Ocena brak

Dzikie psy - kojoty, szakale, likaony, cyjony, dingo, jenoty, psy leśne

Autor /kulec Dodano /31.01.2012

Ewolucja dzikich gatunków psów rozpoczęła się 40-50 mln lat temu na terenach współczesnej Ameryki Północnej. Ssaki te można spotkać prawie na całym świecie, a ich nie­które cechy możemy zaobserwować u naszych domowych pupili.
Na świecie żyje wiele gatunków ssaków z ro­dziny psowatych. Wśród nich są między in­nymi kojoty (zwane też wilkami preriowymi) z Ameryki Północnej, szakale z Afryki, Indii i Półwyspu Arabskiego, afrykańskie likaony, azja­tyckie cyjony, australijskie dingo, eurazjatyckie jenoty i południowoamerykańskie psy leśne.
Wygląd
Wszystkie wspomniane gatunki, z wyjątkiem je­nota i psa leśnego, mają typową „psią" sylwetkę. Masywnie zbudowane, robiące wrażenie zawsze czujnych, mają dość długie, muskularne korpusy, wąskie, smukłe kończyny i długie, zazwyczaj puszyste, ogony. Całe ciało, łącznie z pyskiem, jest okryte sierścią, której barwa jest różna u różnych gatunków. Czteropalczaste nogi (większość gatun­ków ma na przednich kończynach pozostałości po piątym palcu) są opatrzone pazurami, które nie są wciągane. Pysk jest długi i zwężający się, a małżo­winy uszne dość duże i stojące. Likaon ma uszy zaokrąglone, których powierzchnia jest stosunko­wo duża w porównaniu z wielkością głowy.
Jenot wyglądem przypomina nieco szopa, głów­nie z tego powodu, że występują u niego ciemne plamy na pysku. Ma stosunkowo małe uszy i krót­kie nogi oraz dosyć krępą sylwetkę. Cały tułów jenota jest okryty bardzo gęstym, długim futrem, sierść na nogach jest gładka, krótka i czarna.
Pies leśny także ma krótkie, zaokrąglone uszy, krótkie nogi i krępy tułów. Jego ogon nie jest tak puszysty jak u innych psowatych, pysk ma krótki i szeroki. Jego futro, nie tak gęste i długie jak u je­nota, jest maści ciemnobrunatnej, na głowie i szyi nieco jaśniej zabarwione.
Środowisko
Dzikie psowate występują w rozmaitych środo­wiskach i nieliczne gatunki zasiedlają tylko jakiś jeden, szczególny typ środowiska. Ponieważ wiele gatunków w trakcie polowania posługuje się głów­nie zmysłem wzroku, psowate są najczęściej miesz­kańcami terenów otwartych, gdzie z daleka mogą zauważać swoje ofiary.
Kojot jest ssakiem głównie otwartych, pokry­tych trawą prerii, jednak występuje także na tere­nach zakrzaczonych i w lasach. Cztery gatunki sza­kali zasiedlają wilgotną sawannę i tereny rzadkich lasów. Żyją też na terenach skalistych w górach na wysokości do 2700 metrów (szakal pręgowy), na suchych i otwartych przestrzeniach (szakal czaprakowy i szakal złocisty) i na obszarach położo­nych w górach na wysokości pomiędzy 3000 a 4000 metrów (szakal etiopski).
Na obszarze zasięgu występowania afrykańskich likaonów istnieją różnorodne środowiska - półpustynie i tereny górzyste, jednak gatunek ten prefe­ruje tereny otwarte. Cyjony, w przeciwieństwie do nich, są głównie zwierzętami leśnymi. W grani­cach swego zasięgu występują w lasach górskich, nizinnych i gęstych zaroślach dżunglowych. Chociaż dingo najczęściej zasiedlają suche, pół-pustynne rejony Australii, to jednak można je także spotkać w górach i okolicach zalesionych.
Jenoty występują w lasach i zaroślach, które czę­sto znajdują się blisko jezior lub rzek. Pies leśny, jak sama nazwa wskazuje, bytuje w lasach, a także na porośniętych drzewami i krzewami bagnach.
Zwyczaje
Zachowania różnych gatunków dzikich psowatych są często bardzo odmienne, ponadto różne popu­lacje tego samego gatunku, żyjące na innych obsza­rach i w innych środowiskach, mogą wykazywać odmienne zwyczaje. Wszystkie psowate mają are­ały osobnicze, chociaż nie wszystkie bronią swych terytoriów. Wszystkie gatunki opisywanych psowa­tych są w mniejszym lub większym stopniu zwie­rzętami towarzyskimi, zazwyczaj przebywają w małych grupach, liczących po kilka osobników. Niektóre watahy są grupami rodzinnymi, w któ­rych pojedyncze osobniki mogą polować indywi­dualnie, natomiast w innych watahach zwierzęta mogą tworzyć zgrane zespoły łowieckie.
W większości grup występuje ścisła hierarchia osobników. Na przykład u szakali i kojotów, mają­cych wysoce ukształtowaną strukturę socjalną, osobniki podporządkowane są pomocnikami, opie­kującymi się potomstwem osobników dominują­cych. Afrykańskie likaony, których watahy mogą liczyć nawet i 30 osobników, wykazują niezwykłą stałość. Wszyscy członkowie stada śpią, odpoczy­wają, rozmnażają się i polują zawsze razem. Cyjony polują i żyją razem w grupach składających się ze spokrewnionych ze sobą osobników i są one jed­nym z tych gatunków dzikich psowatych, które przejawiają zachowania terytorialne.
Wydaje się, że dingo prowadzą najbardziej sa­motniczy tryb życia spośród opisywanych gatun­ków. Zazwyczaj spotyka się je w parach, czasami tworzą one luźne grupy składające się z osobni­ków żyjących na tym samym obszarze.
Dzikie psowate mogą prowadzić nocny lub dzienny tryb życia, najbardziej aktywne są we wczesnych godzinach rannych i wieczorem. Na terenach gorących godziny południowe spędzają odpoczywając albo, jak niektóre gatunki, na wspól­nym pielęgnowaniu sierści. Dingo i niektóre sza­kale są aktywne głównie w nocy.
Gatunki o mniejszych rozmiarach ciała - szcze­gólnie jenot i pies leśny - w nocy śpią w kryjów­kach, jakimi mogą być szczeliny w skałach, puste, spróchniałe pnie i nory. Jenot jest jedynym gatun­kiem zapadającym w sen zimowy, chociaż osob­niki z terenów położonych na południowych obsza­rach zasięgu występowania tego nie czynią. Sen zimowy może trwać od listopada do marca, w cie­plejsze dni jest przerywany i wtedy zwierzęta wyru­szają na krótki żer.
Większość dzikich psowatych wydaje rozmaite głosy szczeknięcia, warknięcia i pomruki. Kojoty są znane z tego, że w nocy wyją. Różne głosy są wydawane przy różnych okazjach. Mają one cha­rakter ostrzegawczy, odstraszający, wydając je zwierzęta się nawołują, lokalizują i utrzymują jed­ność grupy.
Chociaż wszystkie dzikie psowate są aktywny­mi łowcami, większość gatunków jest oportunistyczna pod względem pokarmowym. Oprócz mięsa ssaków żywią się owadami i innymi bezkrę­gowcami, a także płazami, gadami, ptakami i ich jajami. Zjadają także dużo owoców.
Drapieżcy
Prawdopodobnie najbardziej mięsożernym gatun­kiem jest wśród opisywanych zwierząt afrykański likaon, który żywi się prawie wyłącznie mięsem. Likaony polują w grupach, często dwa razy w ciągu dnia, a ofiary lokalizują wzrokiem. Ich ulubioną zdobyczą są różne gatunki gazeli i antylop. Odizo­lowawszy pojedynczego osobnika od stada, wata­ha likaonów nieustannie ściga go, czasami nawet przez kilka kilometrów, biegnąc z prędkością do­chodzącą do sześćdziesięciu kilometrów na go­dzinę. Wycieńczone biegiem zwierzę jest łapane i żywcem rozszarpywane.
Cyjony są także w dużym stopniu mięsożerne. Często zjadają resztki ofiar będące pozostałością po uczcie wielkich kotów. Na zwierzęta większe od siebie polują zazwyczaj w grupie. Pogoń może odbywać się na dużym dystansie, a wyczerpane w końcu zwierzę zostaje otoczone przez cyjony i atakowane ze wszystkich stron.
Szakale przez długi czas miały opinię padlino­żerców, mimo to jednak potrafią one także polo­wać oraz zjadają dużo pokarmu pochodzenia roślin­nego. Gryzonie są najprawdopodobniej głównym składnikiem diety szakali etiopskich i szakali czaprakowych. Te ostatnie są znane z tego, że cho­wają pokarm na później.
Mięso ssaków stanowi około 90% masy pokar­mu kojotów. Kojoty polują w sposób typowy dla psowatych, gdyż podchodzą swoje ofiary, a następ­nie chwytają je zębami. Ponieważ dobrze pływają, mogą swe ofiary gonić w wodzie, obserwowano je też, jak polują na ryby. Dwa lub trzy osobniki mogą polować razem na większe zwierzęta i wydaje się, że te drapieżniki wytworzyły swoiste związki z borsukami: przemieszczają się wspólnie, a kojot węchem lokalizuje zajęte nory gryzoni, które na­stępnie są rozkopywane przez wyposażone w dłu­gie i silne pazury borsuki.
Chociaż psy leśne są bardzo towarzyskie, jed­nak prawdopodobnie na swoją główną zdobycz, jaką są duże gryzonie, polują osobno. Jenoty rów­nież udają się na łowy w pojedynkę i spędzają dużo czasu na polowaniu. W lecie ich dieta jest bardzo różnorodna. Składa się z gryzoni, gadów, owadów i ryb, a także materii roślinnej. Jesienią głównym składnikiem pokarmu zwierząt z tego gatunku są jagody, nasiona i korzonki.
Rozmnażanie się
Wszystkie opisywane gatunki dzikich psowatych wyprowadzają tylko jeden miot w roku. Ciąża trwa średnio dziewięć tygodni. Ssaki te mogą rozmna­żać się o każdej porze roku, jednak u niektórych gatunków przyjście młodych na świat ma miejsce, kiedy w środowisku są najlepsze warunki do wy­chowania szczeniąt. Na przykład samice afrykań­skich likaonów rodzą głównie podczas pory suchej, kiedy niska trawa na sawannie ułatwia zwierzętom tym polowanie.
Wielkość miotu waha się w granicach od jed­nego do 19 szczeniąt, które rodzą się ślepe i nie­dołężne. U większości gatunków szczenięta otwie­rają oczy pomiędzy dziewiątym a 14 dniem życia, pokarm stały zaczynają pobierać, w zależności od gatunku, po ukończeniu 2-6 tygodni. Karmić je mogą rodzice lub pomocnicy, którzy opiekują się nimi przez mniej więcej dwa miesiące.

Dzikie psowate rodzą się zwykle w kryjówkach. Samica kojota albo samodzielnie wykopuje norę, albo powiększa nory lisie lub borsucze. Może także za miejsce porodu obrać wypróchniały pień drze­wa, jaskinię lub skalną rozpadlinę. U kojotów ciąża trwa 63-65 dni, a w miocie może być 5-10 szcze­niąt. Czasami w tej samej kryjówce swoje szczenię­ta rodzą dwie samice. Młode zaczynają jeść pokarm stały w wieku około 3 tygodni. Rodzic albo pomoc­nik, który jest dorosłym potomkiem rodziców z po­przedniego miotu, zwraca na ziemię treść żołądka, którą zjadają małe szczeniaki.
W podobny sposób opiekują się swoim potom­stwem szakale. Szczenięta także przychodzą na świat w kryjówkach, które są zazwyczaj opusz­czonymi norami innych zwierząt. Pomocnikami są te młode z poprzednich miotów, które jeszcze nie opuściły rodziców. Szczenięta wychodzą z nory w wieku trzech tygodni, a rodzice i pomocnicy czę­sto przenoszą je do nowych kryjówek. Młode sza­kali nie jedzą pokarmu stałego, zanim nie ukończą ósmego tygodnia, a kryjówkę rodzinną opuszcza­ją, mając trzy miesiące. Po ukończeniu pół roku zaczynają polować samodzielnie
Samice likaonów rodzą młode w opuszczonych norach innych ssaków. Szczenięta zaczynają wy­chodzić z kryjówki w trzecim tygodniu życia. Wszyscy członkowie grupy po powrocie do nory zwracają treść żołądka, która jest pokarmem szcze­niąt. Szczenięta wędrują z watahą, gdy mają trzy miesiące, jednak jeszcze wtedy nie biorą udziału w polowaniach. W pełni sprawnymi łowcami stają się po ukończeniu pierwszego roku życia.
Samice cyjonów przed porodem przygotowują kryjówkę, która może być ulokowana w zacisz­nym miejscu pomiędzy skałami albo w norze, czę­sto wykopanej w stromym brzegu strumienia lub rzeki. Członkowie watahy są bardzo zaangażowa­ni w opiekę nad młodymi i przynoszą pokarm na­wet matce, która w tym czasie pilnuje szczeniąt. Małe przebywają w kryjówce prawie przez trzy miesiące. W razie jakiegoś zagrożenia stare osob­niki mogą je przenosić do nowych kryjówek. Młode zaczynają brać udział w polowaniach w wieku około siedmiu miesięcy.
Małe dingo zazwyczaj rodzą się pod koniec zimy i na początku wiosny. Obydwoje rodzice opie­kują się nimi, a jeżeli w pobliżu przebywa jakiś potomek z poprzednich miotów, to także i on może brać w tym udział. Samice jenotów rodzą młode od marca do maja, a ich szczenięta przestają ssać mleko po ukończeniu drugiego miesiąca. Oby­dwoje rodzice uczestniczą w opiece nad młodymi i zaczynają przynosić im stały pokarm pod koniec pierwszego miesiąca życia. O zwyczajach rozrod­czych psów leśnych niewiele wiadomo poza tym, że ich mioty są nieliczne i samice rodzą młode w czasie pory deszczowej.
Podstawą egzystencji większości watah dzikich psowatych są związki rodzinne pomiędzy człon­kami grupy: często potomstwo pary rozrodczej pozostaje z rodzicami do czasu, kiedy nie pojawią się nowe młode. Przedstawiciele większości gatun­ków osiągają dojrzałość płciową przed nadejściem kolejnego sezonu rozrodczego, jednak te osobni­ki, które pozostaną z rodzicami, zazwyczaj nie przystępują jeszcze wtedy do rozrodu.
U afrykańskich likaonów młode samce pozo­stają w rodzinnym stadzie, natomiast samice od­dzielają się i przyłączają się do grupy samców. We wszystkich watahach jest jedna dominująca para i tylko ona przystępuje do rozrodu. Kiedy jakaś pod­porządkowana samica wyda na świat własne po­tomstwo samica dominantka zazwyczaj je zabija.
Dzikie psowate i ludzie
Przedstawiciele wielu gatunków dzikich psowa­tych od dawna byli prześladowani i zabijani przez człowieka dla futra lub jako szkodniki. Na niektó­rych obszarach człowiek tak zmienił naturalne śro­dowisko, że dzikie psowate nie były w stanie tam egzystować i wyginęły.
Najbardziej zagrożonymi gatunkami są szakal etiopski i likaon. Populacja szakala etiopskiego zmniejszyła swą liczebność głównie w wyniku po­większania się powierzchni zagospodarowanej rol­niczo, co nie tylko zmusiło przedstawicieli tego gatunku do opuszczenia swych naturalnych sie­dlisk, ale także wpłynęło na zmniejszenie liczeb­ności gryzoni, które są podstawowym pokarmem szakali. Pod koniec lat siedemdziesiątych naszego stulecia szacowano, że na wolności przebywa zale­dwie 500 sztuk szakali etiopskich.
Afrykańskie likaony są wymieniane jako jeden z wielu gatunków zagrożonych wyginięciem i pra­wie na pewno są najrzadszymi przedstawicielami dużych mięsożerców w swoim regionie. Kurczenie się środowisk naturalnych miało częściowy wpływ na spadek liczebności tego gatunku, a drugim czyn­nikiem odpowiedzialnym za zmniejszenie się licz­by likaonów były epidemie, na przykład nosówka, która wystąpiła po raz pierwszy we wschodniej Afryce na początku XX wieku.
Cyjon i pies leśny są także na liście gatunków zagrożonych. Na wielu obszarach ich liczebność maleje, w związku z czym są objęte ochroną.

■ Szczątki szkieletu szakala czaprakowego, datowane na okres sprzed 1,7 miliona lat, są najstarszymi znanymi skamieniałościami ży­jącego obecnie gatunku dzikiego psa.
■ Kojoty biegają najszybciej spośród wszyst­kich dzikich gatunków psowatych. W biegu mogą osiągać prędkość 65 km/h i skakać na odległość czterech metrów. Nazwa „kojot" pochodzi z języka Azteków - coyotl. Naukową nazwę łacińską Canis latrans można prze­tłumaczyć jako „szczekający pies".
■ Cyjon może za jednym razem zjeść w ciągu godziny około 4 kg mięsa.
■ Skóry jenotów są bardzo cenione. Używa­no ich do przyozdabiania wielu przedmiotów, na przykład bębnów, a obecnie szyje się z nich poszukiwane futra.
■ Jenot jest jedynym przedstawicielem rodzi­ny Canidae, który nie szczeka.
■ Niektórzy naukowcy uważają, że dingo jest zdziczałym psem domowym; inni sądzą, że jest to osobny gatunek.

Dzikie psowate należą do rodziny Canidae, do której zalicza się także wilki, lisy i psy domowe. Wilki należą do tego samego rodzaju Canis, co kojoty, szakale i dingo.
Gatunki opisywane:
Kojot (Canis latrans)
Dingo (Canis dingo)
Szakal złocisty (Canis auteus)
Szakal pręgowy (Canis adustus)
Szakal czaprakowy (Canis mesomelas)
Szakal etiopski (Canis simensis)
Likaon (Lycaon pictus)
Cyjon (Cuon aipinus)
Jenot (Nyctereutes procyonoides)
Pies leśny (Speothos venaticus)

Podobne prace

Do góry