Ocena brak

Dziecko w opiece zastępczej - Standardy prawne opieki zastępczej

Autor /Marian Dodano /07.09.2011

Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych”,  tak stanowi art. 72 ust. 2 Konstytucji RP. Konwencja o prawach dziecka w art. 20 zobowiązuje Państwa-Strony do zapewnienia specjalnej ochrony  i pomocy dzieciom czasowo lub stale pozbawionym  środowiska rodzinnego lub nie mogącym ze względu na swe dobro w nim przebywać. 

W tych zapisach podkreślona jest ranga i znaczenie praw dziecka, w tym do pieczy zastępczej. Rodzi to  swoisty konflikt pomiędzy prymatem rodziców w wychowaniu dzieci i zasadą autonomii rodziny a koniecznością ingerencji państwa w sferę prerogatyw rodziców.  

Art. 20 Konwencji o prawach dziecka określa przyczyny umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej i zawęża je do sytuacji, gdy:   

1.  Dzieci zostały pozbawione pieczy rodziców z przyczyn związanych z niewłaściwą (patologiczną) relacją pomiędzy rodzicami a dziećmi (np.  śmierć rodziców, choroba uniemożliwiająca sprawowanie pieczy, odbywanie kary więzienia, orzeczenie sądu  dla nieletnich o ograniczeniu władzy na skutek nagannej postawy dziecka itp.);

2.  Wynikają one z nagannego sposobu sprawowania przez rodziców pieczy nad dzieckiem, tj, nie wywiązują się oni należycie z zadań opiekuńczo-wychowawczych względem dziecka.  

Akty międzynarodowe: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (art.XVI) oraz Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych (art. 10 ust.1), Międzynarodowy Pakt Praw Politycznych (art.23 ust 1) uznają rodzinę za naturalną i podstawową komórkę społeczeństwa. To rodzicom należy w pierwszeństwie udzielać pomocy w wychowaniu i opiece nad dziećmi. Akty te jednoznacznie formułują podstawowe zasady:  zasadę autonomii rodziny i prymatu rodziny w wychowaniu dzieci.    

Konwencja o prawach dziecka:  Zasady te są także podstawą aksjologiczną Konwencji, która  w art. 7 i 18  wywodzi z tych zasad  prawo dziecka do wychowania przez rodziców, zwane prawem dziecka do rodziny.  W myśl zasady pomocniczości, państwo powinno wspierać rodzinę (art.18 ust.2), nie powinno jej jednak wyręczać w realizacji swej funkcji oraz wywiązywaniu się z nałożonych na rodzinę obowiązków.

Konwencja uznaje tym samym naturalny prymat rodziny w opiece i wychowaniu dzieci stwierdzając,  że  ingerencja w sferę pieczy (władzy) rodzicielskiej jest sytuacją wyjątkową ograniczoną do zapobieżenia niekorzystnej sytuacji dziecka przebywającego w rodzinie  (art. 9 ust. 1) i uwzględniającą dobro dziecka (najlepiej pojęty interes dziecka) (art.3 Konwencji).  

Zasady  dotyczące umieszczania dziecka w  środowisku pozarodzinnym  określa szczegółowo Rezolucja nr 77 (33) w sprawie umieszczania dzieci poza rodziną Komitetu Ministrów Rady Europy z 3 listopada 1977 roku. Rezolucja zaleca poszczególnym krajom oparcie systemu opieki pozarodzinnej nad dzieckiem o następujące zasady:  

-  Unikanie, w miarę możliwości, umieszczania dziecka poza rodziną, z prymatem pomocy rodzinie, z dostosowaniem form udzielanej pomocy do problemów i potrzeb rodziny. (Jest to podkreślenie rangi profilaktyki i wsparcia rodzin dysfunkcjonalnych.)  

Wnioskowanie o umieszczenie dziecka poza rodziną powinno, równolegle do działań  na rzecz zaspokojenia potrzeb dziecka, uruchomić działania na rzecz pomocy rodzinie, w rozwiązaniu jej problemów. (Umieszczenie dziecka poza rodziną jest warunkowane jednoczesnym podjęciem pracy socjalnej na rzecz rodziny.)  

-  Umieszczenie dziecka poza rodziną jest sytuacją wyjątkową, dopuszczalną tylko  po wyczerpaniu i  bezskuteczności innych działań.  

Z przepisów i standardów prawa dotyczących dziecka i rodziny można wyprowadzić dyrektywy oddziaływania wobec rodzin nienależycie sprawujących pieczę nad dziećmi:

-  Bez koniecznej potrzeby nie należy ingerować w życie rodziny;  

-  Jeżeli interwencja jest konieczna należy próbować chronić dobro dziecka – udzielając wsparcia całej rodzinie;  

-  Głównym celem umieszczenia dziecka poza rodziną powinno być doprowadzenie  do sytuacji umożliwiającej powrót dziecka do rodziny;  

-  Dzieci pozostające poza rodziną powinny być umieszczane w rodzinnych formach pieczy;  

-  Dziecko przebywające poza rodziną powinno mieć kontakt z rodzicami;  

-  Tylko w sytuacji, gdy postawa rodziców nie gwarantuje powrotu należy umieszczać dzieci w trwałym środowisku zastępczym.

Na gruncie prawa międzynarodowego wyjątkowość umieszczenia dziecka poza rodziną, prawo rodziny do pomocy właściwych instytucji oraz obowiązek podjęcia pracy na rzecz powrotu dziecka do rodziny podkreśla także Trybunał Strasburski, dając temu wyraz w swym orzecznictwie. Orzeczenia Trybunału odwołują się m. in. do: potrzeby wspierania rodzin dysfunkcyjnych, nakazują ostrożność w ingerowaniu we władzę rodzicielską, podkreślają prawo do kontaktu z rodzicami w przypadku umieszczenia dziecka poza rodziną, obowiązek państwa do podejmowania działań na rzecz powrotu dziecka do rodziny z form pieczy zastępczej . 

Takie stanowisko wobec pieczy zastępczej przyjęte w prawie międzynarodowym wynika z zasady pomocniczości będącej w Polsce zasadą konstytucyjną.   Pamiętaj!  

Prawo dziecka do pieczy zastępczej jest prawem subsydiarnym wobec prawa dziecka do życia w rodzinie.  

Stąd, w sytuacji umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, dyrektywy prawa międzynarodowego zalecają podejmowanie działań na rzecz powrotu dziecka do rodziny,  z równoczesną pomocą rodzinie w podjęciu swych funkcji opiekuńczych wobec dziecka.  

Tak więc, trwałe umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej jest sytuacją wyjątkową i ograniczoną.

Podobne prace

Do góry