Ocena brak

EMANCYPACJA

Autor /Godzislaw88 Dodano /17.09.2012

(łac. emancipare oswobodzić, uwolnić), uwolnienie osób oraz grup lub narodów spod różnych ograniczeń (społ., polit., nar., obyczajowych), uważanych za krzywdzące lub przestarzałe; w staroż. Rzymie wyzwolenie dorosłego syna spod władzy ojca, w starożytności i średniowieczu także indywidualny akt uwalniający niewolnika lub poddanego z zależności od pana; w przedkodeksowym prawie kan. niepodporządkowanie się prawu świeckiemu, zwolnienie domowników spod nadzoru i przełożeóstwa scholastyków, uwolnienie duchownego z diecezji lub zakonnika od posłuszeństwa władzy zak. (-»• inkardynacja—ekskardynacja), uwolnienie budynku kośc. od przynależności par. albo bpa od metropolii, a także klasztoru lub zakonu spod jurysdykcji bpa (->- egzempcja).

Na postępującą e. społeczną istotny wpływ miała chrzęść, idea braterstwa (-»• bliźni) oraz traktowanie przez Kościół wszystkich ludzi jako równych wobec Boga; pod tym wpływem początkowo ces. Konstantyn Wielki zabronił zabijania niewolników, nast. niewolnictwo zamieniono na poddaństwo, o którego uchyleniu w Kościele świadczy fakt udzielania święceń także niewolnikom (c. 21 disi. 54).

Wobec społ. ruchów uwarunkowanych ideologicznie (->• liberalizm, -*• socjalizm), ekonomicznie (wyższa produktywność wolnej pracy, wzrost konsumpcji), filozoficznie (prawo naturalne), a także politycznie (ruchy narodowowyzwoleńcze) Kościół bronił uznania, poszanowania i przestrzegania podstawowych praw ludzi i całych narodów; w encyklikach Rerum novar urn (1891) pap. Leona XIII, Quadragesimo anno (1931) Piusa XI, Mater et Magistra oraz Pacem in terris (1963) Jana XXLTI, Populorum progressio (1966) Pawła VI i Re-demptor hominis (1979) Jana Pawła II, a także w Konstytucji o obecności Kościoła w świecie współczesnym Soboru Wat. II, podnosząc prawa, sugerował konkretne programy; równocześnie przestrzegał przed fałszywym wyzwoleniem człowieka, które często ogranicza się do sfery gosp. i społ. (KDK 20).

E. Żydów, których w średniowieczu brali w obronę wybitni teologowie, jak np. Tomasz z Akwinu (list do księżniczki Bra-bantu De regimine Judaeorum), postępowała w związku z powsz. tolerancją rei. i prądami oświeceniowymi XVIII w., zwł. pod wpływem ang. pisarza tolerancyjnego J. -+ Tolanda; zrównanie ich w prawach obywatelskich nastąpiło podczas wojny wyzwoleńczej Stanów Zjedn. w Deklaracji stanu Virginia (1776), rozciągniętej nast. Konstytucją (1781) na pozostałe stany, a we Francji dzięki uchwale konstytuanty rewolucji franc. 1789 (rzecznikiem e. Żydów był m.in. bp H. Grégoire).

Problematyka e. Żydów podejmowana przez G.E. Lessinga (Nathan der Weise, B 1779) i Ch.W. Dohma (Über die bürgerliche Verbesserung der Juden, B 1781) odzwierciedlała tendencje emancypacyjne w cesarstwie, które uprawomocnione zostały edyktem tolerancyjnym Józefa II (1781); w królestwie Prus e. nastąpiła po wojnie prus.--franc. (1870-71) i w tym czasie objęła Austro-Węgry oraz kraje skand, i Szwajcarię, a po kongresie berlińskim (1878) kraje bałkańskie;

w Rosji zaś warunki dla e. Żydów polepszyła rewolucja październikowa (1917); procesowi e. Żydów sprzyjały wypowiedzi pap. Leona XIII, Benedykta XV, Piusa XI, zwł. kierowane przeciw -> antysemityzmowi. Na pol. ziemiach, gdzie Żydzi cieszyli się znaczną tolerancją, ich pełne równouprawnienie nastąpiło w Konstytucji Księstwa Warszawskiego z 1807. E. Żydów w Niemczech przekreślono 1935 w ustawach norymberskich, które podczas II wojny świat, rozciągnięto na wszystkie kraje okupowane.
O e. religijną zmuszeni byli walczyć także katolicy w krajach innowierczych, np. w Anglii i Irlandii, gdzie dopiero 1829 przyznano im równouprawnienie (-»• Anglia I), a obecnie w krajach zagrożonych rei. -*• dyskryminacją.

E. kobiet jako ruch społ., będący następstwem drugorzędnej roli -*• kobiety w życiu społ. wielu krajów, rozpoczęła się w Europie w XVIII w. wraz z rewolucją przemysłową ; dotyczyła zrównania w prawach kobiety i mężczyzny, udostępnienia wykształcenia i kwalifikacji zawodowych, umożliwienia pracy zarobkowej, osiągnięcia niezależności ekon. i polit.; w walce tej, zwł. o prawa wyborcze, wystąpił ruch sufrażystek w Stanach Zjedn. w poł. XIX w. i w Anglii w pocz. XX w. Równouprawnienie kobiet w świecie wprowadzono w prawie międzynar. w -*• Deklaracji powszechnej praw człowieka z 1948 oraz w Deklaracji o usunięciu dyskryminacji kobiet z 1967 uchwalonych przez Zgrom. Ogólne -»• Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Zgodnie z postępowaniem Chrystusa wobec kobiet (J 4,27-28) respektowanym w okresie wczesnochrześc. w dowartościowaniu ich uczestnictwa w małżeństwie, Kościół podkreślał jej równość i prawa; Pius XI w enc. -* Casti connubii z 1930 domagał się od władzy państw, dostosowania cywilnych praw żony do współcz. wymogów i potrzeb z uwzględnieniem wymagań dobra rodziny; Jan XXIII, popierając promocję kobiety, nazwał ją w enc. Pacem in terris (41) znakiem czasu, natomiast Sobór Wat. II w Konstytucji duszpasterskiej o Kościele w świecie współczesnym domagał się przezwyciężenia dyskryminacji ze względu na płeć (KDK 9,29,52), a w Dekrecie o apostolstwie świeckich, zgodnie z zaangażowaniem kobiety w całym społeczeństwie — większego jej uczestnictwa w różnych dziedzinach apost. działalności Kościoła (DA 9).

Ponadto ostrzegał przed niebezpieczeństwami e., wyjaśniając, iż równość kobiety i mężczyzny nie oznacza odrzucenia szczególnych wartości, jakie każde z nich ma i powinno wnieść do życia rodzinnego i społ. oraz przed zagrożeniem powołania macierzyńskiego spowodowanym nadmierną i niewłaściwie pojętą aktywnością zawodową; w życiu rodzinnym e. kobiety nie polega na odrzuceniu porządku hierarchii, jaki w nim powinien występować; problem e. kobiet jest zadaniem specjalnej Komisji do Studiów o Kobiecie w Społeczeństwie i w Kościele, powołanej 1973 na życzenie Synodu Bpów (1971) przez Pawła VI.

Postulat e. kobiet stał się w latach 70-ych argumentem w ich zabiegach o zdobycie równouprawnienia w zakresie odpowiedzialności za Kościół przez umożliwienie im wejścia do stanu kapł., mimo neg. stanowiska Kongr. Doktryny Wiary z 1977 i pap. Jana Pawła II podczas pielgrzymki 1979 do Stanów Zjednoczonych.

 

D. Gwynn, A Hundred Years of Catholic E. 1829-1929, Lo 1929; M. Wiener, Jüdische Religion Im Zeit-alter der E., B 1933; Pius XII, Les devoirs de la femme dans la vie sociale et politique à notre époque. Allocution aux dirigeants de l'Action Catholique italienne 21 octobre 1945, AAS 37(1943) 284-293; J.A. Reynolds, The Catholic E. Crisis In Ireland 1823-1829, NH 1954; E. Reichmann, Die Flucht In den Hass. Die Ursachen der deutschen Judenkatastrophe, F 1956; Rola kobiety w Kościele, Lb 1958; A.F. Utz, Ethique sociale. Fri 1960 (passim); P. Grelot, Le couple humain dans l'Ecriture, P 1962,19642; D. Wawrzykowska--Wierciachowa, Od prządki do astronautyki. Z dziejów kobiety polskiej, jej pracy i osiągnięć, Wwa 1963 ; E. Gössmann, Die Frau in der Kirche, HPT IV 241-261 ; G. Rohrmoser, E. und Freinett, Mn 1970; I. Ramming, Der Ausschluss der Frau vom priesterlichen Amt. Gottgewollte Tradition oder Diskriminierung, Kö 1973; Feminology. Proceedings of the Dutch-Scandinavian Symposium on Women's Position In Society, N 1975; Frauen auf neuen Wegen, B 1978; K. Lüthi, Gottes neue Eva, St 1978; Women Spirit Rising, San Francisco 1979; K. Majdanski, Wspólnota życia I miłości. Zarys teologii małżeństwa i rodziny, Pz 1979, 57-69; Frauen In der Männerkirche?, Cone 16(1980) 229-306.

Podobne prace

Do góry