Ocena brak

Dziecko karane biciem

Autor /reva Dodano /24.06.2014

W psychologii kara rozumiana jest jako taka konsekwencja zachowania, która zmniejsza prawdopodobieństwo jego ponownego wystawienia.

W procesach wychowawczych stosowane są rozmaite kary, najczęściej dyscyplinujące, polegające na odmowie, zakazie, odebraniu dziecku przyjemności itp. Reakcja dziecka na ukaranie zależy od rodzaju kary, jego psychicznej wrażliwości, oceny przewinienia, stosunku do karzącej osoby oraz sytuacji, w jakiej je ukarano.

Najwięcej problemów wiąże się z karami fizycznymi (nazywanymi także cielesnymi). Stosowanie wobec dzieci kar fizycznych jest niechlubnym zjawiskiem występującym na przestrzeni dziejów, jakkolwiek wraz z rozwojem cywilizacji zmniejsza się jego zasięg. U podstaw takiego sposobu oddziaływania tkwią przekonania o naturze dziecka, a także wyznawane wartości. Postrzeganie dziecka jako istoty grzesznej i będącej własnością rodziców, a jego posłuszeństwa jako wartości nadrzędnej może uzasadniać stosowanie wszelkich kar, w tym fizycznych. Właściwie dopiero w drugiej połowie XX w., gdy ustanowiono prawa dziecka, uczeni rozpoczęli badania nad rolą kar w wychowaniu. Efektem tych badań jest wiedza o skutkach stosowania fizycznych kar.

Kary fizyczne bywają rozmaite pod względem rodzaju, umiejscowienia na ciele dziecka, siły stosowania, czasu trwania czy okoliczności karania. Różny jest też stopień przemocy zastosowanej wobec karanego dziecka, różne mogą być zachowania osoby karzącej, jej słowa, czy też emocjonalne wzburzenie. Karanie może być spontaniczne albo przemyślane i emocjonalnie „zimne”.

Fizyczne kary w łagodniejszej postaci to tzw. klapsy czy szarpanie dziecka. Tego typu zachowania osób dorosłych zazwyczaj nie są przez nie traktowane jako fizyczne karanie. Tak rozumiane jest dopiero bicie dziecka ręką otwartą lub pięścią, nogą (kopanie dziecka), pasem, smyczą, kablem lub kijem. W wypadkach skrajnych dorośli stosują bardziej wyrafinowane metody. W czasie stosowania fizycznych kar niejednokrotnie dochodzi do nieprzypadkowych urazów, jak stłuczenia, złamania, zasinienia, a nieraz i do dotkliwego uszkodzenia ciała dziecka, z jego śmiercią włącznie (tzw. zespół dziecka maltretowanego).

W Polsce stosowanie kar fizycznych wobec dzieci jest częstą metodą wychowawczą. Badania przeprowadzone przez OBOP (w 2001 r. na zlecenie Fundacji Dzieci Niczyje) wykazały, że 80% Polaków doświadczyło w dzieciństwie różnych form przemocy, w tym 80% było karanych klapsami, a 25% bitych pasem. Osoby posługujące się biciem uzasadniają swoje postępowanie przekonaniem o jego skuteczności, brakiem kontroli nad swoim gniewem, a także tradycją. Udowodniono, że ta zła tradycja jest „społecznie dziedziczona”, tj. osoby bite w dzieciństwie często także biją własne dzieci.

Czy kara fizyczna jest skuteczna? Jak eksperymentalnie wykazano, niekiedy rzeczywiście zmniejsza ona częstość występowania niepożądanego zachowania, jednakże równocześnie wywołuje wiele niekorzystnych dla rozwoju dzieckaskutków ubocznych. Najważniejsze spośród nich to: uczucie nienawiści do osoby karzącej, zazwyczaj tłumione; przenoszenie agresji na słabszych od siebie; poczucie winy, niekiedy prowadzące do karania samego siebie; reakcje łękowe wywołujące zaburzenia nerwicowe oraz psychosomatyczne; ponadto częste karanie ogranicza twórcze myślenie dziecka. Dowiedziono również, że karane zachowanie bywa przez dzieci powtarzane w sytuacjach, w których nie spodziewają się one kary. Ponadto, aby jej uniknąć, dzieci uczą się kłamstwa i podstępu, W ich psychice powstaje obraz świata opartego na przemocy stosowanej wobec słabszych. Obraz taki wchodzi w skład „syndromu podłego świata”.

Wprawdzie kara przekazuje przesłanie: „nie postępuj tak”, jednak nie uczy, jak należy postępować. Nieporównanie skuteczniejsze od jakichkolwiek kar okazują się metody wzmacniające zachowania pożądane, czyli metody oparte na stosowaniu nagród.

 

Podobne prace

Do góry