?
A ci, którzy udadzą się do niego na naukę, przyszedłszy osiągną zbawienne
wyniki? Co czynisz innego, człowiecze, jeśli nie na pośmiewisko wystawiasz
święte tajnie, kiedy mówisz: W Eleuzis jest świątynia, patrz, jest i tutaj. Tam
jest arcykapłan, to i tutaj odgrywać ja będę rolę arcykapłana. Tam jest herold, no
to i tutaj ja będę przedstawiać herolda. Tam jest pochodnionośca, no to i tutaj
będę pochodnionoścę odgrywał. Tam płoną pochodnie, to i tutaj pochodnie
rozpłoną. Te same co i tam popłyną pienia. I czym się właściwie różnić będzie
obrządek ten od obrządku tamtego? - Człowiecze najniezbożniejszy! Niczym
nie będzie różnić? I przez swe miejsce, i przez stosowną porę służą tamte
obrzędy szczęściu człowieka. I przez to, dalej, że uczestnicy za pomocą ofiar i
modłów wpierwej oczyszczają swe dusze i w taki wpierwej ją nastrój
wprawiają, jak przystoi świętym obrzędom, a zwłaszcza tym starodawnym
obrzędom. W ten oto sposób zbawienny wpływ wywierają tamte misteria, w ten
sposób nabieramy wyobrażenia, że dla naszego udoskonalenia, że dla poprawy
życia wszystkie owe obrzędy przez przodków ustanowione zostały. Ty
natomiast rozpowszechniasz owe obrzędy, ty błazeńsko je naśladujesz nie we
właściwym czasie, nie we właściwym miejscu, bez ofiar, bez oczyszczenia. Ty
nie masz szaty, jaką winie mieć arcykapłan, ty nie masz włosów, ty nie masz
przepaski na głowie, jakie prawdziwy arcykapłan mieć winien. Ty nie masz
głosu odpowiedniego dla arcykapłana, ani odpowiedniego dla niego wieku; tyś
się nie oczyścił, jak on się oczyścił. Ty jedynie powtarzasz jego słowa, których
żeś się nauczył na pamięć. Czy same przez się święte są słowa?

Całkiem w inny sposób zabierać się trzeba do tego dzieła. Dzieło to
wielkie, dzieło to boże, nie byle jak, nie byle komu przystoi je spełnić. I chyba
nie wystarczy nawet być mędrcem, by się zajmować wychowaniem młodzieży.
Ale trzeba mieć jeszcze ponadto odpowiednie ku temu zamiłowanie i
doświadczenie. Trzeba mieć jeszcze odpowiednie usposobienie i wyrobienie
wewnętrzne, ba! nawet odpowiednie przymioty ciała, a nade wszystko musi bóg
natchnąć kogoś ta myślą, żeby się podjął takiego zadania, podobnie jak natchnął
Sokratesa, żeby podjął się roli przekonywania ludzi, podobnie jak natchnął
Diogenesa, żeby wydawał rozkazy ludziom oraz ich karcił; podobnie jak
natchnął Zenona, żeby piastował godność nauczyciela i założyciela szkoły
filozoficznej. Ty jednak otwierasz szpital, mając jako jedyne wyposażenie maści i driakwie, ale przeciw czemu i w jaki sposób tych maści i driakwi
używać, tego to ani ty nie wiesz, aniś nigdy nie zatroszczył się o to, by
wiedzieć! - Popatrz, tamten ma maść na oczy, ja także mam maść na oczy. Masz-li więc może i umiejętność stosowania tych maści? Wiesz-li ty może,
kiedy i jak, i na jakie choroby one skutkują? Dlaczego zatem na łaskę losu się
zdajesz w sprawach największej wagi? Dlaczego postępujesz tak lekkomyślnie?
Dlaczego się kusisz o wykonanie zadania, do któregoś jeszcze absolutnie nie
dorósł? Pozostaw to zadanie lepiej tym, którzy mają siłę mu sprostać i
chwalebnie wywiążą się z niego. Nie przyczyniaj się sam do pohańbienia
filozofii przez swoje postępowanie ani się nie stań jednym z tych, którzy tej
filozofii wyrządzają zniewagi. Ale jeśli ogólne zasady filozofii wywierają tak
wielki urok na twoją duszę, to usiądź i zagłębiaj się nad nimi według własnego
upodobania i dla własnej przyjemności. Nigdy jednakże nie nazywaj ani sam
siebie filozofem, ani nie dozwól nikomu innemu, żeby cię tak nazwał, ale
oznajmiaj: Przepraszam, to jakaś pomyłka. Ja przecież takie same, jak dawniej,
żywię pragnienia, moje skłonności zwracają mnie do tych samych, co dawniej,
przedmiotów, nie uznaję czego innego, niż dawniej, za prawdę i dobro, jednym

słowem w czynieniu użytku z wyobrażeń w niczym ani na włos nie odstąpiłem
od moich dawnych zwyczajów. - Tak musisz myśleć i tak musisz mówić o
sobie, jeżeli chcesz myśleć tak, jak należy. W przeciwnym razie - igrajże sobie z
losem i czyń nadal, co czynisz. Z tym bowiem jest tobie bardzo do twarzy.

Podobne prace

Do góry