Ocena brak

EKWADOR, Republika Ekwadoru, República del Ecuador

Autor /Lod Dodano /14.09.2012

Państwo w pn.-zach. części Ameryki Pd. ; zajmuje 270 700 km2 i liczy 7,38 min mieszk. (1979); administracyjnie dzieli się na 20 prowincji; 40% ludności stanowią Indianie, 35% Metysi, 12% biali, 8% Murzyni i Mulaci, 5% inni; katolicyzm wyznaje 91 % ludności, do mniejszości należą protestanci (-> Ameryka Łacińska IV B 5).

1. W okresie kolonialnym — po opanowaniu terytorium dzisiejszego E. przez Hiszpanów i zał. 1534 miasta Quito przez Sebastiana de Belaicázar chrystianizację krajti podjęli (w regionie Esmeraldas, de Manabi i de Puhá) jako pierwsi mercedariu-sze (kapelani ekspedycji wojskowej F. Pizarra), zakładając 1535 klasztor w Portoviejo; w regionie Quito misje prowadzili franciszkanie, którzy 1538 zorganizowali kustodię, a 1565 mieli 25 klasztorów; 1541 misje podjęli dominikanie; pap. Paweł III bullą Super specula z 8 I 1545 erygował bpstwo w Quito, obejmujące granicami E., podporządkowując je metropolii w Limie. Reformistyczny bp Petro de la Peña (1565-83), który dokonal pierwszej wizytacji diec, podjął wobec władz cywilnych obronę Indian;

1565 założył pierwszy szpital i 1573 sprowadził do pracy mis. augustianów-eremitów, którzy 1602 utworzyli w E. własną prowincję, a 1603 pierwszy uniwersytet św. Fulgencjusza. Jezuici przybyli 1586 i rozpoczęli działalność mis. we wsch. części kraju, gdzie w dorzeczu rzek Marañón, Napo i Pastaza u-tworzyli niemal autonomiczne państwo Maynas (istniejące 1638--1773 i skupiające w 35 -*• redukcjach ok. 15000 Indian), a 1588 założyli w Quito pierwsze kolegium (w XVII w. było 7 kolegiów jez.); 1624 zaś utworzyli uniw. św. Grzegorza. Bp L. Lopez de Solis (1592-1606) odbył pierwszy synod diec. (1594) i 1601 założył seminarium diec, powierzając je jezuitom.

Do 1600 nastąpiła chrystianizacja całego kraju z wyjątkiem rzadko zamieszkałych wsch. terenów; 1618-45 żyła w E. tercjarka franciszkańska Marianna od Jezusa (kanoniz. 1950); 1685 dominikanie założyli trzeci uniw. pod wezwaniem św. Tomasza; 1786 pap. Pius VI utworzył drugie bpstwo w Cuenca. Kryzys rei. nastąpił po wypędzeniu 1767 jezuitów z E., gdyż prowadzili oni uniw. kolegia i seminarium duchowne.

2. Okres republiki — „Junta najwyższego urzędu" proklamowała 10 VIII 1809 niepodległość, którą E. otrzymał 1822 i został przyłączony do utworzonej przez gen. S. Bolivara federacyjnej Republiki Wielkiej Kolumbii; 13 V 1830 dzięki J.J. Floresowi wystąpił z federacji i ogłosił całkowitą niepodległość. W czasie wojny o niepodległość bp J. Cuero y Caicedo z Quito ze znaczną częścią duchowieństwa opowiedział się za niepodległością, a bp A. Quintián z Cuency, który użył kar kośc. w stosunku do duchowieństwa domagającego się niepodległości — za Hiszpanią; podobne stanowisko zajął bp L. Santander y Vil-lavivencio, następca bpa Cuero y Caicedo (od 1818), który po ogłoszeniu niepodległości powrócił do Hiszpanii.

Na wakujące bpstwa E. pap. Leon XII zamianował 1827 wikariuszy apost. z sakrą biskupią.
Za rządów pierwszego prezydenta J.J. Floresa (1830-35, 1839--45) doszło do podjęcia decyzji przez pap. Grzegorza XVI o utworzeniu diec. Guayaquil (1838) i obsadzenia stolic biskupich; prezydent V. Rocafuerte (1835-39), jako przedstawiciel liberalnej inteligencji, przeciwstawiał się polit, władzy Kościoła; po jego antyrzym. wystąpieniach Stolica Apost. uznała niepodległość E., a pap. Pius IX utworzył 1848 metropolię w Quito; 1861 oficjalnie zniesiono niewolnictwo. Prezydent G. García Moreno (1861-75) usiłował stworzyć z E. wzorcowy kraj kat. i dlatego prawodawstwo oparł na encyklikach Piusa IX i na Syllabusie; 22 IX 1862 zawarł konkordat ze Stolicą Apost. i pod opiekę duchowieństwa oddał całe szkolnictwo (wzrosło w trojnásob); sprowadził różne zakony z Europy (1873 powstało pierwsze krajowe zgrom. ~* marianistek) ; 1869 z jego inicjatywy ogłoszono konstytucję, wiążącą silne państwo z Kościołem i dającą prezydentowi władzę absolutną; na jego prośbę Pius IX utworzył nowe bpstwa — 1862 w Ibarra, 1863 w Riobamba, 1866 Loja i 1871 w Portoviejo; 1863 odbył się pierwszy synod prow, w Quito, a 1869 drugi, który wysłał prośbę do papieża o ogłoszenie dogmatu o wniebowzięciu Maryi; 1869 jezuici podjęli misje wśród Indian we wsch. części kraju; pod wpływem prezydenta Moreno kongres uchwalił 1873 olbrzymią większością głosów poświęcenie kraju Sercu Jezusa, co nastąpiło 1874.

Po zamordowaniu Moreny (6 VIII 1875) w E. nastąpiła an-tykośc. reakcja, która 1881-95 przebiegała łagodnie; 2 V 1881 zawarto konkordat ze Stolicą Apost. (zmodyfikowano poprzedni układ z 1862), a umową z 8 XI 1890 zniesiono -»• dziesięciny; 1886 odbył się w Quito pierwszy nar. kongres eucharyst., a 1892 episkopat poświęcił naród Niepokalanemu Sercu Maryi; 1893 podzielono indiańskie tereny mis. na 4 wikariaty apost., które powierzono jezuitom (Napo), franciszkanom (Zamora), salezjanom (Loja) i dominikanom (Méndez).

Z prezydenturą radykalnego metysa Eloya Alfaro (1895) rozpoczął się okres nowoczesnego liberalizmu o charakterze antyklerykalnym; 1895 zerwano konkordat ze Stolicą Apost., 1896 ponownie usunięto jezuitów z kraju, 1899 jednostronnie przez ustawę ..patronato nacional" całkowicie uzależniono Kościół od państwa; 1904 proklamowano rozdział Kościoła od państwa; 1906 wprowadzono rozwody i śluby cywilne (przeciwko czemu protestował pap. Pius X), a 1908 upaństwowiono dobra kośc. i wprowadzono szkołę świecką. Podejmowane 1898-1901 rozmowy między Stolicą Apost. a rządem nie doprowadziły do porozumienia.

Mimo trudnych wewn. warunków abpi Federico Gonzalez Suárez (1906-17) i M.M. Pólit (1919-32) z Quito rozpoczęli akcję formowania inteligencji kat. i elity zak. oraz przywrócenia dyscypliny wśród duchowieństwa; 1906 utworzono Centro Católico dla rozwijania kat. akcji społecznej; 1937 rząd zawarł modus vivendi ze Stolicą Apost. i przywrócił dwustronne stosunki dyplomatyczne. Po II wojnie świat. (E. wziął udział po stronie koalicji antyfaszystowskiej) założono 1946 Kat. Uniwersytet E. w Quito, zatwierdzony 1954; utworzono diecezje
1948 w Ambato i 1957 w Guaranda, prefektury apost. — 1945 w Esmeraldas, 1951 w Galápagos i 1953 w Aguarico oraz pra-łatury samodzielne — 1951 w Los Rios i 1954 w El Oro Machala), a także metropolie — 1956 w Guayaquil i 1957 w Cuenca;
1949 odbył się drugi nar. kongres eucharyst., 1953 pap. Pius XII pierwszego Ekwadorczyka zamianował kard. (abp Carlo Maria de la Torre, ord. w Quito).

Pogłębieniu życia rei. i podejmowaniu akcji kośc.-spol. sprzyjały — pierwszy kongres robotników kat. (Quito 1938), który zatwierdził statut Confederación Ecuatoriana de Obreros Católicos, rozpoczęte 1943 tygodnie społ. pod kierunkiem dominikanów, zał. 1939 Juventud Universitaria Católica, rozbudowa kat. szkolnictwa podstawowego i średniego oraz zał. Akcji Kat. z wydz. dla lekarzy, adwokatów i inżynierów; sprawy społ. i Akcja Kat. były tematem pierwszego synodu plenarnego 1957 w Quito. W E. wydaje się 3 kat. dzienniki oraz kilka kat. tygodników i miesięczników.

Życie rei. w E. utrudnia mała liczba duchowieństwa, nieliczne i rozległe parafie, analfabetyzm rei. i katolicyzm tradycyjny zmieszany z zabobonami, niesprawiedliwy podział społ. dóbr, laicyzacja życia i niedopuszczanie Kościoła do publikatorów. Episkopat podjął akcję dokształcania i formacji rei. wiernych (1955 i 1958 podczas ogólnokrajowych misji zajęto się rodziną i uporządkowaniem małżeństw kośc.) i rozbudowy sieci par. (1959 - 454 parafie, 1966 - 548, 1975 - 701), a pap. Paweł VI utworzył diec. 1963 w Latacunga, 1965 w Tulcán, 1968 w Azogues i 1969 w Machala; wzrosła liczba księży od 1950 (493 diec. i 599 zak.) do 1966 (721 diec. i 835 zak.) o 42,5%, a 1967-76 spadła o 21,9% (598 diec. i 644 zak.).

Często zmieniające się po 1960 junty wojskowe stały z reguły na gruncie konserwatywnym, chociaż dopiero 15 II 1972 zatwierdzono Partido Demócrata Cristiano (PDC), której przewodniczy Osvaldo Hurtado; po usunięciu prezydenta gen. Guillermo Rodriguez Lara (11 I 1976) władzę w kraju przejęła grupa 3 wojskowych o tendencjach konserwatywnych; mimo powołania komisji do przeprowadzenia rewizji konstytucji z 1967 i zaproszenia do współpracy Hurtada policja wtargnęła 13 VIII 1976 na pubi, konferencję duszpast. w Riobamba i 48 jej u-czestników (w tym 17 bpów) osadziła w koszarach w Quito i poddała przesłuchaniu, zarzucając im opracowywanie sub-wersyjnych dokumentów i zajmowanie się wewn. sprawami E. Władze wojskowe przeprowadziły 15 1 1978 referendum w sprawie nowelizacji konstytucji, w następstwie czego wybrano prezydenta, a rządy przejęły władze cywilne; 1979 abpi i bpi odbyli wizytację ad limina, podczas której pap. Jan Paweł II podkreślił duszpast. gorliwość episkopatu E., rei. wychowywanie młodzieży (zwł. przez rozwijające się organizacje) i zaaprobował dokument La justicia en el E., oprać, przez tamt. episkopat.

3. Statystyka — W 1911 E. miał 1 metropolię, 7 diecezji, 4 wikariaty apost., 222 parafie, 443 księży diec. i 94 zak., 85 alumnów, 112 zakonników i 129 sióstr na 1,2 min katolików. W 1950— 1 metropolię, 8 diecezji, 4 wikariaty apost., 1 prefekturę, 492 parafie, 599 księży diec. i 472 zak., 1526 sióstr na 3,14 min katolików. W 1966 — 3 metropolie, 11 diecezji, 4 wikariaty apost., 4 prefektury apost. i 2 prałatury samodzielne, 548 parafii, 721 księży diec. i 835 zak., 229 alumnów i 3456 sióstr na 5,62 min katolików. W 1977 Kościół w E. dzielił się na metropolię Cuenca z sufr. w Azogues, Loja i Machała, metropolię w Guayaquil z sufr. Portoviejo i Los Rios (prałatura) oraz metropolię Quito z sufr. Ambato, Guaranda, Ibarra, Latacunga, Riobamba, Tulcán, 5 wikariatów apost. w Canelos, Esmeraldas, Méndez, Napo i Zamora oraz 3 prefektury apost. w Aguarico, Galápagos i San Miguel de Sucumbios; miał 745 parafii, 595 księży diec. i 758 zak., 70 alumnów, 5 diakonów stałych, 1194 zakonników i 3545 sióstr, 386 zakładów dobroczynnych, 1028 szkół kat. na 6,35 min katolików. W 1979 E. miał 3 metropolie, 12 diecezji, 1 prałaturę samodzielną, 5 wikariatów apost., 3 prefektury apost., 652 parafie i 292 in. placówki duszpast., 609 księży diec. i 727 zak., 68 alumnów, 1110 zakonników i 3680 sióstr na 6,83 min katolików.

 

J. Chantre y Herrera, Historia de tas misiones de la Compaña de Jesús en el Maranran Español 16371767, Ma 1901 ; C. Streit, Atlas hterarchteus, Pa 1913, 117; J.T. Donoso, La Iglesia ecuatoriana en el siglo XIX lll, Quito 193436; R. Pattee, G. García Moreno y el E. de su tiempo, Quito 1941 ; A. Bermeo, Relaciones de la Iglesia y el estado ecuatoriano. Boletín del Instituto de Investigaciones Históricas 27(1947) 298316; La Iglesia modeladora de la nacionalidad II, Quito 1933; A. Espinoza Pólit, Temas ecuatorianos, Quito 1934; I.J. Larca. La Iglesia y el estado en el E., Se 1954; I.J. Barrera, Historiografia del £., Mexico 1956; H.M. Bailey, A.P. Nasatir, Latin America. The Development of Its Civilisation, EC 1960, 19682 (Dzieje Ameryki Łacińskiej, Wwa 1969); La Iglesia en Venezuela y E. Estructuras eclesiásticas. Fri 1962; D.A. Pareja. Historia del E., Quito 19623; J.M. Vargas, Historia de la Iglesia en el E. durante el patronato español, Quito 1962; O. Albornoz, Historia de la acción clerical en E. desde la conquista hasta nuestros dios, Quito 1963; R. Aubert, J. Loubcre, DHGE XV 646657; R.W. Białek, Catholic Politics. A History Based on E.. NY 1963; BdM II 312318; J.M. Vargas, Liturgia y arte religioso ecuatoriano, Quito 1965; A. Freitag, LM I 14941499; AtHier 4445; S. Markiewicz, Katolicyzm w Ameryce Łacińskiej, Wwa 1969 (passim); Kirche und Entwicklung in E. und Kolumbien, Mn 1972; Einen bisher einmaligen Affront nicht nur gegen die Kirche des Landes, sondern ganz Lateinamerika leistete sich die Regierung von E., HerKor 30(1976) 483-484; J. Thesing, Die christlich-demokratischen Partelen in Lateinamerika, HerKor 31(1977) 313-318; F.B. Pike, Der Katholizismus In Lateinamerika, GdK V 2, 124-125; HJ. Prien, Die Geschichte des Christentums In Lateinamerika, Gö 1978 (passim); AnPont 1979; AAS 71 (1979) 1524-1528, 1544-1548; J. Szemiński, Ameryka andyjska, w: Dzieje Ameryki Łacińskiej, Wwa 1979, II 117-122; tenże, Kraje irodkowoandyjskie, w: Dzieje Ameryki Łacińskiej, Wwa 1979, II 314-318; F. Zubillaga, Die Kirche in Lateinamerika E.. HKG VII 725-728.

Podobne prace

Do góry