Ocena brak

Dzieje Ziemi - Dzieje litosfery

Autor /Cyprian Dodano /23.09.2011

Kształtowanie powierzchni Ziemi zaczęło się od fazy wyjściowej. Zakończyła się ona około 2mld 700mln lat temu. Powierzchniowe warstwy globu cechowała wielka ruchliwość. Gdyby nie ta ruchliwość oraz procesy lądotwórcze i orogeniczne już po 100mln lat czynniki zewnętrzne doprowadziły by do likwidacji urozmaiconej rzeźby kontynentów. W okresie tym nie istniały jeszcze bloki kontynentalne, a jedynie archipelagi wysp. Podlegały one procesom górotwórczym.

Druga faza trwała od 2,7mld lat do 1,8mld lat temu. Następowało wtedy łączenie się archipelagów wysp i formowanie sztywnych elementów kontynentów. Łączące się elementy litosfery podlegały procesom tektonicznym. Odbywały się one na dużych obszarach i w ogromnych odstępach czasowych. Przez to formowały się sztywne fragmenty litosfery tzw. kratony. W dalszych dziejach ziemi nie podlegały one fałdowaniom lecz tylko pękaniu i powolnym ruchom pionowym. Występowały wtedy też różne strefy klimatyczne i działały zróżnicowane procesy zewnętrzne. Na powierzchni lądów rozwijały się i zanikały pokrywy lodowe. Dowodem na to są osady lodowcowe tzw. tility (gliny lodowcowe w formie skały zwięzłej).

Trzecia faza- faza tektoniki płyt (kier) rozpoczęła się 1,8mld lat temu. Nadal trwał ruch sztywnych fragmentów litosfery. Formowały się oceany, najpierw długie lecz stosunkowo wąskie o nieustannie obniżającym i rozszerzającym się dnie. Tam gromadziły się grube warstwy osadów, które podczas zsuwania kratonów były fałdowane i wypiętrzane formując systemy górskie. Około 700mln lat temu istniał jakiś prastary wszechląd , utworzony z fragmentów litosfery, otoczony wszechoceanem. Rozpadł się on na wiele elementów porozdzielanych oceanami: preuralskim, prekaledońskim, prehercyńskim, a może nawet oceanem Tetydy. Wskutek wciąż trwających przemieszczeń litosfery zanikł ocean prekaledoński. Likwidacja oceanów i spiętrzanie położonych w nich osadów doprowadziły do uformowania pasm górotworu kaledońskiego. Potem zanikł ocean prehercyński i preuralski. Na ich miejsce pojawiły się systemy górskie hercynidów i uralidów.

W rezultacie około 200mln lat temu istniał na Ziemi wszechląd otoczony wszechoceanem. Około 2000mln lat temu zaczął się wielki dryft kontynentów. Najpierw doszło do pęknięcia Wszechlądu na część północną Laurazję i południową Gondwanę. Począł się rozwierać ocean Tetydy. Najpierw rozpoczęło się tworzenie środkowego Atlantyku, potem południowego. Zaczęła też powstawać przestrzeń wodna między Afryką a Antarktydą, stanowiąca nadal wielki ląd z Australią. Przez Tetydę ruszył na północ oderwany od Afryki blok Indii. Środkowy Atlantyk zaczął rozszerzać się na północ.

Ameryka odłączyła się od Grenlandii nadal połączone j z Europą. Potem doszło do ich rozerwania. Przemieszczające się na zachód bloki Ameryki PN i PD deformowały swoje zachodnie krańce, tworząc systemy górskie. Potem nastąpił proces zanikania oceanu Tetydy, blok Indii zderzył się z Azją, zapoczątkowane zostało intensywne fałdowanie i wypiętrzania Himalajów. Na skutek odłączenia się Australii od Antarktydy powstocean Indyjski. Afryka i Europa tak dalece się zbliżyły że zaczęły formować Alpy, Pireneje i Kaukaz. Z oceanu Tetydy powstało Morze Śródziemne.

Podobne prace

Do góry