Ocena brak

Eksperyment - Eksperyment jako metoda analizy zależności przyczynowych

Autor /Feliks Dodano /05.09.2011

Eksperyment można uznać za najszlachetniejszą z metod badaw­czych, ponieważ pozwala dochodzić uwarunkowań przyczynowych. Nie podejmując dyskusji nad pojęciem przyczynowości, przyjmiemy za podstawę następującą definicję pragmatyczną: dwie lub więcej zmiennych łączy związek przyczynowy, jeżeli ich wzajemny stosunek ma charakter empirycznie nieodwracalny, niesymetryczny. X wy­wołuje Y (X -> Y), ale nie odwrotnie. X jest tu zmienną niezależną, Y zmienną zależną. Przykładowo — rywalizacja (X) powstała mię­dzy członkami grupy osłabia ich wzajemną życzliwość (Y). Ta życzli­wość mogła już wprawdzie wcześniej — z innych przyczyn — być niewielka, ale fakt ten sam w sobie nie rodził rywalizacji. Warunkiem podjęcia eksperymentu jest zakończenie opisowej fazy badań bądź posiadanie skądinąd koniecznej wiedzy o sytuacji. Potrzebna jest zna­jomość zarówno jednostek badawczych, jak zmiennych, ale ponadto przynajmniej wstępne założenie co do zależności między nimi. Często stwierdzona jest już także empirycznie korelacja (prawidłowość em­piryczna) i rzecz idzie o to, aby sprawdzić w drodze eksperymentu, czy związek ma charakter przyczynowy i jak on się konkretnie kształ­tuje. Eksperyment stanowi więc stosunkowo późną fazę procesu ba­dawczego.

Pragnąc ustalić związek przyczynowy, badacz musi operować zmienną niezależną w określonej sytuacji i obserwować skutki tych operacji. Po to jednak, aby mieć pewność, że zaobserwowany skutek rzeczywiście wywołała zmienna niezależna, musi równocześnie spra­wować kontrolę nad pozostałymi czynnikami oddziałującymi na daną sytuację. W badaniach społecznych te dwa istotne warunki ekspery­mentu — kontrola czynników i swobodne operowanie zmienną nie­zależną — często okazują się niemożliwe do spełnienia. Trudności te, ograniczające możliwość stosowania metod eksperymentalnych, przez długie lata były argumentem w ustach tych, którzy odmawiali przy­znania naukom, społecznym statusu nauki ścisłej. Badania quasi-eksperymentalne — kiedy badacz nie może bezpośrednio operować zmienną niezależną, a czynniki interferujące w danej sytuacji kontro­luje tylko symbolicznie — nie mogą zastępować prawdziwego ekspe­rymentu, ponieważ pozwalają jedynie na snucie (mniej lub bardziej uprawnionych) przypuszczeń co do związków przyczynowych, nie pozwalają natomiast na ich faktyczne stwierdzenie. Dla wartości wyników nie ma za to decydującego znaczenia, czy eksperymentu do­konuje się w laboratorium czy w warunkach naturalnych, jakkolwiek w tym drugim przypadku kryteria eksperymentu są zwykle, ze wzglę­dów praktycznych, trudniejsze do spełnienia.

Eksperyment jest to podejście badawcze, a nie technika groma­dzenia danych. Jego realizacja wymaga jednak użycia technik w ro­dzaju obserwacji czy wywiadu socjologicznego dla ustalenia, jakie zmiany dokonały się pod wpływem zastosowanego bodźca. W bada­niach eksperymentalnych, podobnie jak nieeksperymentalnych, mogą być stosowane rozmaite techniki gromadzenia danych. 

Do góry