Ocena brak

Edynburg

Autor /Sasza Dodano /31.01.2012

Edynburg, stolica i drugie co do wielkości miasto Szkocji, leży u podnóża malowniczego wzgórza nad zatoką Morza Północnego zwaną Firth of Forth. Nazywany czasami Atenami Północy, Edynburg jest, poza Londynem, najchętniej odwiedzanym przez turystów miastem na Wyspach Brytyjskich.
Edynburg to miasto zbudowane na zboczach dawno wygasłego wulkanu. Pierwotnie była to prawdziwa forteca, siedziba królów i choć dzisiaj nie stacjonują tu już żadne wojska, to Edyn­burg zachował status stolicy - tutaj urzęduje szkoc­ki parlament, miasto jest też potężnym ośrodkiem życia intelektualnego.
500-tysięczny dziś Edynburg wyrósł wokół uczęszczanego portu Leith, znajdującego się obec­nie 3 km na północ od centrum miasta.
Położenie.
Centrum miasta rozciąga się na 8-kliometrowym pasie pomiędzy wzgórzami Pentland a szerokim ujściem rzeki Forth. Obszar ten jest pagórkowaty, malownicze wzgórza utworzyła przed wiekami wypływająca z wulkanu gorąca lawa. Najwyższe z nich Arthur's Seat, czyli Tron Artura, wznosi się 250 metrów ponad otaczający je teren i stanowi charakterystyczny element panoramy miasta. Drugi punkt orientacyjny stanowi Wzgórze Zamkowe (Castle Rock), na którym stoi zamek Edynburg. Wzniesienie to ma 77 metrów wysokości i zbu­dowane jest z bazaltu zatykającego wylot krateru dawnego wulkanu. Doliny między wzgórzami zo­stały wyryte przez lodowce w czasie ostatniej epoki lodowcowej, która skończyła się mniej więcej 10 tysięcy lat temu. Edynburg wybudowano na zboczach i wokół tych wzgórz tak, że nawet w no­woczesnym centrum handlowo-usługowym mia­sta natura wciąż stanowi wyrazisty kontrapunkt dla nowoczesnej architektury.
Klimat.
Chociaż Edynburg leży na tej szerokości geogra­ficznej co Moskwa, to jednak panuje tu zdecydo­wanie łagodniejszy klimat. Zimy są stosunkowo ciepłe (średnia temperatura minimalna grudnia wynosi 5°C), natomiast lata raczej chłodne (śred­nia temperatura lipca to 15°C), nawet w najcieplej­sze dni temperatura powietrza rzadko przekracza 21°C. Wiejące ze wschodu, znad Morza Północne­go wiatry są zwykle zimne, ale na szczęście suche. Cieplejsze, południowo-zachodnie wiatry wiejące znad Atlantyku często przynoszą ze sobą deszcz. Roczna suma opadów w Edynburgu wynosi 676 milimetrów i są one rozłożone równomiernie w całym roku. Jak więc widać, ilość opadów w sto­licy Szkocji kształtuje się na przeciętnym pozio­mie, jednak niebo nad miastem jest zwykle za­chmurzone; dociera tu mniej niż jedna trzecia maksymalnej ilości światła słonecznego na tej sze­rokości geograficznej.
Historia
Prehistoryczna osada, z której wyłonił się dzisiej­szy Edynburg, została założona na Wzgórzu Zam­kowym prawdopodobnie około 7 tysięcy lat przed naszą erą. Takie usytuowanie dawało jej pierwszym mieszkańcom poczucie bezpieczeństwa - z góry można było odpowiednio wcześnie zauważyć wro­ga i łatwiej było się bronić. Nazwa miasta Edyn­burg (ang. Edinburgh) pochodzi od celtyckiego określenia Dune-eideann, czyli „Twierdzy Eideana". Chociaż najstarsze ślady osadnictwa pochodzą z VII tysiąclecia p.n.e., osada ta zyskała charakter miejski dopiero w XI wieku naszej ery.
Edynburski zamek został wzniesiony za pano­wania króla Malcolma II (1058-1093), chociaż leżące u jego podnóża miasto było wielokrotnie niszczone w czasie wojen z Anglią, sam zamek trwał na szczycie nietknięty aż do roku 1532 , kiedy Edynburg został stolicą Szkocji.
Znaczenie Edynburga zmniejszyło się w roku 1603; w tym czasie Szkocja związała się unią personalną z Anglią i siedziba rządu znalazła się odtąd w Londynie.
W XVIII wieku miasto ponownie ożyło - stało się jednym z największych europejskich ośrodków życia kulturalnego i umysłowego epoki oświecenia. Pod koniec XX wieku Szkoci zażądali większej samodzielności i od roku 1999 w Edynburgu po­nownie urzęduje szkocki parlament.
Plan miasta.....
W Zamku Królewskim przechowywane są szkoc­kie insygnia królewskie (berło, miecz i korona). W zamku znajduje się też sypialnia szkockiej kró­lowej, Marii Stuart, w której w 1566 roku przy­szedł na świat król Jakub VI. W 1603 roku został on również, jako Jakub I, królem Angli. W ten spo­sób królestwa Szkocji i Anglii zjednoczyły się unią personalną.
W zamku mieści się też kaplica św. Małgorzaty (Chapel of St Margaret) wybudowana w 1076 roku - najstarszy zachowany zadaszony budynek w całej Szkocji. Do zamku licznie przybywają turyści.
Stare miasto.
Centrum miasta dzieli się na dwie części Old Town (Stare Miasto) i New Town (Nowe Miasto). W sa­mym sercu Starego Miasta znajduje się Castle Rock, z którego rozciąga się wspaniały widok na leżącą w dole równinę. Stare Miasto zostało zbudo­wane w średniowieczu, kiedy mieszkańcy żyli jesz­cze w strachu przed najazdami. W XVI i XVII stu­leciu miasto rozbudowywało się w kierunku wschodnim wzdłuż grani i dalej na stromym stoku wzgórza moreny lodowcowej. Gwałtowny przy­rost liczby mieszkańców i brak zdatnej do zagospo­darowania przestrzeni wymusił budowę w tym miejscu niezwykle wysokich, jak na tamte czasy, budynków. Liczące 10, a nawet 12 pięter kamieni­ce są oddzielone wąskimi, zacienionymi przejścia­mi, które prowadzą na wewnętrzne dziedzińce.
Chodząc wąskimi ulicami Starego Miasta można podziwiać wiele interesujących średniowiecznych budowli. Do najważniejszych należy gotycka katedra - High Kirk of St Giles, najważniejszy prezbiteriański kościół Szkocji, ze wspaniałą XV-wieczną ażurową wieżą wspieraną kilkoma przyporami i zdobioną przepięknymi witrażami. Katedra została przebudowana w XIX wieku, go­tycki charakter zachowało wnętrze. To właśnie w St Giles, przywódca reformacji w Szkocji John Knox (około 1514-72) wygłaszał kazania, które przyczyniły się do wygnania katolickiej królowej Marii. Dom, w którym mieszkał, jest również otwarty dla zwiedzających, a jego prostota i skrom­ny wystrój są typowe dla starego Edynburga. Za katedrą St Giles znajduje się stary Parliament House, wybudowany między 1632 a 1639 rokiem, wart obejrzenia ze względu na unikatowe belko­wanie sufitów i piękne witraże. Obecnie jest to sie­dziba szkockiego Sądu Najwyższego. Inne godne uwagi zabytki to: Moray House, XVII-wieczny budynek, obecnie college kształcący przyszłych nauczycieli; barokowy kościół Canongate z cmen­tarzem, na którym pochowano wybitnego ekono­mistę Adama Smitha; Acheson House (mieści się tu Centrum Rzemiosła Szkockiego); Huntley House - dawna rezydencja szlachecka, obecnie muzeum lokalnej historii i zastaw stołowych; Canongate Tollbooth, więzienie miejskie z 1591 roku, w któ­rym dziś mieści się muzeum poświęcone pamięci robotników, którzy pracowali przy budowie mia­sta, oraz liczne budowle klasycy styczne.
Nowe Miasto.
Położone zaledwie 200 m na północ od zamku No­we Miasto uznawane jest za arcydzieło georgiańskiego planowania przestrzennego. Zostało zapro­jektowane przez Jamesa Craiga, który w wieku 23 lat wygrał konkurs na plan zagospodarowania tej części miasta. Nowe Miasto ma charakterystyczny, prostokątny układ ulic - w kwartale tym znajduje się pięć ulic biegnących ze wschodu na zachód i siedem przecznic na linii północ-południe. Osią Nowego Miasta jest George Street łącząca dwa duże place na krańcach tej dzielnicy. Na obu pla­cach wznoszą się kościoły - św. Jerzego na krań­cu zachodnim i św. Andrzeja na wschodnim. Po­łudniową granicę Nowego Miasta stanowi Princes Street, główny deptak i w związku z tym - cen­trum handlowe miasta. Tylko północna strona Princes Street jest zabudowana, dzięki czemu nic nie zasłania widoku na zamek.
Północna granica Nowego Miasta - Queen Street - zabudowana jest z kolei tylko od południa natomiast od strony północnej rozciąga się wspa­niały widok na Firth of Forth - malowniczą zato­kę Morza Północnego. Na wschodnim krańcu Nowego Miasta, przy skrzyżowaniu Princes Street i North Bridge znajduje się Register House, jedno z najciekawszych dzieł XVIII-wiecznych architek­tów, Jamesa i Roberta Adamów, i jeden z pierw­szych budynków wzniesiony na północnym brze­gu dawnego jeziora. W pobliżu, u stóp wzgórza Calton, wznosi się wybudowany w 1937 r. gmach rządu, St Andrews House. Na szczycie wzgórza znajduje się Obserwatorium Miejskie wybudowa­ne przez Williama Playfaira i uroczy gotycki domek - siedziba królewskiego astronoma. Z tyłu, za Obserwatorium, wznosi się nie dokończona 12-kolumnowa replika ateńskiego Partenonu, wybu­dowana w hołdzie szkockim żołnierzom poległym w wojnach napoleońskich. Budowę przerwano w 1830 roku z powodu braku funduszy.
Nieco poniżej znajduje się okrągła wieża z roku 1807 - pomnik admirała Nelsona, który pokonał flotę Napoleona w słynnej bitwie pod Trafalgarem. Między wzgórzem a rzeką Forth rozciąga się pła­ski teren zajęty przez Królewski Ogród Botaniczny (Royal Botanic Garden).
Północno-zachodnią granicę Nowego Miasta stanowi Water of Leith - jedyna rzeka przecinają­ca Edynburg. W XIX stuleciu nad brzegami rzeki wybudowano liczne młyny, wokół których pow­stały niewielkie osady rolnicze: Dalry, Dean, Stock-bridge, Silvermills i Canonmills. Z czasem zostały one wchłonięte przez stale rozrastający się orga­nizm miejski.
W dolinie między miastem a zamkiem, w miej­scu dawnej fosy, znajduje się rozległy park zwany Princes Street Gardens (założony w roku 1876). Jedną z największych atrakcji parku jest powstały w roku 1903 pierwszy zegar roślinny na świecie -w kole o średnicy 11 metrów posadzono aż 24 ty­siące roślin ozdobnych. s
W parku znajdują się też tereny rekreacyjne i muszle koncertowe. W 1844 r. wzniesiono pom­nik znanego szkockiego pisarza Waltera Scotta (1771-1832) z jego wiernym psem Maidą. Nad pomnikiem góruje charakterystyczna neogotycka wieża, z której rozciąga się wspaniały widok na zatokę i wzgórze zamkowe. Park przecięty jest na dwie części, wschodnią i zachodnią, przez wał (The Mound) usypany z ziemi i kamieni zwiezionych tu w czasie budowy Nowego Miasta. Przy ulicy The Mound znajdują się Szkocka Galeria Narodowa oraz Szkocka Akademia Królewska.
Przez park przy Princes Street biegnie linia kole­jowa prowadząca do dworca Waverly - drugiej co do wielkości stacji kolejowej w Wielkiej Brytanii.
Mila Królewska.
Najsłynniejszy trakt Edynburga, tzw. Mila Królew­ska (Royal Mile), łączy Wzgórze Zamkowe z Pa­łacem Holyrood. Mila Królewska ma, zgodnie z nazwą, około mili długości i biegnie wzdłuż trzech ulic: Lawnmarket, High Street i Canongate. Pałac Holyrood, obecnie oficjalna rezydencja kró­lewska w Szkocji, został wybudowany w XVI wie­ku na miejscu średniowiecznego (XII w.) opac­twa. W przylegającym do Pałacu parku Holyrood znajdują się wzgórza Salisbury Crag i Arthur's Seat oraz trzy jeziora.
Rozwój miasta.
Przez całe stulecia rozwój miasta na północ po­wstrzymywany był przez jezioro North Loch, sztucznie stworzone na podmokłym terenie u stóp wzgórza zamkowego przez króla Jakuba II, jako naturalny element fortyfikacji. Później jezioro zasy­pano, jednak przejazd w stronę północy umożli­wiła dopiero budowa mostu North Bridge (rok 1772) o długości 1506 metrów i wznoszącego się na wysokość 21 metrów. W ciągu kolejnych 50 lat po ukończeniu North Bridge w Edynburgu powsta­ły kolejne cztery mosty. Most South Bridge i Most Jerzego IV połączyły strome zbocza wąwozu, któ­rym przebiega dziś ulica Cowgate (dawna Southgate), łącząca niegdyś Stare Miasto z leżącym na wschodzie opactwem Holyrood. Wygodna prze­prawa przez wąwóz umożliwiła ekspansję miasta na leżące na południu wrzosowiska. Most Waterloo otwarto w 1820 roku, a wybudowany w 1833 roku Most Królewski zapewnił połączenie z zachodni­mi przedmieściami. Dzięki budowie mostów mia­sto przeżyło w XIX wieku okres gwałtownego roz­woju terytorialnego.
Przemysł, kultura i wypoczynek.
Obecnie, kiedy z miasta wycofuje się przemysł, w Edynburgu dynamicznie rozwija się sektor usług i bankowości. Większość pozostałych zakładów przemysłowych (głównie przemysł maszynowy i konstrukcji metalowych) zlokalizowana jest w Leith, w części północnej.
Edynburg jest największym ośrodkiem kultu­ralnym Szkocji. To tutaj ma swoją siedzibę naj­większy szkocki uniwersytet. Założony w 1583 r., szybko stał się prężnym ośrodkiem naukowym. Dobrą opinią cieszy się wydział medyczny.
Wśród licznych w mieście galerii na szczegól­ną uwagę zasługuje Szkocka Galeria Narodowa (National Gallery of Scotland) w Nowym Mieście. Posiada ona bogate zbiory malarstwa europejskie­go od renesansu aż po XX wiek. Znajdują się tu obrazy takich mistrzów jak Rafael, Rembrandt i Van Gogh. Co roku w sierpniu w Edynburgu odbywa się słynny festiwal teatralny, który przy­ciąga do miasta tłumy aktorów i teatromanów z całego świata. Festiwal teatralny ma dwa oblicza - część oficjalną, na którą zaprasza się wybrane grupy teatralne z ich spektaklami, oraz towarzy­szący jej festiwal Fringe, na którym oprócz zespo­łów zawodowych pojawiają się również trupy amatorskie, teatry studenckie, uliczni kuglarze i wszyscy ci, którzy chcą zaprezentować swoje umiejętności. Odbywają się tu także inne festiwale, między innymi filmowy, przegląd orkiestr wojsko­wych (Military Tattoo) i międzynarodowy festiwal jazzowy - największa tego typu impreza w Europie, a także festiwale muzyczne - w tym organizowa­ny już od 1815 roku festiwal z inicjatywy polskie­go skrzypka Feliksa Janiewicza.

Podobne prace

Do góry