Ocena brak

ENCYKLOPEDIA - E. SPECJALNE

Autor /Przybyrad Dodano /18.09.2012

Poświęcone są określonym dziedzinom wiedzy (głównie teol., filoz., human, czy przyr.), a także różnym problemom o większym nauk. lub bist, znaczeniu.

1. Za pierwsze teol. dzieło encyklopedyczne w układzie alfabetycznym uważa się J. Altenstaiga Vocabularius theologiae (Hagenau 1517) wydawane kilkakrotnie, a po 60 latach pt. Lexicon theologicum (An 1576, Kö 1619); C. Lycosthenes i T. Zwinger stworzyli Magnum theatrum vitae humanae (I-V, Bas 1565), które upowszechnił L. Beyerlinck nowymi wyd. (I-VIII, Kö 1631, Ly 1656); J. Archerius opracował Dictlonarium theologicum (Bas 1567), J. Lorichius Thesaurus novus utriusque theologiae (I-II, Fr 1609,16212), J.H. Alsted Lexicon theologicum (Hagenau 1612; Han 16342), D. de JuignéBrossinière Dictionnaire théologique, historique, poétique, cosmographique et chronologique (P 1643,1672a), D. Macri Hierolexicon sive sacrum dictionarium (R 1677, Ve 17122,17653), a R. Simon Grand dictionnaire de la Bible (III, Ly 1673.17032).

W XVIII w. ukazały się I.A. Schmida Lexicon ecclesiasticum (Helmsted 1712), A. Rechenberga Lexicon reale (L 1714), A. Calmeta Dictionnaire historique, chronologique, géographique et littéraire de la Bible (I-IV, P 1719.17302) tłum. na in. języki, m.in. z wł. na pol. (-> encyklopedia III 2), czy Th. Brughtona Bi-bliotheca Historico-Sacra. An Historical Dictionary of All Religions (I-II, Lo 1742-56), który przetłumaczono na język niem. (Dr 1756); najbardziej rozpowszechnionym stał się P.A. Alletza Dictionnaire théologique portatifs 1756.17672), tłum. też na in. języki. Pierwsze pełne ogólnoteologiczne e. stworzyli — Ch.L. Richard pt. Dictionnaire universel, dogmatique, canonique, historique (I-VI, P 1760-65), które poprzez liczne wyd. (poszerzane) pod zmienionymi tytułami, osiągnęło swe apogeum pt. Bibliothèque sacrée ou dictionnaire universel des sciences ecclésiastiques (I-XX, P 1822-27), oraz N.S. Bergier pt. E. méthodique -Théologie (I-ILÏ, P 1788-90) zorientowaną ku -*• gallikanizmc-wi, zmienioną w kolejnych wydaniach na Dictionnaire théologique (miała 25 wydań).

W XIX w. również w zakresie teologii i jej działów powstawały obszerne dzieła encyklopedyczne, do których zalicza się m.in. wydane przez G. Moroniego Dizionario di erudizione storico-ecclesiastico da san Pietro ai nostri giorni (I-XIX, Ve 1840--79), zachowujące nadal dużą wartość informacyjną (zwł. biogramów postaci zmarłych w 1. poł. XIX w.) i przez V. d'Avino E. dell' ecclesiastico (I-IV, Na 1843-48; Tn 1863-702,1878-793), nast. przez J.P. Migne'a — E. théologique (I-L, P 1844-49), Nouvelle e. théologique (I-LIII, P 1851-59) i Troisième et dernière e. théologique (ICXVI, P 185566), których teksty z racji obszernego materiału nie zawsze były krytycznie wyselekcjonowane.

W Niemczech po e. opracowanej przez J. Aschbacha pt. Allgemeines Kirchenlexicon (IIV, Mz 184650) największe dzieło tego typu przygotowali H.J. Wetzer i B. Welte pt. Kirchenlexicon oder E. der katholischen Theologie und ihrer Hilfswissenschaften (I-XIII, Fr 1847-60.1880-19032), którego wyd. II opracował J. Hergenröther i F. Kaulen; przetłum. na język franc, został wydany pt. Dictionnaire encyclopédique de la théologie catholique (I-XXVI, P 1858-68), a wiele artykułów z niego wprowadzono do innych e. (także do polskiej E. Kościelnej);

stał się on wzorem do oprac. przez J.J. Herzoga Realenzyklopädie für protestantische Theologie und Kirche (I-XXLT, L1853-68 ; I-XXIII, L 1896-19133), której III wyd. przygotował A. Hauck. Z działowych e. J. Kitto opracował Cyclopedia of Biblical Literature (I-n, NY 1846; I-III, 1862-663), F.E. Krönes Homiletisches Real-Lexicon (I-XIV, Rb 1856-63.18722), J. Stadler i F.J. Heim Voltständiges Heiligen-Lexikon (I-V, Au 1858-69), W. Smith Dictionary of the Biblical Literature (I-III, Lo 1860-63.18933), H.L. Rolfus i A. Pfister Real-E. des Erziehungs- und Unterrichtswesens nach katholischen Prinzipien (I-IV, Mz 1863-66,18843), D. Schenkel Bibellexicon (I-V, L 1869-75), E.K.A. Riehm Handwörterbuch des biblischen Altertums (I-II, Bie 1884,1893-942), W.R. Smith i H. Wace A Dictionary of Christian Biography, Literatures, Sects and Doctrines (I-IV, Lo 1877-87), J.B. Jaugey Dictionnaire apologétique de la foi catholique (I-IV, P 1890,1893 3), którego wyd. IV zredagowano pod kierunkiem A. d'Alesa (I-IV, P1911-224; przedruk 1925-31), J.A. Martigny Dictionnaire des antiquités chrétiennes (P 1865.18903) i F. Kraus Realenzyklopädie der christlichen Altertümer (I-II, Fr 1895-1908), F. Vigoureux największą e. typu biblijnego pt. Dictionnaire de la Bible (I-V, P 1895-1912), J. Hastings A Dictionary of the Bible (I-V, E 1898-1904), a T.K. Cheyne i J.S. Black najbardziej kryt. i nowoczesną E. Biblica (I-IV, Lo 1899-1903).

Wiek XX stał się epoką najbardziej zróżnicowanych e. specjalnych w zakresie teologii i religiologii.

We Francji rozpoczęto opracowywać wielotomowe dzieła encyklopedyczne — wyd. przez J.M.A. Vacanta, J.E. Mangeno-ta i E. Amanna Dictionnaire de théologie catholique (I-XVT, P 1903-51.1930-722), przez F. Cabrola i H. Leclercqa Dictionnaire d'archéologie chrétienne et de liturgie (I-XV, P 1907-53, 1924-532), przez A. Baudrillarta i R. Auberta Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques (P 1912-; do 1981 — 19 tomów), przez J. Bricouta Dictionnaire pratique des connaissances religieuses (I-VI, P 1925-28), przez L. Pirota, A. Roberta, H. Cazelles'a i A. Feuilleta Dictionnaire de la Bible. Supplément (P 1928-; do 1981 - 9 tomów), przez R. Naza Dictionnaire de droit canonique (I-VTI, P 1935-65), przez M. Villera, F. Cavaliere i J. de Guiberta Dictionnaire de spiritualité ascétique et mystique (P 1937-; do 1981 - 8 tomów), przez G. Jacquemeta, G. Mathona, G.H. Baudrya i P. Guilluya Catholicisme hier, aujourd'hui, demain (I-XV, P 1948-; do 1981 — 9 tomów), przez J. Porté E. des musiques sacrées (I-IV, P 1968), przez J. Chevaliera i in. Dictionnaire des symboles (I-IV, P 1979), a spośród mniejszych — wyd. przez M. Hagena Lex biblicum (I-III, P 1905--11), A. Westphalsa Dictionnaire de la Bible (I-II, P 1932-35), R. Lesage'a Dictionnaire pratique de liturgie romaine (P 1952), X. LéOn-Dufoura Vocabulaire de la théologie biblique (P 1961, 19702), czy Dictionnaire du NT(? 1975), J. Dheilly'a Dictionnaire biblique (Tou 1964), O. de La Brosse'a, A.M. Henry'ego i Ph. Rouillarda Dictionnaire de la foi chrétienne (I-H, P 1968), czy przez Y. Congara Vocabulaire oecuménique (P 1970).

W krajach anglosaskich przygotowano m.in. oprac. przez J.C. Graya i G.M. Adamsa Biblical E. (I-V, Cl 1903) i J. Juliana A Dictionary of Hymnologie. Setting forth the Origin and History of Christian Hymns of all Ages and Nations (I-II, Lo 1907, 19572), przez Ch.G. Herbermanna i innych monumentalną The Catholic E. (I-XVn, NY 1907-22), a przez J. Hastingsa, J. Sel-bie'ego i L.H. Graya E. of Religion and Ethics (I-XII, E 1908--26.1925-402; przedruk 1955), przez S.M. Jacksona i innych The New Schaff-Herzog E. of Religious Knowledge (I-XV, GrR 1949-50,1957-60*), zawierająca częściową reprodukcję tekstów z niem. Realenzyklopädie für protestantische Theologie (z 1896--1913), przez E.R. Goodenougha Jewish Symbols in the Greco--Roman Period (I-XIII, NY 1953-68), przez G. A. But trička i innych Interpreters Dictionary of the Bible (I-IV, NY 1962), przez H.F. Davisa, I. Thomasa i J. Crehana A Catholic Dictionary of Theology (I-IV, Lo 1962-76), The Catholic E. for School and Home (I-XTV, NY 1965-74), przez Ch.F. Krafta i innych popularyzatorska The Illustred Family E. of the Living Bible (I-XIV, Ch 1967) oraz przygotowana od 1960 przez Katolicki Uniwersytet w Waszyngtonie pod redakcją W.J. McDonalda monumentalna The New Catholic E. (I-XVI, NY 1967), a ponadto pod redakcją M. Avi-Yonaha E. of Archaeological Excavations in the Holy Land (I-IV, Lo 1975-78); z jednotomowych zaś wydano oprac. przez — J.D. Daviesa Dictionary of the Bible (Ph 1904; nowe oprac. H.S. Gehmana pt. The Westminster Dictionary of the Bible, Ph 1944), F.G. Holwecka A Biographical Dictionary of the Saints (Saint Louis 1924), F.L. Crossa The Oxford Dictionary of the Christian Church (Lo 1958.19742), M.S. i J.L. Millera Harpers Bible Dictionary (NY 1952,1956*), K.R. Krima Interpreters Dictionary of the Bible (I-V, Nas 1962--76), G.W.H. Lampego A Patristic Greek Lexikon (Ox 1968), S.Ch. Neilla, G.H. Andersona i J. Goodwina Concise Dictionary of the Christian World Mission (Lo 1970) i J.D. Douglasa i in. The New International Dictionary of the Christian Church (Exeter 1974).

W krajach języka niemieckiego czołowe wydawnictwa kat. i protest, organizowały prace edytorskie przy współpracy znacznej liczby teologów i religioznawców — ukazał się Handlexikon der katholischen Theologie für geistliche und Laien (I-III, Rb 1900); M. Buchberger stworzył Kirchliches Handlexikon (I-II, Mn 1907-12, Fr 19232) zakładając fundament pod Lexikon für Theologie und Kirche (I-X, Fr 1930-38), którego nast. wydanie, oprac. na nowo pod kierunkiem J. Höfera i K. Rahnera oraz bezpośrednich redaktorów A. Darlapa i R. Bäumera (I-X, Fr 1957-672, wraz z 3 tomami dodatkowymi dokumentów soborowych pt. Das Zweite Vatikanische Konzil, Fr 1966-68), upowszechniło się w całym Kościele; pod redakcją F.M. Schielego powstała e. protestancka Die Religion in Geschichte und Gegenwart (I-V, T 1909-13), której kolejne wyd. powierzono H. Gun-kelowi i L. Zscharnackowi (I-VI, T 1927-322), a nast. K. Gal-lingowi i in. (I-VII, T 1957-653); J. Klatzkin i I. Elbogen wydali E. judaica. Das Judentum in Geschichte und Gegenwart (I-X, B 1928-34), G. Kittel i G. Friedrich przygotowali Theologisches Wörterbuch zum NT (I-X, St 1933-79), T. Klauser zaś rozpoczął wydawanie Reallexikon für Antike und Christentum (St 1950-; do 1981 - 12 tomów); H. Brunotte i O. Weber wydali Evangelisches Kirchenlexikon. Kirchlich-theologisches Handwörterbuch (MV, Gö 1956-59,1961-622,1971-723), a B. Reicke i L. Rost Biblisch-historisches Handwörterbuch (I-IV, Gö 1962--79);

natomiast A. Darlap i K. Rahner przygotowali posoborową e. problemową pt. Sacramentum Mundi. Theologisches Lexikon für Praxis (j-IV, Fr 1967-69); E. Kirschbaum i in. rozpoczęli wydawanie Lexikon der christlichen Ikonographie (I-VIII, Fr 1968-76), G.J. Botterweck i H. Ringgren Theologisches Wörterbach zum ATÇL-W, St 1973-; do 1981 - 3 tomy), G. Fohrer i in. Theologische Realenzyklopädie (I-XXV, B 1977-; do 1981 -9 tomów), a H. Balz i G. Schneider Exegetisches Wörterbuch zum NT(l-Vl, St 1980-; do 1981 - 1 tom); Herders theologisches Taschenlexikon (I-VIII, Fr 1972-73) jest zbiorem artykułów problemowych publikowanych w e. herderowskich (LThK, SM), natomiast Augustinus-Lexikon (I-V, St 1981-) jest usystematyzowanym encyklopedycznie opracowaniem życia, działalności i twórczości św. -»• Augustyna oraz jego poglądów filoz. i teol. w kontekście ówczesnych postaci i wydarzeń hist, oraz uwarunkowań kulturowych.

Z mniejszych e. wydano m.in. J. Brauna Liturgisches Handlexikon (Rb 1921.19242) i Liturgia romana. Eine Darstellung des römischen Ritus in lexikalischer Gestalt (Han 1937), pod redakcją E. Kalta Biblisch-Reallexikon (I-LT, Pa 1931), L. Kocha Jesuiten-Lexikon (Pa 1934), K. Gallinga Biblisch-Reallexikon (T 1937) o archeol. nastawieniu, Calwer Kirchenlexikon (I-II, St 1937-41), A. Weissenbecka Sacra musica. Lexikon der katholischen Kirchenmusik (Kl 1937), H. Haaga Bibellexikon (Ei 1952.19682; przedruk L 1970), F. Karrenberga i in. Evangelisches Soziallexikon (St 1954.19807), F. Königa Religionswissen-schaftltches Wörterbuch. Die Grundbegriffe (W 1956), J.B. Bauera Bibeltheologisches Wörterbuch (I-II, Gr 1959.19673), F.H. Lit-tela, H.H. Walza i G. Florovsky'ego Weltkirchen-Lexikon. Handbuch der Ökumene (St 1960), J. Grün del a Lexikon der christlichen Kirchen und Sekten (I-II, W 1961), L. Lentnera i in. Katechetisches Wörterbuch (W 1961), H. Friesa Handbuch theologischer Grundbegriffe (1-U, Mn 1962-63; I-IV, 19702), G. Podhradsky'ego Lexikon der Liturgie (In 1962), A. Klosego i in. Katholisches Soziallexikon (In 1964.19801), H. Krafta Kirchenväter Lexikon (Mn 1966), K. Algermissena Lexikon der Marienkunde (Rb 1967), H. Aurenhammera Lexikon der christlichen Ikonographie (W 1967), L. Coenena i E. Beyreuthera Theologisches Begriffslexikon zum NT (I-II, Wup 1967-71 ; ponadto przekład ang. i wł.), K. Hörmanna Lexikon der christlichen Moral (In 1968.19762), F. Klostermanna, K. Rannera i H. Schiida Lexikon der Pastoraltheologie (HPT V, Fr 1972), E.J. Korherra i G. Hierzebergera Praktisches Wörterbuch der Religionspädagogik und Katechetik (W 1973), F.W. Bautza Biographisch-bibliographisches Kirchenlexikon (Hamm 1975-; do 1981 — 2 tomy), H. Gastagera i in. Praktisches Wörterbuch der Pastoral-Anthropologie. Sorge um den Menschen (W 1975.19802), H.H. Jenssena, J. Althausena i in. Theologisches Lexikon (B 1978), G. Kran za Lexikon der christlichen Literatur (Fr 1978) oraz A. Adama i R. Bergera Pastoralliturgisches Handlexikon (Fr 1981).

We Włoszech po wydaniu Lessico ecclesiastico illustrato (I-IV, Mi 1901-06) brak e. katolickiej zaspokojono nie tyle przygotowywaną E. ecclesiastica (I-X, Mi 1940-63), ile opracowaniem pod kierunkiem P. Paschiniego, C. Testore'a i A.P. Frutaza E. cattolica (I-XII, CV 1949-54); nast. ukazały się Lexicon ca-puccinum. Promptiiarium historico-bibliographicum 1525-1950 (R 1951), pod redakcją A. Mercatiego i A. Pelzera Dizionario ecclesiastico (I-III, Tn 1953-58), C. Carbone'a E. biográfica. I grandi del cattolicesimo (I-II, R 1955-58), F. Robertiego i P. Pa-lazziniego Dizionario di teologia morale (I-II, R 1955, 1968*), F. Spadafory Dizionario biblico (R 1955), R.M. Spiazzego i in. E. mariana. Theotocos (Genova 1958), P. Palazziniego i F. Galei Dictionarium morale et canonicum (I-IV, R 1962-68), P. Chioc-chetty Dizionario storico religioso (R 1966), w przekł. z języka hiszp. A. Rolli i in. E. della Bibbia (I-VI, Tn 1969-71), S. Ga-rofala i T. Federiciego Dizionario del Concilio Ecumenico Vaticano Secondo (R 1969), A.M. di Noli, M. Gozziniego i P. Pinny E. delle religioni (I-VI, Fi 1971-76), G. Pelliccia i G. Rocca Dizionario degli istituti di perfezione (I-VIII, R 1973-83), E. Ancillego Dizionario enciclopedico di spiritualità (III, R 1975) oraz S. de Fiore'a i P. Goffiego Nuovo dizionario di spiritualità (R 1979).

W in. krajach ukazały się m.in.: w Rosji — Prawoslawnaja bolszaja e. iii bogoslowskij encyklopiediczeskij slowar' (I-XTI, Ptb 1900-12), na Węgrzech - B. Banghy Katolikus lexikon (I-IV, Bu 1931-33), w Japonii — wyd. przez jezuitów z Uniwersytetu Sofia w Tokio Katolikku daijten (I-V, Tok 1940-53), w Szwecji — pod redakcją K.I. Engnella i A. Fridrichsena Svenski bibliskt uppslagsverk (I-II, Gäule 1948-52), a R. Aksmarka i in. Nordisk teologisk leksikon (I-III, Lu 1952-57), w Hiszpanii - E. de la religión católica (I-VLI, Ba 1950-56), A. Rolli i in. E. de la Biblia (I-VI, Ba 1969-71) i J. Puntiego Manual y vocabulario de liturgia (Ba 1970) oraz S. Villi E. de citas morales y religiosas (Ba 1976), w Izraelu — przez E.L. Sukenika E. biblica (I-II, J 1954-55), w Holandii — pod redakcją A. van den Borna Bijbelsch woordenboek (Roermond 1941, 1954, z którego część materiału wprowadzono do niem. leksykonu Haaga), E. Hendrixa, J.C. Doensena i W. Bocxe'a E. van het katholtcisme (I-III, Bussum 1955-56), J.A.E. van Dodewa-arda E. van het Christendom (I-II, Bussum 1955-56) oraz L. Brinkhoffa i in. Liturgisch woordenboek (I-II, Roermond 1958-68) z dodatkiem A. Hollaardta (Supplement. Liturgische orten-taue Vaticanum II, Roermond 1970), H.A.R. Gibba i in. E. of Islam (I-VIII, Lei I960-; do 1982 - 5 tomów), w Grecji -pod redakcją A.P. Lyngurisa Thriskeutiki kat ithiki e. (I-XII, At 1962-68), w Danii — pod redakcją E. Nielsena i B. Noacka Gads donské bibelleksikon (I-II, Köb 1965-66), w Norwegii — pod redakcją T. Gilbranta i H. Odeberga Illustren norsk bibelleksikon (I-III, Os 1965-69) i pod redakcją F. Birkelego Norsk misjonsleksikon (I-III, Stavanger 1965-67), aw Jugosławii — pod redakcją O. Mandicia Leksikon judaizma i kricanstwa (Zg 1969).

2. W Polsce — Za pierwsze rei. dzieło encyklopedyczne uważa się liturg. leksykon o. L. -*• Chybińskiego Epitome sacrarum caeremoniarum in Ecclesia graeca, ambrosiana et latina unitarum (Wwa 1741), zawierający ok. 70 haseł; w XIX w. ukazała się francuska e. biblijna Calmeta w przekładzie o. S. -»• Krawczyńskiego OFMCap z języka wł., wydana pt. Dykcjonarz biblijny z ksiąg Pisma iwiętego Starego i Nowego Testamentu (I-IV, Kr 1844-45); częściowo przerobiony przekład encyklopedycznego dzieła franc, pod redakcją Jaugeya stanowi wyd. przez ks. W. -*• Szczęśniaka Słownik apologetyczny wiary katolickiej (1-lU, Wwa 1894-95).

Pierwszą pełną e. polską typu specjalnego jest oprac. pod redakcją ks. M. -»• Nowodworskiego (do tomu 21), a nast. przez ks. A. Zarembę (tomy 22-29) i ks. A. Pęskiego (tomy 30-32) E. Kościelna a-XXXHI, Wwa, Pł, Wł 1873-1933), której tom ostatni z racji przerwy spowodowanej I wojną świat, przygotowano pod redakcją ks. S. Biskupskiego; oryginalnie zostały oprac. nie tylko polonika historycznokośc. i kanoni-styczne, lecz także znaczna część haseł bibl., a pozostałe przejęto z teologicznej e. niemieckiej; zaznaczono to w podtytule dzieła (E. Kościelna podług teologicznej e. Wetzera i Weltego, z licznymi jej dopełnieniami przy współpracownictwie kilkunastu duchownych t świeckich osób, do których należeli m.in. — M. Bartynowski, S. i Z. Chodyńscy, J. Fijałek, F. Gabryl, T. Grom-nicki, J. Kruszyński, K. Liske, H. Łopaciński, S. Pawlicki, I. Radziszewski, A. Semkowicz, Szczęśniak, S. Zaleski, a z zaboru prus. księża — J. Janiszewski, E. Likowski i J. Surzyński): obszerne hasła napisano językiem polem., emocjonalnie zaangażowanym; wiele jednak materiałów informacyjnych i dokumentacyjnych nie straciło na aktualności; 25-lecie pracy red. i publicystycznej Nowodworskiego uczczono medalem z napisem na awersie — „niewiernych poskromił, wiernych podniósł i umocnił, ku sprawiedliwości naprowadził wielu". Charakter bardziej popularny miała wyd. pod redakcją ks. Z. -»• Cheł-mickiego Podręczna E. Kościelna (I-XLIV, Wwa 1904-16) w wydawnictwie -*• Biblioteka Dzieł Chrześcijańskich, zawierająca oprócz opracowań własnych streszczenia monografii z E. Kościelnej oraz wielu haseł z Wetzera i Weltego Kirchenlexikon... (Fr 1880-19032). Zainicjowana przez ks. Z. Kozubskiego i I. Płażewskiego Ilustrowana E. Katolicka (Wwa 1929) po opublikowaniu 3 zeszytów uległa zawieszeniu.

Bezpośrednią pracę nad kolejną e. podjął 1969 Międzywydziałowy Zakład Leksykograficzny KUL (o charakterze nauko-wo-badawczym) opracowujący merytorycznie i leksykograficz-nie artykuły nadsyłane przez ok. 2000 specjalistów pol. i nielicznych zagr.; ukazuje się ona pt. E. Katolicka (I-XV, Lb 1973-) — tomy I-II pod redakcją ks. F. Gryglewicza, ks. R. Łukaszyka oraz Z. Sułowskiego (1973-76), a III-IV pod redakcją Łukaszyka, Gryglewicza i L. Bieńkowskiego (1979-82); jest odbiciem mentalności rei., teol. i kulturowej Kościoła powsz., a także pol., po Soborze Wat. II i pierwszą posoborową e. w skali ogólnokośc. ; prezentuje materiał wieloaspektowo zgodnie z zasadą komplementarności nie tylko od strony dokumentacyjno--historycznej oraz doktrynalnej, ale również w aspekcie dialogu wewnątrzkośc., ekum., z religiami pozachrześc., z niewierzącymi i ze światem współcz. przy zastosowaniu kryteriów -»• antropologii oraz teologii -* ziemskich rzeczywistości (por. m.in. -*• akomodacja, -> akt ludzki, -+ aktualizm, -*• antro-pocentryzm, -+ antropologia, -> antysemityzm, -*• asceza, -* autorytet, -»• Bóg, -*• buddyzm, -* ciało ludzkie, -*• czas wolny, -*• człowiek, -*• Deklaracja powszechna praw człowieka, -*• dialog, dorosły, -+ dziecko, -*• ewolucja).

Z mniejszych dzieł encyklopedycznych wydano — ks. G. Miz-galskiego E. podręczną muzyki kościelnej (Pz 1959), ks. M. Kowalewskiego Mały słownik teologiczny (Pz 1960), a pod redakcją ks. E. Dąbrowskiego Podręczną E Biblijną (I-II, Pz 1960--61), ks. J.M. Szymusiaka SJ i ks. M. Starowieyskiego Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa (Pz 1971), o. R. Gustawa OFM Hagiografię polską. Słownik bio-bibliograficzny (I-II, Pz 1971-72) oraz z języka franc. Léon-Dufoura Słownik teologii biblijnej (Pz 1973) i Słownik Nowego Testamentu (Pz 1981); natomiast pod redakcją o. E.H. Wyczawskiego OFM został opracowany Słownik polskich teologów katolickich (I-IV, Wwa 1981-82); charakter katechet.-duszpast. ma mały leksykon wiary wyd. pod redakcją ks. Z. Pawlaka pt. Katolicyzm A-Z (Pz 1982).

 

E. Brćhaut, An Encyclopaedist of the Dark Ages. Isidore of Seville, NY 1912; A. Goldschmidt, Frühmittelalterliche illustrierte E., w: Vorträge der Bibliothek Warburg 1922-24, L 1926, 215-226; M. de Boûard, E. médiévales. RQH 58(1930) 258-304; R. von Srbik, Die „Margarita philosophiae" des Gregors Relsch, W 1941 ; B. Wendt, Idee und Entwicklungsgeschichte der enzyklopädischen Literatur. Eine literarisch-bibliographische Studie, Wü 1941; F. Venturi, Le origini dell'e., Fi 1946; S. la Colla, EU XIII 944-951 ; C. Testore, ECat V 330-335; H. Kogan, The Great E. Britannica. The Story of the E. Britannica, Ch 1958; G. Zischka, Index Lexlcorum. Bibliographie der lexikalischen Nachschalgewerke, W 1959; E. Dąbrowski, Prolegomena, PEB I s. XI-XXVI; R.L. Under brink. About E. An Annotated Bibliography, Jacksonville 1960; L.J. Engels, Observations sur le vocabulaire de Paul Diacre, N 1961 ; P. Sczaniecki, Służba Boża w dawnej Polsce, Pz 1962, I 229; R.L. Collison. E., Their History throughout the Ages. A Bibliographical Guide with Extensive Historical Notes to the General E. Issued throughout the World from 300 between Christ to Present Day, NY 1964,1966*; L. Marszalek, WEP III 426-429; J. Proust, L'encyclopédie, P 1965; La pensée encyclopédique au moyen-âge, P 1966; L. Marszalek, Warsztat edytorski „Wielkiej E. Powszechnej" PWN, Rocznik Biblioteki Narodowej 2(1966) 196-230; P. Grzegorczyk, Index lexlcorum Polonlae, Wwa 1967; S.P. Walsh, Anglo-American General E. 1703-1967. A Bibliography, Lo 1968; E. Heyse, Hrabanus Maurus E. „De rerum natur is", Eching 1969; G.G. Fissore, II manoscritto Ambrosiano C 243. Un'e. bobbiese del secolo IX, StudMed 12(1971) 383-402; L. McMorrow, £. of Biblical Theology, ITQ 38(1971) 168-175; P.E. Knabe, Der enzyklopädische Gedanke tn Ramon Hulls „Arbre de ciencia". Romanische Forschungen 84(1972) 463-488; D. le Beniner, Un fragment inédit d'une copie du XIV siècle de l'e. de Raban Maur, CahArch 22(1972) 47-54; R. Loosen, Dle „Kugel" der Wissenschaften. Zur Idee der E. bei Novalis, Scheidewege 2(1972-73) 262-281; A. Mielczarek, Z zagadnień leksykografii encyklopedycznej, Wwa 1972; R.L. Collison, Ebrit-Mac VI 779-799; E. Ehlen, Rezeption der Theologie durch sowjetische Philosophen, ThPh 48(1973) 107-114; M. Eliade, Dictionaries an E., HR 12(1973) 288-295; R. Łukaszyk, „Ii. Katolicka". Z warsztatu pracy redakcji naukowej. Więź 16(1973) z. 4, 139-142; S.P. Walsh, General E. in Print 1973-1974, NY 1973 ; S. Zeiüin, The „E. Judaica" a Specimen of Modem Jewish Scholarship, JQR 64(1973) 74-91; J. Buxakowski, E. nadziel, SPelp 4(1974) 285-293; W. Dudek, Nad pierwszym tomem „E. Katolickiej", AK 83(1974) 117-122; J.W. Gomulicki, Wiedza o książce. Rocznik Literacki (1974) 381-383; S. Grabska, Itom ,JS. Katolickiej", Wieź 17(1974) z. 7-8, 221-225; J.A. Kłoczowski, Dzieło oczekiwane, WDr 2 ( 1974) z. 6, 90-93 ; F. Lenort, Tradycje polskiej e. kościelnej, WDr 2(1974) z. 6, 84-89; R. Łukaszyk, Jeszcze o tematyce amerykańskiej I polońi/nej w polskiej „E. Katolickiej", Sodalis Polonia 54(1974) 272-274; U. Pizzani, Il filone enciclopedico nella patristica da san' Agostino a san Isidoro di Siviglia, Aug 14(1974) 667-696; J. Swastek, Tematyka amerykańska i polonijna w polskiej „E. Katolickiej", Sodalis Polonia 54(1974) 213-215; J. Glemp, „E. Katolicka" wydana przez Katolicki Uniwersytet Lubelski, PK 18(1975) z. 1-2, 313-317; F. Lenort, Nad I tomem „E. Katolickiej", Kat 19(1975) 81-84; R. Łukaszyk, „E. Katolicka" w ocenach odbiorców, ChS 7(1975) z. 4, 13-19; J.S. Pasierb, Pierwszy tom polskiej „E. Katolickiej", Znak 27(1975) 351-357; J. Pryszmont. Nowa e. kościelna, STV 13(1975) z. 1, 311-318; P. Rabikauskas, Lenku katoliku e„ Aidai (1975) 475-478; J. Swastek, Znowu o „E. Katolickiej", Sodalis Polonia 55(1975) 76-79; French Renaissance Studies 1540-70. Humanism and the E., E 1976; Lexika gestern und heute, L 1976; J. Schneider, Recherches sur une e. du XIII' siècle le ..Speculum malus" de Vincent de Beauvais, Comptes rendus des seances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres (1976) 174-189; J. Buxakowski, „E. Katolickiej" tom II, SPelp 7(1977) 439-445; U. Dierse, E. Zur Geschichte eines philosophischen und wissenschaftstheoretischen Begriffs, Bo 1977; S. Grabska, „E. Katolickiej" tom drugi. Wież 20 (1977) z. 12, 97-102; AJ. Kisielewskij, Jazykl I mletajazykl e. I lalkowych slo-warjej, Mińsk 1977; J. Kłoczowski, Chronique, RHE 72(1977) 821-822; F. Szulc, Summa wiedzy o Bogu. Nad tomem II „E. Katolickiej", SSHT 10(1977) 347-358; J. Glemp, „E. Katolicka" tom II, PK 21(1978) z. 1-2, 273-277; S. Moysa, „2?. Katolickiej" ciąg dalszy, STV 16(1978) z. 1, 235-243; S. Grabska, ..£. Katolickiej" tom trzeci. Więź 22(1979) z. 11-12, 180-183; J. Piegsa, Die Theologie in Polen am Beispiel der „E. Katolicka", MThZ 30(1979) 57-59; R. Łukaszyk, Einige Tendenzen und Probleme in der Theologie Polens dargestellt anhand der „E. Katolicka", MThZ 31(1980)306-315; Dziesięciolecie pracy Międzywydziałowego Zakladu Leksykograficznego KUL nad „È. Katolicką", ZNKUL [w druku]; P. Rabikauskas, Lenku katoliku e. II Ir III tomai, Aidai (1981) 61-63.

Podobne prace

Do góry