Ocena brak

EMPATIA

Autor /Przybyrad Dodano /18.09.2012

(gr. empathes doznający, wzruszony), zdolność wczuwania się; w psychologii oznacza ujmowanie relacji intencjonalnej w przedmiocie postrzeganym, którym najczęściej jest osoba, wspólnota lub obiekt materialny, a także proces lub jego rezultat; w percepcji dzieła sztuki e. wchodzi w skład -* kontemplacji przeżywania -» piękna; w literaturze przejawia się jako dążność identyfikacji z bohaterem lub przeżywanie jego losów.

Pojęcie e. wprowadził 1921 T. Lipps na oznaczenie aktu ••> projekcji obserwatora na dzieło sztuki, co przyjęto dla wyjaśniania procesu jego percepcji.

E. dotyczy całej postawy człowieka bądź niektórych jej elementów: w e. emocjonalnej występuje wczucie się kogoś bez próby zrozumienia sytuacji, w e. intelektualnej — zrozumienie bez wczucia się w sytuację, w e. dążeniowej — wczucie lub zrozumienie. W procesie e. następuje chwilowa i świadoma identyfikacja z obiektem; jej celem nie jest przejęcie od niego odpowiednich postaw, sposobów postępowania, lecz wyłącznie zrozumienie i wczucie się w sytuację obiektu; przejawem e. jest „granie roli" aktora na scenie, przeżycia ucznia w klasie, studenta na egzaminie, a także wczuwanie się widza np. w mecz piłkarski, przejawiające się napięciem mięśni, ruchami ciała itp.

Psychoanalitycy radykalni utrzymywali, iż każda identyfikacja z obiektem w procesie e. powoduje utratę tożsamości podmiotu, np. w przypadku postawy altruistycznej (A. Freud); inni badacze uważają, że podmiot w procesie e. nie zatraca swej tożsamości, lecz na krótko przyjmuje rolę obiektu.

Zdolność e. jest pozyt. czynnikiem rozwoju osobowości oraz postaw społecznie aprobowanych (-»• altruizm), wpływa bowiem na kształtowanie takich cech charakteru, jak życzliwość, serdeczność, zainteresowanie sprawami cudzymi, a także na prawidłowe kontakty interpersonalne; wg H.S. Sullivana stanowi pierwszy etap komunikacji międzyludzkiej (zw. prototak-sycznym), która zachodzi między matką i dzieckiem w okresie niemowlęcym i poniemowlęcym; znaczenie e. w psychoterapii podkreśla B. Zawadzki, gdyż od jej posiadania przez psychoterapeutę zależy efektywność leczenia; pełni ona również zasadniczą funkcję w technikach psychoterapeutycznych opartych na teoriach psychoanalitycznych.

Zdolność e. jest przejawem inteligencji społ. (L.J. Cronbach) i samowychowania, rozwija się w procesie wychowania, a osoby o zdolnościach e. są dobrymi rodzicami, nauczycielami i duszpasterzami; można ją mierzyć za pomocą testów e.

 

A. Freud, 77« Ego and the Mechanisms of Defense, Lo 1937, NY 1946»; CR. Rogers, Counseling and Psychotherapy, NY 1942; P.L. Harriman, Dictionary of Psychology, NY 1947,120; L.J. Cronbach, Essentials of Psychological Testing, NY 1949, I9602, 319-320; CR. Rogers, Client-Centred Therapy, Bs 1951; J. Drever. A Dictionary of Psychology, Bal 1952,1971", 83; H.W. Gnjhle, Verstehen und Einfühlen, B 1953; H.S. Sullivan, The Interpersonal Theory of Psychiatry, NY 1953; B. Zawadzki, Wybrane problemy psychopatologii, w: Materiały do nauczania psychologii, seria 4, Wwa 1965, I 38-188; L. Eidelberg, Encyclopedia of Psychoanalysis, NY 1968, 126-127; R.M. Gol-denson. The Encyclopedia of Human Behavior. Psychology, Psychiatry and Mental Health, GC 1970, 213-214, 395-396; G. Fuller. Reductlonism and £.. Southern Journal of Philosophy 16(1978) z. 2, 35-49.

Podobne prace

Do góry