Ocena brak

DZIERŻAWA W GOSPODARSTWIE (PRZEDSIĘBIORSTWIE) ROLNICZYM

Autor /KolesHaHa Dodano /09.08.2013

Polega na przekazaniu w odpłatne użytkowanie posiadanego na własność gospodarstwa (przedsiębiorstwa) rolnicze lub jego części, w tym gruntów rolnych, sadów, łąk i pastwisk oraz stawów. Dzierżawa może dotyczyć terenów łowieckich, torfowisk oraz zwierząt, szczególnie rozpłodników. Okres dzierżawy może być w umowie określony. Opłata dzierżawna nazywana jest czynszem dzierżawnym lub tenutą dzierżawną. W koszty dzierżawy, w zależności od podpisanej umowy, mogą być zaliczane również podatki i inne świadczenia na rzecz osób trzecich. Z reguły dzierżawa gospodarstwa obejmuje jedynie ziemię i środki trwałe z nią bezpośrednio związane, takie jak melioracje, budynki i budowle. Ruchomy inwentarz martwy (ciągniki i maszyny), inwentarz żywy oraz środki obrotowe z reguły nie są przekazywane w dzierżawę. Środki te mogą być sprzedane dzierżawcy.

Dzierżawa w rolnictwie ma wiele zalet i wad. Wynikają one głównie ze sprzeczności interesów stron umowy dzierżawy. Trudne może być dochodzenie do konsensusu pomiędzy wydzierżawiającym a dzierżawcą. Warunki umowy mogą być ograniczone przepisami prawa. Zasadniczą zaletą dla wydzierżawiającego nieruchomości rolne jest otrzymywanie stałej renty wynikającej z prawa własności ziemi. Dzierżawa w porównaniu z dokonywanym zakupem gruntów ma wiele zalet, szczególnie dla młodego rolnika-dzierżawcy. Rolnik opłaca wówczas jedynie czynsz dzierżawny i nie musi zamrażać dużej sumy własnych środków lub z reguły korzystać z zaciągania drogich kredytów. Prezentowana jest również opinia, że rolnicy - dzierżawcy, którzy ponoszą wysokie koszty dzierżawy, zmuszeni są do efektywniejszego gospodarowania. Jednakże często dzierżawcy, użytkując grunty oraz budynki i budowle, nie wykazują zbytniej troski o kulturę gleby i stan budynków, dotyczy to szczególnie dzierżawy na krótkie okresy. Przeważa jednak pogląd, że dzierżawcy zainteresowani są posiadaniem na własność głównie budynków oraz przewagi posiadanych gruntów nad dzierżawionymi. Ten fakt ma miejsce szczególnie w przypadkach powiększania obszaru gospodarstwa w wyniku dodzierżawiania użytków rolnych.

Własność nieruchomości rolnych oraz gruntów uprawnych ma dla rolnika znaczącą przewagę nad jej dzierżawieniem. Zapewnia ona większą stabilność właścicielowi oraz umożliwia zaciąganie, pod hipotekę, koniecznych kredytów zarówno inwestycyjnych, jak i obrotowych.

Historyczne uwarunkowania dzierżawy w Polsce. W Polsce d.g.p.r. zależała od systemu polityczno-gospodarczego. W okresie II Rzeczpospolitej dzierżawa mogła być dobrowolna lub przymusowa. Celem dzierżawy było wówczas prowadzenie uprawy na całym obszarze gruntów rolniczych. W tym okresie wydano ustawy regulujące zasady przymusowego wydzierżawiania gruntów rolnych nieuprawianych, m.in. ustawę tymczasową z 8 marca 1919 r. „O wydzierżawieniu niezagospodarowanych użytków rolnych” oraz ustawę z 18 marca 1920 r. „O wydzierżawieniu niezagospodarowanych użytków rolnych”. Zgodnie z ustawą z 1920 r. obowiązkowi wydzierżawiania podlegały, bez względu na ogólny obszar, gospodarstwa i grunty leżące odłogiem, nadające się do uprawy rolniczej, których ich właściciele lub użytkownicy sami nie uprawiali. W przypadku nieskorzystania z dobrowolnego wydzierżawienia użytki takie mogły być wydzierżawiane w drodze przymusowej. Przepis ten był w sprzeczności z prawem własności i nie był respektowany.

Zakres dzierżawy w rolnictwie w czasie gospodarki centralnie sterowanej był ograniczany. Czerpanie zysków z posiadanych nieruchomości było sprzeczne z obowiązującym wówczas ustrojem. Czynsz dzierżawny oceniano jako nieuzasadnione czerpanie dochodu z renty gruntowej. W okresie późniejszym w wyniku istnienia spółdzielni produkcyjnych dzierżawa stała się jedną z prawnie akceptowanych form użytkowania gruntów rolnych. Członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych, zgodnie z przyjętym statutem, uzyskiwali część dochodu podzielnego z tytułu posiadania gruntów. W latach następnych dzierżawą objęto Państwowy Fundusz Ziemi.

Warunki i możliwości prawne dzierżawy zmieniły się zasadniczo w warunkach III Rzeczpospolitej. Powstała konieczność prywatyzacji uspołecznionych przedsiębiorstw rolniczych, które stały się własnością Skarbu Państwa. Prywatyzacja zapoczątkowana została ustawą z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Zadanie zagospodarowania, w tym również przekazanie w dzierżawę nieruchomości rolnych, powierzono utworzonej Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie: Agencja Nieruchomości Rolnych).

Warunkiem przekazania nieruchomości rolnych w dzierżawę, z nielicznymi wyjątkami, jest przetarg ustny lub pisemny. Wniesione wadium może być, za zgodą osoby wygrywającej przetarg, zaliczane jako wpłata na rzecz zakupionych i płatnych w ratach ruchomych środków trwałych (ciągników, maszyn i narzędzi), produkcji w toku itp. Umowy dzierżawy nieruchomości rolnych podpisywane przez osoby fizyczne i prawne z Agencją powinny być zawierane na okres 10 lat, z możliwością ich przedłużenia do 30 lat. Agencja zastrzega sobie prawo podwyższania czynszu dzierżawnego. Treść umów dzierżawnych musi być zgodna z kodeksem spółek handlowych i kodeksem cywilnym. W przypadku umów dzierżawy podpisywanych z Agencją konieczne jest przestrzeganie aktów prawnych obowiązujących przy dzierżawie zasobu Skarbu Państwa.

Dzierżawa w Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych. Zakres d.g.p.r. w Europie Zachodniej jest bardzo szeroki, historycznie utrwalony. Udział dzierżawionej ziemi w krajach tych stale wzrasta. Wiąże się to bezpośrednio z potrzebą restrukturyzacji gospodarstw rolnych i koniecznością powiększania ich obszaru. Prawne uregulowania warunków dzierżawy w krajach Europy Zachodniej są zróżnicowane.

W Stanach Zjednoczonych alternatywny do dzierżawy sposób zagospodarowania użytków rolnych znany jest pod nazwą kontraktu partnerskiego, w ramach którego właściciel przekazuje grunty do zagospodarowania z reguły na okresy roczne. W tym przypadku możliwe jest szybkie wycofanie gruntów wydzierżawionych. Krótki okres dzierżawy gruntów zachęca jednak do ekstensyfikacji produkcji i pogorszenia kultury gleby. Korzystający z ziemi nie ma pewności jej długiego użytkowania i z reguły realizuje konkretne krótkoterminowe zadania.

W Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych organizowane są przedsiębiorstwa rolnicze (farming companies) w celu omijania prawa dziedziczenia. Zasady funkcjonowania tych przedsiębiorstw w niczym się nie różnią od gospodarstw rodzinnych.

Formą dzierżawy lub wspólnego prowadzenia gospodarstw rodzinnych są gospodarstwa grupowe. Gospodarstwa te w różnym zakresie korzystają z dodzierżawiania gruntów. Są one organizowane w celu koncentracji ziemi i kapitału. Najpowszechniej zorganizowane zostały we Francji jako Groupement Agricole d'Explotation en Comun (GAEC). Tworzone są zwykle na podstawie umowy dwóch lub więcej właścicieli, posiadających przed podpisaniem umowy z reguły oddzielne gospodarstwa, pragnących wspólnie na nich gospodarować. Są to przeważnie przedsiębiorstwa organizowane w ramach rodziny (ojciec i syn lub bracia). GAEC w wyniku rozwoju ulegały przeobrażeniom i obecnie istnieje kilka ich form.

Odmienną formą gospodarstwa we Francji są Groupement François Agricole (GFA). Są to stowarzyszenia właścicieli ziemskich powiększających wspólny obszar przez dodatkowy zakup. Ich członkowie tych podmiotów wydzierżawiają ziemię i uczestniczą jedynie w podziale wypracowanego zysku. Są to formy organizacji gospodarstw, których zadaniem jest poprawa ich efektywności finansowej.

Współcześnie dzierżawa ziemi pozwala na restrukturyzację gospodarstw (przedsiębiorstw) rolniczych i powiększenie ich obszaru w celu lepszego wykorzystania sił i środków bez angażowania własnego kapitału na zakup gruntów. Gwarantuje też zachowanie własności i uzyskiwanie określonej stałej renty z tytułu posiadanych nieruchomości.

Podobne prace

Do góry