Ocena brak

EKUMENICZNY PATRIARCHAT PRAWOSŁAWNY - STOSUNEK do KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO

Autor /Lod Dodano /14.09.2012

Zawarta z pobudek polit. -» florencka unia spotkała się z wrogim przyjęciem u wiernych i duchowieństwa prawosł., a po upadku Konstantynopola przestała istnieć; synod zwołany 1484 przez patriarchę Symeona do Konstantynopola uznał uchwały Soboru Flor. za nieważne i określił warunki powrotu unitów do prawosławia.

W wyniku kontaktów handlowych i nauk. (studia Greków na uniwersytetach wł.) w XVI w. niechęć Wschodu do Zachodu uległa osłabieniu. Stolica Apost. okazywała większe zainteresowanie Kościołami wsch., starając się pozyskać dla unii ludność i duchowieństwo prawosł. ; rzecznikami Kościoła kat. oraz propagatorami unii wśród prawosławnych byli jezuici i franciszkanie, którzy oddziaływali przez szkoły (jez. w Pera, Tesalonice, Smyrnie, Atenach, Chalki; franciszkańskie w Atenach w tzw. Latarni Demostenesa) na prawosł. młodzież. W podobnym celu pap. Grzegorz XIII założył 1577 -*• Kolegium św. Atanazego w Rzymie.

Wzajemnemu zbliżeniu miało służyć m.in. powołanie -*• Kongregacji Rozkrzewiania Wiary (1622) oraz -»• Kongregacji Kościołów Wschodnich (1918). Stolica Apost. popierała unie w krajach o przewadze ludności kat., np. na Węgrzech, w Polsce i we Włoszech.
Działalność Kościoła kat. przyczyniła się do nawiązania kontaktów listowych patriarchów ekum. z Rzymem, np. przez Dionizego II (1546-55), Metrofanesa III (1565-72), Rafała II (1603-07), Neofita (1607-12), Cyryla II Kontaresa (1633) i Atanazego III Patellarosa (1634). Kontakty z Rzymem nawiązali także metropolici z Ochrydy, z wyspy Rodos; 1643 synod zakonników z góry Athos oraz 1681 i 1725 wielki monaster św. Jana Apostoła na Patmos zgłosiły gotowość poddania się Rzymowi.

Zwolennikami unijnych kontaktów E.P.P. ze Stolicą Apost. były wykształcone warstwy duchowieństwa i wiernych prawosł.; przeciwnikami unii byli członkowie Świętego Synodu, którzy pozbawiali kośc. godności patriarchów (np. Metrofanesa III) i bpów zbyt jawnie sprzyjających Kościołowi rzym. ; w polemice z katolikami pisarze prawosł. powtarzali dawne zarzuty dotyczące zwyczajów (używanie przaśnego chleba, komunia pod jedną postacią) oraz kat. wiary w czyściec i prymat papieża.

W XVIII w. powodem rozgoryczenia stał się spór o opiekę nad sanktuariami chrzęść, w Palestynie, a wzrastający w XIX w. polit, nacisk Rosji na cesarstwo ottomańskic sprawiły, że prawosławni przynależni do E.P.P. coraz mniej szukali związków z Kościołem kat., spodziewając się odzyskać przy pomocy prawosł. Rosji polityczną i kośc. wolność; dlatego apel o jedność pap. Leona XIII, zawarty w liście apost. Praeclara gratulathnis z 1894, nie wywołał zainteresowania E.P.P.

Na skutek emigracji prawosławnych z E.P.P. wzrosła 1900-20 ich liczba w Europie Zach., Ameryce i Australii, dokąd przenieśli też swe ośrodki nauk., co spowodowało jego wyjście z izolacji i zainteresowanie się problemami ekum.; wynikiem tego było wydanie przez zarządcę patriarchatu (locum tenens) i 11 metropolitów orędzia E.P.P.; skierowane m.in. do Kościoła kat., wzywało do rezygnacji z nawracania chrześcijan z jednego wyznania na drugie i do stworzenia wspólnoty Kościołów dla wzajemnej pomocy.

Bezpośrednie kontakty między obu Kościołami zapoczątkowały oficjalne wypowiedzi patriarchy -* Atenagorasa I z 1958, wyrażające smutek z powodu choroby, a nast. z powodu śmierci pap. Piusa XII oraz życzenia z okazji wyboru pap. Jana XXIII ; na zaproszenie patriarchy J. Willebrands odwiedził 1962 Konstantynopol, a E.P.P. wysłał obserwatorów na III i IV sesję Soboru Wat. II; patriarcha ekum. spotkał się 5-6 1 1964 w Jerozolimie z pap. Pawłem VI; 1965 metropolici Meliton z Iliupolis i Chryzostom z Myry podczas wizyty w Rzymie postulowali ponowne przestudiowanie zagadnień związanych z anatemą z 1054, którą ostatecznie zniesiono 7 XII 1965; odpowiedzią na wizytę Pawła VI w Stambule (25 VII 1967) była wizyta Atenagorasa I w Watykanie (26 X 1967). Osobistym kontaktom towarzyszył dialog teol.; 1-7 IV 1974 odbyło się w Wiedniu nieoficjalne spotkanie prawosł.-kat.;

1975 patriarcha Dymitr I powołał między-prawosł. komisję do przygotowania dialogu z Kościołem kat., która 1977 rozpoczęła działalność; po wizycie pap. Jana Pawła II w Konstantynopolu (29-30 XI 1979) patriarcha i papież powołali 1 XII 1979 mieszaną komisję kat.-prawosł. do spraw dialogu teol. pod przewodnictwem kard. Willebrandsa (z Polski należą do niej z prawosł. Kościoła bpi S. Hrycuniak i Sz. Romańczuk, a z kat. Kościoła W. Hryniewicz OMI i bp A. Nossol).

 

S. Vailhé, Le titre de patriarche oecuménique avant saint Grégoire te Grand, EO 11(1908) 64-69; N. Sokołów, Sobranije dokutnientow olnosiaszczichsia k istorii jeparchij konstantinopolskoj Cerkwi ot wtoroj połowiny XV wieka do nastojaszczego wriemieni, Ptb 1915; Ch. Papadopoulos, Premières relations entre orthodoxes et latins après la chute de Constantinople, J 1908 ; A. Fortescue, CD. Cobhan, The Patriarchs of Constantinople, Lo 1911; A.K. Hypsilantes, Les persécutions de l'hellénisme en Turquie (1914-1918), Kpol 1919; G. Skalierte, L'élection du patriarche selon la constitution du trône oecuménique. At 1922; J.B. Bury, A History of the Later Roman Empire I-H, Lo 1923; La question du siège du patriarcat oecuménique à la Conférence de Lausanne, Neos Poimen 5(1923) 129-142; G. Papadopoulos, Les privilèges du patriarcat oecuménique dans l'empire ottoman, P 1924; A. Alivisatos. Das ökumenische Patriarchatin neuester Zeit, Bn 1926; F. Giese, Die geschichtlichen Grundlagen für die Stellung der christlichen Untertanen Im osmanischen Reich, Is 19(1931) 264-277; S. Vailhé, DThC III 1307-1519; V. Grumel, La chronologie des patriarches de Constantinople de 1111 à 1206, REB 1 (1943) 250-270; V. Grumel, Le patriarcat byzantin de Michel Cérulaire à la conquête latine (1043-1204), REB 4(1946) 257-263; G. Every, The Byzantine Patriarchate, Lo 1947, I9622; Germain d'Ainos, Le patriarcat oecuménique et sa compétence pour la convocation des conciles panorthodoxes, At 1948; tenże, J> patriarcat oecuménique et les Eglises orthodoxes de la diaspora. At 1948; V. Laurent, Le titre du patriarche oecuménique et la signature patriarcale, REB 6(1948) 6-20; P. Panagiotakos. Le trône patriarcal oecuménique de Constantinople, At 1948; Ch. Papadopoulos, La situation extérieure de l'Eglise de Constantinople de la chute jusqu'au XVIII' siècle. At 1949; tenże. De l'histoire de l'Eglise de Constantinople au XIX' siècle. At 1950; tenże, L'Eglise de Constantinople et le grand soulèvement grec de 1821, At 1950; Th. Papadopoulos, Studies and Documents Relating to the History of the Greek Church and People under Turkish Domination, Bru 1952; F. Babinger, Mehmed der Eroberer und seine Zeit, Mn 1953 ; G. Zananiri, Histoire de l'Eglise byzantine, P 1954; R. Janin, DHGE XIII 626-740; Jacques de Philadelphie, Le patriarcat oecuménique, Kpol 1957; F. Dvornik, The Idea of Apostollclty In Byzantium and the Legend of the Apostle Andrew, C 1958; A. Fattal, Le statut légal des non-musulmans en pays d'Islam, Bt 1958; P. Grigorios, Relations entre catholiques et orthodoxes. At 1958; CJ. Dumont, Rome, Constantinople et Genève. L'oecuménisme au tournant, 1st 6(1959) 415-432; A. Michel, Die Kaisermacht der Ostkirche (843-1204), Da 1959; J. Meyendorff. L'Eglise orthodoxe hier et aujourd'hui, P 1960; E. Eid. La figure juridique du patriarche, R 1961 ; C. de Clercq, Les conciles de Constantinople de 326 à 715, Apol 34(1961) 345-368 ; H. Psomiades, The Ecumenical Patriarchate under the Turkish Republic. The Firstten Years, Balkan Studies 2(1961) 47-70; J. Hajjar, Le synode permanent (Synodes Endemousa) dans l'Eglise byzantine des origines au Xl' siècle, R 1962; W. de Vries, Die Entstehung der Patriarchate des Ostens und ihr Verhältnis zur päpstlichen Vollgewalt. Ein Beitrag zur Frage nach dem Verhältnis von Episkopat und Primat, Schol 37(1962) 341-369; G. Zananiri, Pape et patriarches, P 1962; W. de Vries, Rom und die Patriarchate des Ostens, Fr 1963; T. Mylonas, Le patriarcat oecuménique dc Constantinople, At 1964; W. Sta-gridis, E. Galanis, T.A. Gristopulos, TIE IX 708-876; G. Hering, Ökumenisches Patriarchat und europäische Politik 1620-38, Wie 1968; V.T. Istauridis, Prerogatives of the Byzantine Patriarchate in Relation with the Other Oriental Patriarchates, w: / patriarcati orientali net primo millennio, R 1968, 37-53; S. Runciman, The Great Church in Captivity, C 1968 (Wielki Kościół w niewoli, Wwa 1973) ; W. de Vries, Die Patriarchate des Ostens, bestimmende Faktoren bel ihrer Enststehung. w: 1 patriarcati orientali nel primo millennio, R 1968, 13-36; V.T. Istauridis, The Ecumenical Patriarchate, GOTR 14(1969) 198-225; L. Bré-hier. Les institutions de l'empire byzantin, P 1970; B.T. Stauridis, Histoire du patriarcat oecuménique de Constantinople, 1st 15(1970) 129-273 (bibliogr.); R. Potz, Patriarch und Synode in Konstantinopel. Das Verfassungsrecht des ökumenischen Patriarchates, W 1971 ; Tomos-Agapis. Vatican—Phanar (1958-1970), R 1971; D.M. Nicol, Byzantium. Its Ecclesiastical History and Relations with the Western World, Lo 1972; D. Tzortzatos, The Foundanuntal Administrative Institutions of the Orthodox Patriarchates with Historical Review, At 1972; M. Lenczewski, Z życia Wielkiego Kościoła Chrystusowego Ekumenicznego Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, WPKP 3(1973) z. 2, 85-92; E. Przekop, Rzym a katolickie patriarchaty Wschodu w pierwszym tysiącleciu Kościoła, Lb 1973; J. Reychman, Historia Turcji, Wr 1973; E. Przekop, Pozycja prawna patriarchy wschodniego Kościoła katolickiego, Lb 1976; H.G. Beck, Das byzantinische Jahrtausend, Mn 1978; A. Hauke-Ligowski, Kościoły wschodnie, WDr 6(1978) z. 1, 20-34, z. 4, 24-32; Himerologion tes Ekklesias tos Hellados, At 1978; H.M. Biedermann, Orthodoxe und katholische Kirche heute. Etappen des Gesprächs in den letzten 20 Jahren, Cath 33(1979) 9-29; A. Proc, Yearbook of the Orthodox Church, Mn 1979; H.G. Beck, Geschichte der orthodoxen Kirche ini byzantinischen Reich, Gö 1980; A. Weiss, Patriarchaty w Kościele pierwszego tysiąclecia. Więź 23(1980) z. 11-12, 94-105.

Podobne prace

Do góry