Ocena brak

EGZEGEZA BIBLIJNA - CZASY NAJNOWSZE

Autor /Cycyl Dodano /13.09.2012

Wszechstronny rozwój nauk bibl., tak pod względem teor. jak i duszpast., dokonał się nie tylko w łączności z -» nauczycielskim urzędem Kościoła, ale również niezależnie od jego autorytetu.

A. POZA NAUCZYCIELSKIM URZĘDEM KOŚCIOŁA — biblistyka rozwija się zarówno pod wpływem badań nauk., jak tez w związku z próbą wyjaśniania problematyki za pomocą niektórych koncepcji filozoficznych.

1. W naukach pomocniczych — obejmujących m.in. filologię (-»• biblijne języki), literaturę pozabibl., historię, religioznawstwo, -> geografię biblijną i topografię, archeologię Palestyny i staroż. krajów Bliskiego Wsch. (-»• archeologia biblijna), początkowo przeważał krytycyzm o nastawieniu skrajnie racjonalistycznym; dzięki dążeniom do obiektywizmu nauk. rozpoczęła się współpraca międzywyznaniowa, do której przystąpili również uczeni kat. we wszystkich prawie dziedzinach nauk pomocniczych.

W filologii bibl. i badaniach tekstualnych szczególnie zasłużyli się m.in. — W. Gesenius (zm. 1842), K. Lachmann (zm. 1851), K. Tischendorf (zm. 1874), H.G.A. Ewald (zm. 1875), J. Olshausen (zm. 1882), E. Hatch (zm. 1889), P.A. de Lagarde (zm. 1891), F.J.A. Hort (zm. 1892), S. Baer (zm. 1897), B.F. Westcott (zm. 1901), S. Mandelkern (zm. 1902), F. Blass (zm. 1907), J. Wordsworth (zm. 1911), E. Nestle (zm. 1913), Ch.D. Ginsburg (zm. 1914), H. von Soden (zm. 1914), CR. Gregory (zm. 1917), R. Kittel (zm. 1929), H.S.J. Thackeray (zm. 1930), H.J. White (zm. 1934), J. Touzard (zm. 1938), P. Joiion (zm. 1940), J. Archutowski (zm. 1944), A. Merk (zm. 1945), F. Zo-rell (zm. 1947), J.M. Bover (zm. 1954), A. Debrunner (zm. 1958), K. Steuernagel (zm. 1958), W. Bauer (zm. 1960), P.E. Kahle (zm. 1964), A. Vaccari (zm. 1965), W. Baumgartner (zm. 1970), P. Humbert (zm. 1972), H.J. Vogels (zm. 1972), S. Jellicoe (zm. 1973), M. Zerwick (zm. 1975), L. Semkowski (zm. 1977), K. Aland, M. Black, CM. Martini i J. Ziegler; od 1907 Komisja do Rewizji Wulgaty (-> Wulgata), której członkami są benedyktyni z opactwa Św. Hieronima w Rzymie, przygotowuje kryt. wydanie Vg i publikuje poszczególne księgi; od 1908 Septuaginta-Unternehmen (-» Septuaginta), któremu patronuje Societas Litterarum w Getyndze, przygotowuje kryt. edycję LXX i wydaje poszczególne księgi ; od 1953 The Peshitta Institute w Lejdzie przygotowuje kryt. wydanie syr. przekładu Peszitty i publikuje poszczególne księgi; w 1967-77 wydano krytyczny podręczny TH (masorecki) pt. Biblia hebraica stutt-garlensia; od 1969 Uniwersytet Hebr. w Jerozolimie przygotowuje masorecki TH; oprać, na życzenie Soboru Wat. II tekst neowulgaty, nad którym pracowano od 1965, zatwierdził 25 IV 1979 pap. Jan Paweł II konst. Scripturarum thesaurus.

W zakresie języków i literatury pozabiblijnej staroż. krajów Bliskiego Wsch. zasłużyli się m.in. — G.F. Grotenfend (zm. 1853), E. Hincks (zm. 1866), G. Smith (zm. 1876), W. Wright (zm. 1889), H. Rawlinson (zm. 1895), J. Oppert (zm. 1905), E. Kautzsch (zm. 1910), J. Friedrich (zm. 1917), J. Kohler (zm. 1919), F. Delitzsch (zm. 1922), P. Haupt (zm. 1926), H. Grossmann (zm. 1927), R.H. Charles (zm. 1931), A.H. Sayce (zm. 1933), E.A. Wallis Budge (zm. 1934), F. Hommel (zm. 1936), A. Deissmann (zm. 1937), H.S. Langdon (zm. 1937), L. Dürr (zm. 1938), V. Scheil (zm. 1940), L.J. Delaporte (zm. 1944), F. Thureau-Dangin (zm. 1944), A. Ungnad (zm. 1945), E. Hen-necke (zm. 1951), P. Koschaker (zm. 1951), B. Hrozný (zm. 1952), A. Deimel (zm. 1954), J. Bonsirven (zm. 1958), J. Aist-leitner (zm. 1960), E. Drioton (zm. 1961), A. Pohl (zm. 1961), B. Gemser (zm. 1962), E.A. Speiser (zm. 1965), E. Dhorme (zm. 1966), C. Virolleaud (zm. 1969), A. Goetze (zm. 1971), E. Tisserant (zm. 1972), J.M. Allegro, C. Bezold, J. Bottero, C. Brockelmann, M. Burrows, E.F. Campbell, M. Dahood, H. Donner, G.R. Driver, A. Dupont-Sommer, I.N. Epstein, A. Falkenstein, CH. Gordon, E. Hammershaimb, Th. Jacob-sen, A.S. Kapelrud, J.A. Knudtzon, S.N. Kramer, B. Landsberger, E.R. de Lange, E. Lipiński, P. Meriggi, J.T. Milik, J. Montgomery, H. Otten, H.W.F. Saggs, H. Schmökel, G. Vermes i M. Weippert; do najbardziej znanych zbiorów tekstów z tej dziedziny należą — Altorientalische Texte zum AT (Gressmann AOT), Altorientalische Bilder zum AT (Gressmann AOB), Ancient Near Eastern Texts Relating to the OT (ANET), The Ancient Near East in Pictures Relating to the OT (ANEP); do ważniejszych serii opracowań monograficznych należą — JVT Toots and Studies (Lei 1961-), Umwelt des Urchristentums (UUCh), Die Umwelt des AT (B 1966-), Alter Orient und AT (Nk 1968-), Ugarit-Forschungen (Nk 1969-), Studia ad corpus hellenisticum NT (Lei 1970-), Alter Orient und AT - Sonder-reihe (Nk 1971-).

W zakresie historii bibl. i religioznawstwa na uwagę zasługują m.in. — A.F. Gfrörer (zm. 1861), I. Schuster (zm. 1869), F. Lenormant (zm. 1883), W.R. Smith (zm. 1894), E. Schürer (zm. 1910), R. Smend (zm. 1913), G. Maspero (zm. 1916), L. Desnoyers (zm. 1928), J. Feiten (zm. 1929), F.X. Kugler (zm. 1929), E. Meyer (zm. 1930), J.H. Breasted (zm. 1935), P. Riessler (zm. 1935), A. Jülicher (zm. 1938), E. Sellin (zm. 1946), W.O.E. Oesterley (zm. 1950), U. Holzmeister (zm. 1953), A. Alt (zm. 1956), P. Heinisch (zm. 1956), Ch.C. Torrey (zm. 1956), A.H. Gardiner (zm. 1963). Y. Kaufmann (zm. 1963), J. Hempel (zm. 1964), G. Ricciotti (zm. 1964), Th.H. Robinson (zm. 1964), P. Montet (zm. 1966), J. Jelito (zm. 1967), M. Noth (zm. 1968), H. Junker (zm. 1971), J.J. Spijkerman (zm. 1973), J. Jeremias (zm. 1979), W. Beyerlin, J. Bright, K. Galling, A.H. Gunneweg, A. Jirku, L. Leipold, A. Malamat, B. Mazar, S. Moscati, K. Prümm, C. Schedi, Ae. Schöpfer, H. Tadmor, E. Weidner i D.J. Wiseman; do szczególnie cennych publikacji z tej dziedziny należy m.in. Biblisch-historisches Handwörterbuch (BHH) oraz Die Bibel und ihre Welt (BuW).

W dziedzinie geografii, topografii i archeologii bibl. najbardziej znani są m.in. — E. Smith (zm. 1857), E. Robinson (zm. 1863). P.E. Botta (zm. 1870), T. Tobler (zm. 1877), A. Manette (zm. 1881), V. Guérin (zm. 1891), J.L. Burckhardt (zm. 1897), C. Schick (zm. 1901), Ch. Wilson (zm. 1905), CR. Conder (zm. 1910), H. Rassam (zm. 1910), Ch. Clermont-Ganneau (zm. 1923), R. Koldewey (zm. 1925), G. Schumacher (zm. 1925), W. Szczepański (zm. 1927), Ch. Warren (zm. 1927), F. Buhl (zm. 1932), A. Mallon (zm. 1934), A. Jeremias (zm. 1935), L. Borchardt (zm. 1938), F.J. Bliss (zm. 1939), H.G. Dalman (zm. 1941), R.C Thompson (zm. 1941), W.M. Flinders Pétrie (zm. 1942), G.A. Reisner (zm. 1942), K. Watzinger (zm. 1948), R.A.S. Macalister (zm. 1950), Ph.L.O. Guy (zm. 1952), F.M. Abel (zm. 1953), E.L. Sukenik (zm. 1953), H. Frankfort (zm. 1954), P. Thomsen (zm. 1954), J. Garstang (zm. 1956), R. Dus-saud (zm. 1958), J.W. Crowfoot (zm. 1959), L.H. Vincent (zm. 1960), L. Wooley (zm. 1960), A.S. Marmardji (zm. 1963), D. Baldi (zm. 1966), A.H. Detweiler (zm. 1970), W.F. Albright (zm. 1971), N. Glueck (zm. 1971), R. de Vaux (zm. 1971), M. Avi-Yonah (zm. 1974), G.E. Wright (zm. 1974), Y. Aha-roni (zm. 1976), A. Parrot (zm. 1980), R. Amiran, B. Bagátti, D. Bały, G.A. Barrois, J.S. Buckingham, M. Du Buit, CS. Fisher, G.M. Fitzgerald, D.A.E. Ganod, H.J. Franken, J.L. Kelso, K.M. Kenyon, H.H. Kitchener, J. Marquet-Krause, J. Naveh, R. Neuville, G. Posener, R. Röhricht, F. de Saulcy, C.F.A. Schaeffer, J. Simons, G.C. Thompson, F.A.J. Turville--Petre i Y. Yadin. Do najlepszych opracowań, poza -> atlasami biblijnymi (Y. Aharoni, M. Avi-Yonah, Carta's Atlas of the Bible, J 1964; The Macmillan Bible Atlas, NY 1968), zalicza się D. Bal-diego Enchiridion locorum sanctorum (J 1935,1955a), H.N. i A.L. Moldenke Plants of the Bible (NY 1952), R. de Vaux Les institutions de VAT (I-II, P 1958-60), F.S. Bodenheimera Animal and Man in Bible Lands (Lei 1960), Y. Yadina The Art of Warfare In Biblical Lands in the Light of Archaeological Studies (Ramat Gan 1963), J. Livera The Military History of the Land of Israel in Biblical Times (Tel Awiw 1965) i B.N. Wambacqa Instituto Biblica I. De anttquitatibus sacris (R 1965).

2. W zakresie praktyczno-doktrynalnym — Stosowanie zasad racjonalistycznych doprowadziło w e.b. do znacznego zróżnicowania poglądów i metod interpretacji tekstu oraz do podziału na e.b. ST i e.b. NT.

Starotestamentalne badania kryt. początkowo skoncentrowano na analizie struktury lit. Pięcioksięgu, w czym zasłużyli się m.in. - K.D. Ilgen (zm. 1834), W.M.L. De Wette (zm. 1849), A.W. Knobel (zm. 1863), H. Hupfeld (zm. 1866), E. Reuss (zm. 1891), A. Kuenen (zm. 1891), A. Dillmann (zm. 1894), H. Kösters (zm. 1897), oraz na jego genezie (zwł. rozwiązania problemu historyczności tekstów narracyjnych i prawniczych). Skrajni sceptycy, zwł. zwolennicy teorii J. Wellhausena (zm. 1918), który w e.b. oparł się na niektórych filoz. przesłankach G.W.F. Hegla, oraz protagoniści -*• panbabilonizmu, np. E. Schräder (zm. 1908), H. Winckler (zm. 1913), H. Zimmern (zm. 1931) i P. Jensen (zm. 1936), rozwiązywali problem źródeł Pięcioksięgu na podstawie nowo odkrytych zabytków literatury staroż. Mezopotamii; bardziej umiarkowaną aplikację tych zdobyczy zastosowali m.in. — K.H. Cornili (zm. 1920), H. Holzinger (zm. 1944), A. Lods (zm. 1948), G. Hölscher (zm. 1955), R.H. Pfeiffer (zm. 1958), C. Kuhl oraz autorzy komentarzy do ST red. przez K. Martiego (zm. 1925), W. Nowacka (zm. 1928), a ponadto Ch.A. Briggsa (zm. 1913), S.R. Drivera (zm. 1914) i A. Plummera (zm. 1926); w tym duchu historię Izraela napisali B. Stade (zm. 1906), R. Kittel (zm. 1929) i H. Guthe (zm. 1936). Wellhausenowską metodę interpretacji wkrótce wprowadzono do in. ksiąg ST — w księgach prorockich zastosował ją B. Duhm (zm. 1928); nowy etap w rozwoju tej metody został zapoczątkowany przez H. Schultza (zm. 1903) i E. Königa (zm. 1936) oraz kontynuowany przez A. Bertholeta (zm. 1951) i O. Eiss-feldta (zm. 1973).

Jeszcze większe zróżnicowanie zaznaczyło się w racjonalistycznej interpretacji NT, czego wyrazem są m.in. wykład mo-ralno-symboliczny I. Kanta czy psychologiczno-pragmatyczny H.E.G. Paulusa; wprowadzenie dialekty ki heglowskiej do e.b. wpłynęło na powstanie kierunku mit., jaki reprezentuje D.F. Strauss (zm. 1874), który uważał, że wydarzenia ewangeliczne są albo mitami, albo tworami mityczno-historycznymi, oraz kierunku antynomicznego, którego przedstawicielem jest F.Ch. Baur (zm. 1860) z -* tybińskiej szkoły teologicznej, wywodzący początki chrześcijaństwa z ideologicznych tarć wśród chrześcijan (->• petrynizm— paulinizm); w szkole -* liberalnej teologii, stanowiącej przeciwwagę mitycznej i antynomicznej interpretacji NT, której przedstawicielami są m.in. — F. Schleiermacher, K.T. Keim (zm. 1878), A. Ritschl (zm. 1882), E. Renan (zm. 1892), H.J. Holtzmann (zm. 1910), B. Weiss (zm. 1918) i A. Harnack (zm. 1930), przyjmowano historyczność postaci Jezusa i uwzględniano w badaniach judaizm współczesny Jezusowi.

Badania porównawcze kultury religijnej ludów staroż. Bliskiego Wsch. z dziejami religii izr., prowadzone w duchu J.S. Sem-lera (zm. 1791), H. Corrodiego (zm. 1793), L. Bertholda (zm. 1822), a zwł. J.G. Eichhorna (zm. 1827), zapoczątkowały w e.b. ST szkołę interpretującą tekst metodą hist.-rel. (-» historyczno--religijna szkoła), za której twórcę uważa się H. Gunkela (zm. 1932); w odkrywaniu elementów przedlit. (tradycje), stanowiących tworzywo lit. (formy, gatunki) redaktora; ma ona wspólne elementy z metodą historii form ( -*• Formgeschichte), którą od 1920 do NT zaczęli stosować m.in. M. Dibelius (zm. 1947) i K.L. Schmidt (zm. 1956); hist.-rel. kierunek interpretacji tekstu pogłębiono metodą historii tradycji (Traditionsgeschichte) i historii redakcji ( Redaktionsgeschichte); tzw. szkolę skand., z mityczno-rytualną interpretacją tradycji jako tworzywa źródłowego tekstów bibl., reprezentują m.in. — A. Bentzen (zm. 1953), I. Engn«ll (zm. 1964), S. Mowinckel (zm. 1965), S. Holm-Nielsen, J. Lindblom, T.N.D. Mettinger, J. Pedersen, E. Sjöberg i G. Wi-dengren. Zwolennikami kierunku religijno-pneumatologicznego w e.b. byli H. Olshausen (zm. 1839), J.L.S. Lutz (zm. 1844), J.Ch. K. von Hofmann (zm. 1877) i J.T. Beck (zm. 1878), kontynuatorami zaś K. Girgensohn (zm. 1925), E. Seeberg (zm. 1945) i K. Barth (zm. 1968) w swej -» dialektycznej teologii; wykład NT oparty na mesjanizmie żyd. i mistyce pogańskiej reprezentują m.in. W. Bousset (zm. 1920) i A. Loisy (zm. 1940), a na mesjanizmie eschat, i apokaliptyce judaistycznej m.in. R. Eisler (zm. 1949) i A. Schweizer.

W najnowszej e.b. wyróżnia się 3 nurty:

° nurt o charakterze badań hist.-kryt. i lit., skoncentrowany zarówno na najbardziej dosłownym przekł. tekstu oryginalnego (M. -> Buber, F. -» Rosenzweig), jak też na lit. pięknie Biblii (tzw. interpretacja totalna — S. Talmon, Z. Adar, M. Weiss, M.A. Beek) lub na badaniach semantycznych, semiotycznych i pragmatycznych (metoda strukturalna — L. Morin, P. Ricoeur, G. Crespy, C. Culley, D. Patte, R.M. Polzin, D.O. Via);

° nurt akcentujący teol. wymowę tekstu, wieloaspektowy albo interpretujący tekst pod kątem jedności ST i NT (O. Procksch, E.G. Kraeling, W. Vischer) lub kierunek chrystologiczny (m.in. O. Cullmann, W. Pannenberg, W. Zimmerli, J.P. Gabus) bądź też obiera centr, ideę teologii bibl. w aspekcie hist. (L. Köhler, G. von Rad, T.Ch. Vriezen, C. Westermann, W. Schmidt, G.F. Hasel);

° nurt oparty na filoz. przesłankach egzystencjalizmu M. Heideggera, stworzony 1941 przez R. Bultmanna, stawiający na pierwszym miejscu człowieka usiłującego zrozumieć treść tekstu bibl., niosącą mu rzeczywistość zbawczą, a nie przedmiot badań teol., czyli tekst bibl.; ta interpretacja egzystencjalna, zw. też programem -» demitologizacji tekstu bibl., ma wielu zwolenników (np. A. Sand, E.W. Kohls, K. Rudolph) i przeciwników (np. O. Cullmann); nurt ten obejmuje też kierunek akcentujący bardziej personalistyczne i społ. oddziaływanie tekstu bibl. (np. G. Maier, W. Wink, J. Barr).

Niezależnie od kierunków i metod interpretacyjnych opracowano słowniki teol., jak wyd. przez G.J. Botterwecka i H. Ring-grena Theologisches Wörterbuch zum A T (TWAT), wyd. przez E. Jenniego i C. Westermanna Theologisches Handwörterbuch zum AT (THAT) oraz wyd. przez G. Kittela i G. Friedricha Theologisches Wörterbuch zum NT (TWNT), a także wyd. przez M. Notha, S. Herrmanna i H.W. Wolffa w Neukirchen Biblischer Kommentar. Altes Testament (BK).

B. W ŁĄCZNOŚCI Z NAUCZYCIELSKIM URZĘDEM KOŚCIOŁA -wyróżnia się w dziejach katolickiej e.b. najnowszych czasów 2 okresy, których linię demarkacyjną stanowi ogłoszenie enc. -> Divino afflante Spiritu z 1943.

W początkach I okresu e.b. ma przeważnie charakter scholast. i jako opozycja do racjonalizmu nabiera cech apologijnych; w wyjaśnianiu treści teol. czerpie w dużej mierze z komentarzy ojców Kościoła, a także ze złotego okresu katolickiej e.b., o czym świadczą zwł. introdukcje i komentarze takich egzege-tów, jak A. Moralia (zm. 1830), J.H. Janssens (zm. 1853), F. Pawłowski (zm. 1876), U. Ubaldi (zm. 1885), W. Serwatow-ski (zm. 1897), Sz.M. Kozłowski (zm. 1899), J.T. Lamy (zm. 1907), R. Comely (zm. 1908), F. Vigouroux (zm. 1915), H. Höpfl (zm. 1934), J. Sickenberger (zm. 1945), J. Kruszyński (zm. 1953), A. Szlagowski (zm. 1956), a także serie komentarzy Scripturae Sacrae cursus completus (I-XXVIII, P 1838-40), Cursus Scripturae Sacrae (CSS), Eonner Bibelwerk (Bo 1923-35), La Sainte Bible (PClBib) i monografii — Alttestamentliche Abhandlungen (ATA), Neutestamentliche Abhandlungen (NTA), Biblische Studien (BSt), Etudes bibliques (EtB), encyklopedie bibl. — M. Ha-gena Lexicon biblicum (I-III, P 1905-11) i Realia biblica, geographica, naturalia, archeologica (P 1914) oraz E. Kalta Biblisches Reallexikon (I-II, Pa 1931.1938-392), a także teologie (m.in. F. Ceuppensa i M. Hetzenauera).

Postępowi wiedzy bibl., zwł. w naukach pomocniczych, i znacznej infiltracji racjonalizmu towarzyszyła troska o stworzenie warunków dla nauk. badań bibl.; pap. Leon XIII inspirował zał. -* Biblijnej Szkoły w Jerozolimie (powstała 1890), 18 XI 1893 wydał enc. -» Providentissimus Deus, a listem apost. Vigilantiae z 30 X 1902 powołał -* Papieską Komisję Biblijną; pap. Pius X listem apost. Quoniam in re biblica z 27 III 1906 wprowadził nowe ratio studiorum Pisma św. dla seminariów duchownych, 30 IV 1907 utworzył Komisję do Rewizji Wulga-ty, a na mocy jego listu apost. Vinea electa z 7 V 1909 powstał Pap. Instytut Bibl. (-> Biblicum); pap. Benedykt XV wydał 15 IX 1920 enc. Spiritus Paraclitus; 1927 powstało franciszkańskie Studium Bibl. (Studium Biblicum Franciscanum) w Jerozolimie (-» biblijne uczelnie 3). Postulaty i dyrektywy Stolicy Apost. umożliwiły podjęcie prób rozwiązania -> biblijnej kwestii i otwarcia się na nowe prądy.

Do najbardziej znanych egzegetów kat. tego okresu należą m.in. — J. Knabenbauer (zm. 1911), F.A. Symon (zm. 1918), J. Nikel (zm. 1924), A. Rosentreter (zm. 1926), L.C. Fillion (zm. 1927), A. Durand (zm. 1928), A. Bludau (zm. 1930), L. Fonck (zm. 1930), J. Ko-rzonkiewicz (zm. 1932), A. van Hoonacker (zm. 1933), W. Ho-zakowski (zm. 1934), M. Kordel (zm. 1936), T. Bromboszcz (zm. 1937), J. Bromski (zm. 1937), F. Prat (zm. 1938), J. Teo-dorowicz (zm. 1938), F. Różyński (zm. 1939), A. Condamin (zm. 1940), F. Rosłaniec (zm. 1942), A. Fic (zm. 1943), W. Michalski (zm. 1943), F. Feldmann (zm. 1944), J. Stawarczyk (zm. 1944), M. Godlewski (zm. 1945), K. Smoroński (zm. 1947), A. Lipiński (zm. 1949) i J. Kaczmarczyk (zm. 1951). Powstała wówczas bibl. encyklopedia Dictionnaire de la Bible (DB) i rozpoczęto wydawanie Dictionnaire de la Bible. Supplément (DBS).

Nurt katolickiej e.b., jaki zapoczątkowali F. von Hummelauer (zm. 1914), a zwł. M.J. Lagrange (zm. 1938), zaaprobował i ożywił pap. Pius XII w enc. Divino afflante Spiritu z 30 IX 1943, uznając współcz. metody lit. analizy tekstów bibl. za pożyteczne i konieczne; jej idee rozwinęły dalsze wypowiedzi nauczycielskiego urzędu Kościoła — w liście sekretarza Pap. Komisji Bibl. do kard. E.C. Suharda z 16 1 1948, w instrukcji do ordynariuszów w sprawie wykładowców i nauczania Pisma św. w seminariach duchownych z 13 V 1950, w cne. -*• fiumani generis Piusa XII z 12 VIII 1950, w instrukcji Pap. Komisji Bibl. De histórica Evangeliorum ventate z 21 IV 1964, w Konstytucji dogmatycznej o objawieniu Bożym Soboru Wat. II z 18 Xl 1965; aktywność i osiągnięcia biblistyki kat. obejmują prawie wszystkie dziedziny nauk bibl. i wyrażają się w -+ biblijnych czasopismach, nowych przekładach tekstów bibl. (-» Biblia IV B, C), w introdukcjach bibl., jak np. Introduction à la Bible (Robert-Feuillet), II messaggio della salvezza (red. G. Canfora i in., 1-V, Tn 1966.1968); Wstęp do Pisma iw. (red. J. Homerski, S. Łach, F. Gryglewicz, I-III, Pz 1969-73), Introduction critique à l'AT (red. H. Cazelles, II, Tou 1973), Introduction critique au NT (red. A. George, P. Grelot, IHI, Tou 197577), w słownikach teol. i + biblijnych teologiach, w encyklopediach bibl., jak np. Catholic Biblical Encyclopedia (NY 1950), Podręczna Encyklopedia Biblijna (PEB), Enciclopedia de la Biblia (I-VI, Ba 1963-65), Dictionary of the Bible (Miw 1965), w seriach monograficznych, jak np. Témoins de Dieu (P 1942-), Lectio divina (P 1946-), Analecta lovaniensia biblica et orientalia (Lv 1947-), Bibliotheca „Ephemeřidum theologica-rum lovaniensium" (Lv 1947-), Bonner biblische Beiträge (Bo 1950-), Analecta biblica (R 1952-), Cahiers de la „Revue biblique" (P 1964-), Stuttgarter Bibelstudien (SBS), Stuttgarter biblische Monographien (SBM), The Catholic Biblical Quarterly Monograph Series (Wa 1971-), Studien zum NT und seiner Umwelt (Linz: Aufsätze 1976-; Monographien 1978-), oraz w seriach komentarzy, jak np. La Sainte Bible de Jérusalem (P 1948--54,1957-'), Echter Bibel (Wü 1947-), La Sacra Bibbia (GarBib), Regensburger NT (Rb 1938-, 1956-), Herders theologischer Kommentar zum NT (Herder TKNT), Pismo iwięte ST (PST), Pismo iwięte NT (PNT), A Catholic Commentary on Holy Scripture (Lo 1953-).
Ponadto rozwija się kierunek o aspekcie duszpast. (-> Biblia w duszpasterstwie), działają kat. biblijne towarzystwa, a poza instytutami bibl. w Rzymie i Jerozolimie aktywniejsze szkoły bibl. przy kat. wydziałach teol. w Paryżu (Instytut Kat.), Lowanium, Nijmegen, Moguncji, Bonn, Tybindze, Monachium, Fryburgu Br., Lucernie, Fryburgu Szwajc, Wiedniu, Innsbrucku, Lublinie, Warszawie, Madrycie, Waszyngtonie (Uniwersytet Kat.) i Tokio (Uniwersytet Kat.). Bibliści kat. współpracują nad wyd. tekstu i komentarza ekum. całego Pisma iwiętego.

W uprzystępnianiu metod współcz. kierunków interpretacji Biblii dla egzegezy kat. zasłużyli się — w interpretacji historii form oraz egzystencjalnej m.in. H. Schlier, R. Schnackenburg, F.G. Dreyfus i R. Marle; w interpretacji strukturalnej m.in. P. Beauchamp, J. Delorme i X. Léon-Dufour; w interpretacji personalistyczno-społecznej m.in. G.T. Montague; w lit. badaniach m.in. L. Alonso Schökel, J. Dupont, E. Pax, W. Richter, A. Robert (zm. 1955), P.W. Skehan i H. Zimmermann (zm. 1980). Najbardziej znanymi egzegetami kat. stali się m.in. — A. Gelin (zm. 1960), J. Steinmann (zm. 1963), F.Nötscher (zm. 1966), A. Bea (zm. 1968), L. Cerfaux (zm. 1968), P. Benoit, M.E. Boismard, G.R. Castellino, H. Cazelles, J. Coppens, A. Feuillet, P. Gaech-ter, S. Garofalo, J. Gnilka, H. Haag, K. Kertelge, W. Kornfeld, N. Lohfink, S. Lyonnet, S. Muñoz Iglesias, F. Mussner, E. Neuhäusler, R. Pesch, W. Pesch, I. de la Potterie, B. Rigaux, J. Scharbert, K.H. Schelkle, J. Schreiner, H. Schürmann, R. Tournay, W. Trilling, A. Vanhoye i A. Vögtle.

Do pol. egzegetów należą związani ze szkołą bibl. przy wydziale teol. KUL - S. Styś (zm. 1959), H. Strąkowski (zm. 1966), E. Dąbrowski (zm. 1970), S. Łach, F. Gryglewicz oraz M. Filipiak, J. Homerski, J. Kudasiewicz, H. Langkammer, R. Rubinkicwicz, L. Stachowiak i J. Szlaga; z wydziałem teol. ATK - L. Stefaniak (zm. 1972), P. Nowicki (zm. 1980), J. Frankowski, S. Grzybek, Cz. Jakubiec, J. Łach, H. Muszyński, K. Romaniuk, W.J. Rosłon, J. Stępień i A. Suski; ze środowiska krak. - P. Stach (zm. 1961), W. Prokulski (zm. 1968), A. Klawek (zm. 1969) oraz J. Chmiel, A. Jankowski, W. Smereka, i S. Mędala; ze środowiska pozn. — W. Gronkowski (zm. 1964), M. Peter (zm. 1982), J. Pytel, E. Szymanek i M. Wolniewicz, z in. — A. Cholewiński, A. Gołębiewski, T. Hermann, F. Jóźwiak, Z. Kaznowski, T. Penar, S. Potocki, A. Struś, B. Wodecki i E. Zawiszewski.

 

S. Brandi, La questione biblica e l'enciclica „Provtdenttssbnus Deus". R 1894; P. Schanz, Dle Grundsätze, Richtungen und Probleme der Exegese Im 19. Jahrhundert, BZ 1 (1903) 3-31 ; L. Fonck, Der Kamp/um die Wahrheit der Heiligen Schritt seit 25 Jahren, In 1905 ; M. Jones, The NT In Twentieth Century, Lo 1914,19343; L. Fonck, Moderne Bibelfragen, Ei 1917; R. Kittel. Die Zukunft der alttestamentlichen Wissenschaft, ZAW 39(1921) 84-99; H.P. Smith. Essays in Biblical Interpretation, Bs 1921 ; H. Gressmann, Die Aufgaben der alttestamentlichen Forschung, ZAW 42(1924) 1-33; H. Frick, Wissenschaftliches und pneumatisches Verständnis der Bibet, T 1927; O. Cullmann, Les problèmes posés par la méthode exègétique de l'école de Karl Barth, RHPR 8(1928) 7083; J. Schneider, Historische und pneumatische Exegese, NKZ 42(1931) 711733; A. Oepke, Geschichtliche und übergeschichtliche Schriftauslegung, Gü 1932; W. Baumgartner, Alttestamenlllche Einleitung und Literaturgeschichte, ThR 8(1936) 179222; R. Bultmann, Offenbarung und Heiisgeschehcn, Mn 1941; F.M. Braun, L'oeuvre exègétique du père Lagrange, Fr 1943; F. Manthey, Sto lat Seminarium Duchownego w Pelplinie, ODC 5(1949) 376379; H.H. Rowley, The OT and Modern Study. A Generation of Discovery and Research, Ox 1951 ; A. Bea, Il progresso nell'Interpretazione delta Sacra Scrittura, Gr 3? (1952) 85105; tenie, // beato Pio X, gli studi biblici e l'Istituto Biblico, w: In onore del beato Pio X, R 1952, 93107; tenie. Der heutige Stand der Bibelwissenschaft, SdZ 153(1953) 91104; C. Charlier, Le mouvement biblique à la croisée des chemins, BeViCh 1(1953) 719; A. Gelin, Le renouveau biblique, son état actuel. Rencontres bibliques 1(1954) 6376; H. Duesberg, Horoscope du mouvement biblique, NRTh 89(1957) 315; A. Bea. „Religionswtssenschaftliche" oder „theologische" Exegese?, Bb 40(1959) 322341; L. Stefaniak, Nurty we współczesnej egzegezie katolickiej, STNKUL 10(1960) 122126; L. Stachowiak, Dzieje ostatnich sporów biblijnych. Znak 13(1961) 943-965; R. Marié, Le problème théologique de l'herméneutique. Les grands axes de la recherche contemporaine, P 1963,19683; H. Schlier, Was heisst Auslegung der Heiligen Schrift?, WW 19(1964) 504523; R. Schnackenburg, Zur Auslegung der Heiligen Schrift in unserer Zeit, BuL 5(1964) 220236; G.E. Weil, P. Chenique, Prolégomènes à l'utilisation des méthodes de statistique linguistique pour l'étude historique et philosophique de la Bible hébraïque et de ses paraphrases. VT 14(1964) 344366; J.M. Robinson, Scripture and Theological Method. A Protestant Studv in Sensus Plenior, CBQ 27(1965) 627; N. Lohfink, Die historische und christliche Auslegung des AT. SdZ 178(1966) 98112; tenże, Katholische Bibelwissenschaft und historischkrittsche Methode, Kv 1966; D. Lys, L'actualité et l'utilité de l'ATpour l'Eglise dans une civilisation technique, EThR 41 (1966) 103-117; E. Dąbrowski, Sobór Watykański IIabiblistyka katolicka, Pz 1967 ; P. G relot. Que penser de l'interprétation existentlale ?, EThL 43 (1967) 420--423 ; Exégèse et théologie. Les Saintes Ecritures et leur interprétation théologique, Ge 1968; J.A. Ihnatowicz, Mit o demitologizacji. Wież 12(1969) z. 2-3, 58--74; A. Klawek, Współczesna Interpretacja ksiqg ST. RBL 22(1969) 185-199; R. Marié, Baltmann a wiara chrześcijańska. Ewangelia a mitologia. BDz 198--222; R.E. Palmer, Hermeneutics. Interpretation Theory in Schielermacher, Dilthey, Heidegger and Gadamer, Ev 1969; L. SchefTczyk, Die ontologischen und dogmatischen Vorgegebenheiten der existentialen Schriftinterpretation, w: Sapienter ordinare, L 1969, 124-144; M. Wolniewicz, Studium Pisma świętego w Arcybiskupim Seminarium Duchownym w Poznaniu w latach 1835-1939, Pz 1969; L.J. Coppens, An Introduction to the Hermeneullc of Hermann Gunkel, WTJ 32(1970) 148-178; E. Dąbrowski, Konfrontacje. Drogi rozwoju współczesnej biblistyki, Pz 1970; B. Fischer, The Use of Computers in NT Studies with Special Reference to Textual Criticism, JTS 21 (1970) 297-308; F. Neirynck, Hawkins's Additional Notes to His „Horae synopticae", EThL 46(1970) 78-111 ; D.R. Catchpole, The Trial of Jesus. A Study in the Gospels and Jewish Historiography from ¡770 to the Present Day, Lei 1971 ; M. Kessler, New Directions in Biblical Exegesis, SJT 24(1971) 317325; W. Richter, Exegese als Literaturwissenschaft, Gö 1971; C Culley, Some Comments on Structural Analysis and Biblical Studies, VTSupl 22, Lei 1972, 129142; Moderne Exegese und historische Wissenschaft, Tr 1972; Powojenna biblistyka polska, w: Współczesna biblistyka polska, Wwa 1972, 233488; K.D. Stephenson, Roman Catholic Biblical Scholarship. Its Ecclesiastical Context in the Past Hundred Years, Encounter 33(1972) 303328; J.P. Gabus, Du texte au sermon. Un bilan provisoire, EThR 48(1973) 417433; W. Wink, The Bible in Human Transformation. Toward a New Paradigm for Biblical Study, Ph 1973; G.F. Hasel, The Problem of the Center in the OT Theology Debate, ZAW 86(1974) 6582; R. Jacobson, The Structuralists and the Bible, Interpr 28(1974) 146164; O. Loretz, Das Ende der Inspirationstheologie. Chancen eines Neubeginns III, St 197477; R.A. Spivey, Structuralism and Biblical Studies, Interpr 28(1974) 133145 ; L. AlonsoSchökel, Hermeneutical Problems of a Literary Study of the Bible, w: Congress Volume, VTSupl 28, Lei 1975, 115; Biblical Studies in Contemporary Thought, Somcrville 1975; J. Homerski, Współczesne kierunki biblijnej interpretacji a czytanie Pisma świętego, ZNKUL 18(1975) z. 2, 57-78; R. Pahnke, Die Umweit des NT bei Herbert Braun, w: Aufsätze und Vorträge zur Theologie und Religionswissenschaft, B 1975, 5-72; J. Schlagcter, Hermeneutik der Heiligen Schrift bei Wilhelm von Ockham, FSt 57(1975) 230-283; G. Vincent, Kant et l'Ecriture, RHPR 55(1975) 55-70; J.A. Baird, Content Analysis and the Computer. A Case-Study in the Application of the Scientific Method to Biblical Research, JBL 95(1976) 255-276; R.E. Clements, One Hundred Years of OT Interpretation, Ph 1976; E.J. Epp, The Eclectic Method in NT. Textual Criticism. Solution or Symptom?, HTR 69(1976) 211-257; P. Grelot, L'exégèse biblique au carrefour, NRTh 108(1976) 416434, 481511; K. Hoła, Racjonalistyczne interpretacje apostolatu nowotestamentalnego, STV 14(1976) z. 1, 4367; B. Klappert, Erwägungen zum Thema Gesetz und Evangelium bei Luther und Karl Barth Theologische Beiträge 7(1976) z. 4, 140157; J.L. Klein, L'esprit et l'Ecriture, EThR 51(1976) 149163; T. Koch, Albert Schweizers Kritik des christologischen Denkens und die sachgemässe Form einer genenwartigen Beziehung auf den geschichtlichen Jesus, ZThK 73(1976) 208240; U. Luck, Welterfahrung und Glaube als Grundproblem biblischer Theologie, Mn 1976; A. di Marco, Der Chiasmus in der Bibel. Ein Beitrag zur strukturellen Stilistik, Linguistica biblica 37(1976) 4968; D.A. Müavec, The Bible, the Holy Spiril and Human Powers, SJT 29(1976) 215235; D. Patte, What is Structural Exegesis?, Ph 1976; B. Rigaux, La redécouverte de la dimension eschatologique de l'Evangile, RHPR 56(1976) 327; E. Ruprecht, Sozialund geistesgeschichtliche Faktoren in der alttestamentlichen Forschungsgeschichte an Beispielen insbesondere aus der angelsächsischen Welt, Dielheimer Blätter zum AT 11(1976) 3741; F. Spadafora, Leone XIII e gli studi biblici, Rovigo 1976; L. Stachowiak, Rozwój nauk biblijnych w XIX i w początkach XX wieku (z ogólną charakterystyką okresu międzywojennego), DTKP III 1, 31-66; S. Talmon, Martin Buber's Ways of Interpreting the Bible, JJS 27(1976) 195-209; J.L. Vesco, La traduction oecuménique de l'AT et les problèmes de la traduction biblique, RThom 84(1976) 7996 ; V. Casas García, Hermenéutica actual en la Biblia, Verdad vida 35 ( 1977) 291317; B.S. Childs, The Sensus Literalis of Scripture. An Ancient and Modern Problem, w: Beiträge zur alttestamentlichen Theologie, Gö 1977, 8093; J. Coppens, L'apocalyptique. Son dossier, ses critères, ses éléments constitutifs, sa portée néotestamentaire, EThL 53(1977) 123; F. Dolto, G. Severin, L'Evangile au risque de la psychanalyse, P 1977; O.C. Edwards Jr., HistoricalCritical Method's Failure of Nerve and a Prescription for a Tonic. A Review of Some Recent Literature, ATR 59(1977) 115134; F. Hahn, Exegese, Theologie und Kirche, ZThK 74(1977) 2537; E. Jacob, De la théologie de l'AT à la théologie biblique. A propos de quelques publications récentes, RHPR 57(1977) 513518; R. Jacobson, Biblical Semiotics, Semiotic Scene 1(1977) 526; R.W. Jenson, On the Problems of Scriptural Authority, Interpr 31(1977) 237250; D. Lys, Analyse structurale et approche littéraire, EThR 52(1977) 231253; W.J. Ong, Maranatha. Death and Life in the Text of the Book, JAAR 45(1977) 419449; P. Stuhlmacher, Historical Criticism and Theological Interpretation of Scripture. Toward a Hermeneutics of Consent, Ph 1977; J. Szlaga, Szkoła biblijna KUL, Biuletyn Informacyjny KUL 6(1977) z. 2, 916; C. Hartlich, Historischkritische Methode in ihrer Anwendung auf Gescliehnisaussagen der Heiligen Schrift, ZThK 75(1978) 467484; B. van Iersel, Der Exeget und die Linguistik, Conc 14(1978) 313318; A. Milavec, Modern Exegesis. Doctrinal innovation and the Dynamics of Discipleship, ATR 60(1978) 5574; H. Paulsen, Traditionsgeschichtliche Methode und religionsgeschichtliche Schule, ZThK 75(1978) 2055; V.K. Robbins, Structuralism in Biblical Interpretation and Theology, Th 42(1978) 349372; F.J. Schierse, Tradition und Traditionen im NT, SdZ 196(1978) 95107; L. Stachowiak, Katolicka biblistyka polska w latach 19001945, w: W kierunku kultury chrześcijańskiej, Wwa 1978, 551-567; G. Strecker, Strukturen einer neutestamentlichen Ethik, ZThK 75(1978) 117-146; CR. Taber, Translation as Interpretation, Interpr 32(1978) 130-143; CM. Wood, Finding the Life of a Text. Notes on the Explication of Scripture, SJT 31 (1978) 101-111 ; J. Zumstein, L'interprétation du NT. A la mémoire de Rudolf Bultmann, RTP 110(1978) 49-63; P. Henry, New Directions in NT Study, Ph 1979; W. McKane, Studies in the Patriarchal Narratives, E 1979; G.T. Montague, Hermeneutics and the Teaching of Scripture, CBQ 41(1979) 1-17; L. Ruppert, Der Weg in der neueren katholischen Exegese, vornehmlich im Bereich des AT, w: Tendenzen der katholischen Theologie nach dem Zweiten Vatikanischen Konzil, Mn 1979, 43-63; S. Bar-Efrat, Some Observations on the Analysis of Structure in Biblical Narrative, VT 30(1980) 154-173; C. Conroy, Hebrew Epic. Historical Notes and Critical Reflections, Bb 61(1980) 1-30; G.T. Shep-pard, Wisdom as a Hermeneutical Construct. A Study in the Sapientializing of the OT, B 1980; Text, Wort, Glaube, Studien zur Überlieferung, Interpretation und Autorisierung biblischer Texte, Kurt Aland gewidmet, B 1980; A.C. Thisel-ton. The Two Horizons. New Testament Hermeneutics and Philosophical Description with Special Reference to Heidegger, Bultmann, Gadamer and Wittgenstein, GrR 1980; H. Weder, Zum Problem einer christlichen Exegese. Ein Versuch einige methodologische und hermeneutische Anfragen zu formulieren, NTS 27(1980)64-82.

Podobne prace

Do góry