Ocena brak

EDDINGTON ARTHUR STANLEY

Autor /Gracjan99999999 Dodano /07.09.2012

ur. 28 XII 1882 w Kendal (pn.-zach. Anglia), zm. 22 XI 1944 w Cambridge, fizyk, astronom.

W 1902 ukończył fizykę na uniw. w Manchester, a 1906 matematykę w Trinity College w Cambridge i został głównym asystentem w Obserwatorium Astronomicznym w Greenwich; 1913 w Cambridge objął katedrę (po George'u Darwinie) i stanowisko dyr. Obserwatorium Astronomicznego; 1916 rozpoczął badania nad wewn. budową gwiazd, uwieńczone dziełem The Internal Constitution of Stars (C 1926); 1919 przewodniczył ekspedycjom nauk. na Sobral i Principe, badającym zaćmienie Słońca; 1921-23 był przew. Royal Astronomical Society.

Dociekania fiz. łączył E. z badaniami dotyczącymi wszechświata jako całości (-> celowość I 2); pierwszy zastosował teorię równowagi promienistej, uzasadnił teorię pulsacji gwiazd zmiennych (cefelď) i jako pierwszy z fizyków ang. zaakceptował teorię względności A. -»- Einsteina, usiłując ją powiązać z teorią kwantów; matematycznej teorii względności poświęcił pracę The Mathematical Theory of Relativity (C 1923).

Swe poglądy filoz. oparł na swoistej interpretacji fizyki, zwł. metod w niej stosowanych; empiryczną sprawdzalność fizyki uważał za jej ograniczenie selektywne, tj. redukcję rzeczywistości wziętej całościowo do elementów empirycznie sprawdzalnych, oraz ograniczenie subiektywne, tj. uzależnienie zakresu i wyników doświadczenia od budowy ludzkich zmysłów oraz intelektualnego wyposażenia człowieka; podstawowe prawa fizyki mają charakter aprioryczny i subiektywny. Szczególnie interesował się epistemologią przyrodoznawstwa, która prowadzi do twierdzeń niezawodnych, składających się na wiedzę pewną a priori (-*• a priori — a posteriori) o świecie fiz., określonym jako przedmiot wiedzy fizykalnej (The Philosophy of Physical Science, C 1939).

Krytykując stanowisko materialistyczne, uważał, że wiedza fizykalna jest symboliczna, abstrakcyjna, obejmująca wyłącznie zmysłowy aspekt rzeczywistości, do którego jednak nie można zredukować całej rzeczywistości, posiada ona bowiem również swój aspekt duchowy, zasadniczo odmienny i niesprowadzalny do zmysłowego, chociaż względem niego komplementarny, dostępny wyłącznie poprzez wewn. doświadczenie typu mistycznego.

Całość doświadczenia ludzkiego odnosi się więc do samego człowieka oraz do jego otoczenia i obejmuje zarówno wiedzę nauk. (której celem jest rekonstrukcja, na podstawie zmysłowego doświadczenia, świata zewn. otaczającego człowieka), jak też życie codzienne, religię i prawdę, które w każdym doświadczeniu wskazują na specyficznie ludzkie wartości.

Człowiek jest z natury istotą dociekającą prawdy o sobie samym i o świecie zewn., na co nauka daje tylko jedną z możliwych odpowiedzi; troska o prawdę oraz znaczenie, jakie dla człowieka ma jej znalezienie, jest istotnym atrybutem jego duchowej natury i leży poza zakresem możliwości badawczych nauki — uzasadnia jej istnienie; wewn. przeżycia człowieka ukazują rzeczywistość znacznie wykraczającą poza fizykalny obraz świata i obejmują poczucie piękna, moralności oraz obecności Boga.

Doniosłe znaczenie religii polega na ukazywaniu człowiekowi własnych doznań rei. jako fragmentu jego codziennego życia, tj. czegoś dobrze mu znanego i bliskiego; religia czyni to w sposób nienaukowy, gdyż przeżycie rei. rozłożone poprzez nauk. analizę na szereg abstrakcyjnych twierdzeń zatraciłoby swój specyficzny charakter; to samo dotyczy przeżyć i wrażeń estetycznych. Jakkolwiek wspólnym podłożem religii i nauki jest ludzkie dążenie do prawdy i niepodważalnych przekonań, obie dziedziny ukazują różne i wzajemnie do siebie niesprowadzalne aspekty rzeczywistości.

Zasadniczą intencją E. było przeciwstawienie się (ze stanowiska nauk.) szczególnie żywym w 1. poł. XX w. materialistycz-nym i pozytywistycznym tendencjom redukowania wszelkich przejawów duchowego życia człowieka do abstrakcyjnego i uproszczonego ich modelu fizykalnego oraz wyakcentowanie doniosłości dla codziennego życia sfer życia duchowego, leżących poza zasięgiem nauk. metod. Syntezę poglądów nauk. i filoz. przedstawił E. w The Nature of Physical World (C 1928; Nowe oblicze natury, Wwa 1934) oraz w New Pathways in Science (C 1935 ; Nauka na nowych drogach, Wwa 1937).

 

H. Spencer-Jones, E.T. Whittaker, Obituary Notice. Arthur Stanley E., Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 105(1945) z. 2, 68-79; A.D. Ritchie, Reflections on the Philosophy of Arthur Stanley E., C 1948; L.P. Jacks, Sir Arthur E. Man of Science and Mystic. The Second Arthur Stanley E. Memorial Lecture 2 November 1948, C 1949; E. Whittaker, E. Principle in the Philosophy of Science, C 1951; M. Johnson, Time and Universe for the Scientific Conscience, C 1952; H. Dingle, The Sources of E. Philosophy, C 1954; N.B. Slater, E. Fundamental Theory, C 1957; D.A.Vibert, The Life of Arthur Stanley E., Lo 1957; E. Whittaker, From Euclid to E. A Study of Conception of the External World. NY 1958; 1. Dąmbska, Sur quelques idées communes à Bergson, Poincaré et E., Bulletin de la Société Française de Philosophie 53(1959) 8589; J.W. Yolton, The Philosophy of Science of Arthur Stanley E., Hg 1960; M. Polanyi, Jenseits des Nihilismus. Dreizehnte Vorlesung zum Gedächtnis von Arthur Stanley E. 16 Februar 1960, Dordrecht 1961; C.W. Kilmister, B.O.J. Topper, E. Statistical Theory, Ox 1962; A. Grünbaum, Philosophical Problems of Space and Time, Dordrecht 1963,19732; L. Jaki, The Relevance of Physics, Ch 1970; J.W. Cornman, Can E. ,,Two" Tables Be Identical?, Australasian Journal of Philosophy 52(1974) 2238; D.B. Marquis, In Defense of Sir Arthur E., Southwestern Journal of Philosophy 7(1975) 137-143.

Podobne prace

Do góry