Ocena brak

Efekt pierwszeństwa i świeżości w procesach pamięci

Autor /Konstancjusz Dodano /23.02.2012

 

Efekt świeżości - wyższe prawdopodobieństwo odtwarzania bodźców z końca listy np. słów. Wyjaśniany udziałem pamięci krótkotrwałej w odtwarzaniu materiału. Jest silnie podatny na upływ czasu i interferencji innymi.

Efekt świeżości jest związany z heurystyką dostępności. Informacje odebrane niedawnolepiej pamiętane od tych, które odebrano wcześniej. Jeśli np. do tych niedawno odebranych informacji należą wiadomości o wypadkach i katastrofach rodzi się tendencja do przeceniania prawdopodobieństwa wystąpienia takich wydarzeń. Podczas badań w USA stwierdzono, że większe jest prawdopodobieństwo utonięcia we własnej wannie niż śmierci w wyniku zamachu terrorystycznego. Mimo to ludzie bardziej obawiają się terrorystów niż kąpieli we własnej wannie.

Tego typu błędy nie dotyczą wyłącznie laików, ale i ekspertów. Lekarz może powstrzymać się od zastosowania niezbędnej terapii, której wymaga pacjent, jeżeli poprzedni pacjent, u którego zastosowano tę terapię zmarł (nawet, jeśli śmierć nastąpiła niezależnie od działania terapii). Przypadek śmierci pacjenta po tej terapii może być tak świeżo utrwalony w pamięci, że powstrzymuje lekarza od stosowania terapii, pomimo wskazań medycznych.

Efekt pierwszeństwa - wyższe prawdopodobieństwo odtwarzania bodźców z początku listy np. słow. Wyjaśniany transferem informacji do pamięci długotrwałej.

Efekt pierwszeństwa może sprawić, że proces kategoryzacji staje się mniej stabilny np. jeśli pierwszym napotkanym przez nas psem będzie bernardyn albo ratlerek to błędy kategoryzacji będą się pojawiały znacznie częściej niż gdybyśmy jako pierwszego zobaczyli mieszańca (ponieważ jest większe prawdopodobieństwo, że następny pies będzie bardziej podobny do mieszańca niż do ratlerka).

O efekcie pierwszeństwa i świeżości powinniśmy pamiętać np., przy ustalaniu kolejności wystąpień, gdy chcemy przekonać pewną grupę do naszych poglądów a będą prezentowane zarówno nasze poglądy jak i poglądy przeciwników.

W sytuacji, gdy audytorium nie ma dużo czasu na podjęcie decyzji (np. głosowanie jest od razu po naszych wystąpieniach) lepiej wystąpić na końcu (efekt świeżości). Gdy decyzja podejmowana jest po dłuższym czasie od wystąpień lepiej jest wystąpić na początku (efekt pierwszeństwa).

*Efekt pierwszeństwa wiąże się z występowaniem tzw. hamowania proaktywnego. Zapisane w strukturach pamięci informacji z pierwszego przekazu utrudnia zapamiętywanie informacji zawartych w przekazie późniejszym. (Alternatywnie efekt pierwszeństwa wyjaśnić można zachodzeniem bardziej aktywnego procesu: informacje podane jako pierwsze i zaakceptowane przed odbiorcę powodują, że odrzuca on następne, sprzeczne z nimi wiadomości, uważając je za tendencyjne lub mało wiarygodne).

Kiedy jednak pierwszy przekaz miał miejsce stosunkowo dawno i podmiot nie pamięta już zbyt dobrze jego treści, hamowanie proaktywne jest bardzo słabe i znaczenia nabiera efekt świeżości. To czego podmiot dowiedział się przed chwilą, staje się wówczas dominującą treścią jego aktualnej świadomości i w znacznym stopniu determinuje podejmowane decyzje.

*Prawdopodobieństwo wystąpienia efektu pierwszeństwa rośnie także wtedy, gdy jeden nadawca przekazuje oba komunikaty oraz gdy informacje z przekazów są nowe dla odbiorcy. Szansa wystąpienia efektu świeżości rośnie natomiast wtedy, kiedy wspomniane informacje są już wcześniej znane odbiorcy, oraz w warunkach, w których odbiorca zostaje uprzedzony wynikających z ulegania efektowi pierwszeństwa.

Podobne prace

Do góry