Ocena brak

DZIEJE POLSKI... POTOCZNYM SPOSOBEM OPOWIEDZIAŁ, Dzieje Polski, które stryj synowcom swoim opowiedział

Autor /szkolnik Dodano /18.02.2012

DZIEJE POLSKI... POTOCZNYM SPOSOBEM OPOWIEDZIAŁ, Dzieje Polski, które stryj synowcom swoim opowiedział, popularna synteza historii nar. do 1795 J. Lelewela, przeznaczona dla młodzieży, powst. i wyd. w Warszawie 1829 (fragmenty wcześniej w „Tygodniku dla Dzieci" 1829), dedykowana bratankom (stąd od wyd. Wr. 1843 oboczna wersja tytułu), wznów, tamże 1830, w Brukseli i Lipsku 1837 (właśc. 1838), 4-krotnie we Wrocławiu 1843-52, w Poznaniu 1859 (t. 2 Polski, dziejów i rzeczy jej); ponadto edycje nieautoryzowane: Lwów 1848-49, Warszawa 1853 (i wyd. nast. do 1863). Własny przekł. franc. (powst. 1836, wyd. 1844) opatrzył autor obszernym komentarzem (tłum. pol. pt. Uwagi nad dziejami Polski i ludu jej w t. 3 Polski..., Poz. 1855), stanowiącym najpełniejszy wykład jego koncepcji początków i hist. rozwoju państwa polskiego. Dzieje były realizacją poglądów Lelewela na potrzebę powszechnej znajomości historii i sposoby jej przedstawiania (skupienie uwagi czytelnika wokół zagadnień węzłowych, urozmaicanie wykładu ustępami
obrazowymi, prosty, potoczny język), wyrażonych w Historyce (1815) oraz przy okazji rozbiorów Śpiewów historycznych J.U. Niemcewicza, > Pielgrzyma w Dobromilu I. Czartoryskiej itp.; przygotowała je Lelewelowska popr. i uzup. edycja podręcznika szkolnego T. Wagi (1816, 1818, 1824), a zwł. krótki zarys syntet. Historia. Obraz dziejów polskich (powst. 1828, ogł. 1857), pełniący rolę konspektu czy I red. Dziejów potocznych, jak je powszechnie nazywano. Podmiotem historii, odmiennie niż u poprzedników, są w nich nie panujący, lecz społeczeństwo, przy czym autor obok spraw polit. uwzględnia też stosunki społ. i gospodarczej odrzuca narosłe
w tradycji podania i legendy oraz wskazuje otwarcie na wewn. przyczyny upadku państwa: pychę możnowładztwa, ucisk warstw niższych, ciemnotę i nietolerancję. Sympatią darzy tendencje demokr. i republ., a szczególnie „gminowładztwo szlach." w XV i XVI w.
Dzieło, którego kontynuację stanowi Polska odradzająca się, czyli Dzieje polskie od roku 1795 potocznie opowiedziane (Bruksela 1837), zdobyło ogromną popularność (przekł. niem. 1846, ros. 1862); wykształciło się na nim kilka pokoleń, wywarło wpływ na wiele prac o podobnym zamierzeniu, a ślad jego lektury, często w formie polemicznej, znaleźć można w niejednym dziele lit. z XIX w.

Wyd. i wstęp J. Bieniarzówna w: Dzieła, t. 7, W. 1961.

T. SŁOWIKOWSKI Poglądy na nauczanie historii w wieku XVIII oraz dydaktyczna koncepcja Joachima Lelewela,

Kr. 1960; tenże Joachim Lelewel. Krytyk i autor podręczników histoni, W. 1974.

Jarosław Maciejewski

Podobne prace

Do góry