Ocena brak

DZIECIĘCTWO BOŻE

Autor /Tyburcjusz Dodano /06.09.2012

Nadprzyrodzony stan -> człowieka (II E, III C) wynikający z jego -> adopcji przez Boga, dzięki której upodobniony do niego jako do Ojca może uczestniczyć (partycypacja) w wewnątrztrynitarnym życiu Trójcy Świętej.

I. PODSTAWY BIBLIJNE — W ST wcześniejsze od idei d.B. było przekonanie, że cały naród wybrany jest dzieckiem Jahwe, przez niego stworzonym i umiłowanym; dopiero w późniejszych księgach, zwł. mądrościowych, myśl o d.B. zaczęto łączyć także z poszczególnymi ludźmi — z sędziami (Syr 4,10), królami (2 Sm 7,14; Ps 2,7), nieszczęśliwymi (Ps 68,6-7) lub sprawiedliwymi (Mdr 2,13; Syr 51,10).

W NT podstawą d.B. jest dobre postępowanie człowieka, w szczególny sposób upodobniające go do Boga; Bóg jako Ojciec darzy miłością cały świat, lecz przede wszystkim zwraca się ku tym, którzy sami ją świadczą wobec innych i dzięki temu zasługują na miano dzieci (synów) Bożych (Mt 5,9.44-45). Włączenie w sferę szczególnej zażyłości z Bogiem dokonuje się przez ->• wiarę i -*• chrzest (Mt 28,19-20; Mk 16,16); Jan Apostoł nazwał powstanie takiej zażyłej wspólnoty z Bogiem nowym narodzeniem (J 3,3.5-7; 1 J 2,29), dokonującym się z wody i z Ducha Świętego (J 3,5). Mimo że przyjęcie d.B. zależy od człowieka, jest ono darem nadprzyr., ponieważ Bóg daje ku temu moc (J 1,12); nie może bowiem zaistnieć za sprawą samego człowieka (J 1,13 — ani z krwi, ani z ciała, ani z męża).

Związek d.B. ze zbawieniem podkreślił Paweł Apostoł, wyjaśniając, że dzięki temu, iż człowiek już na ziemi przez wiarę i chrzest włącza się w sferę życia Bożego, otrzymuje jednocześnie zadatek zbawienia (-»• dziedzictwo Boże), polegającego na uczestnictwie w -*• pełni eschatycznej; wiara uzdalnia człowieka do przyjęcia prawd Bożych i do oddania się mu całą osobowością, a chrzest jednoczy go z Trójcą Świętą i prowadzi do uczestniczenia w Bożej naturze (2 P 1,4); przywilejem d.B. jest również złączenie człowieka z in. ludźmi w społeczność dzieci Bożych (1 Kor 12,13; Kol 2,11-13).

 

W. Grundmann, Die Gotteskindschaft in der Geschichte und Ihre religionsgeschichtlichen Voraussetzungen, B 1938; W. Twisselmann, Die Gotteskind-schuft der Christen nach dem NT, Gü 1939; W. Schweitzer, Gotteskindschaft, Wiedergeburt und Erneuerung im NT und in seiner Umwelt, T 1944 ; J.L. McKenzie, Divine Sonship and Individual Religion, CBQ 7(1945) 32-47; tenże, The Divine Sonship of Men In the Old Testament, CBQ 7(1945) 326-339; S. Zedda, L'adozione a figli di Dio e lo Spirito Santo. Storia dell'Interpretazione e teologia mistica di Gal. 4.6, R 1952; A. Oepke, TWIST V 636-653; A. Jankowski, Laska d.B. w teologii świętego Jana, AK 55(1957) 26-42; P. Dacquino, Dio padre e I cristiani figli secondo san Paolo, SC 88(1960) 366-374; G. Cooke, The Israelite King as Son of God, ZAW 73(1961) 202-225; H. Schlier, Die Bruderliebe nach den Evangelien und den Briefen des Johannes, w : Das Ende der Zelt, Fr 1971, 124-135; J. Bergman, H. Ringgren, H. Haag, TW AT I 668-682; E. Szymanek, Synostwo Bože jako podstawa życia wewnętrznego w Nowym Przymierzu. AK 84(1975) 414-423; G. Delling, Die „Söhne (Kinder) Gottes" im NT, w: Die Kirche des Anfangs, L 1977, 615-631; E. Szymanek, Istota synostwa Bożego (Ga 326-27), w: List do Galatów, PNT VI2, Pz 1978,124-132.

 

II. TEOLOGIA — D.B. zyskuje się przez przyjęcie -> chrztu, w którym Jezus Chrystus, wcielony Bóg (J 1,12; 3,5-6), usprawiedliwia człowieka, „czyniąc go umiłowanym dzieckiem Bożym" (BF V 50, VI 83, VII 58); to usprawiedliwienie (poza odpuszczeniem grzechów) uświęca i wewnętrznie odnawia człowieka przez łaskę oraz złączone z nią dary Boże (BF VII 61,65), czyniąc go dziedzicem życia wiecznego (-»• dziedzictwo Boże); dzięki d.B. wzrasta on do -*• pełni eschatycznej.

W pierwszych wiekach chrześcijaństwa niejednokrotnie powoływano się na prawdę o d.B. w dyskusjach na temat bóstwa Jezusa Chrystusa, podkreślając, że jednym z celów wcielenia -*• Słowa Bożego było wysłużenie przez Boga ludziom usynowienia nadprzyr. (ojcowie gr., np. Cyryl Aleks, i Jan Chryzostom); wg Augustyna d.B., jako jeden z największych darów Boga, związane jest z łaską uświęcającą (De civ. Dei, 21,15; EP 1777); wg Piotra Chryzologa fakt przysposobienia jest podstawą zwracania się do Boga słowami Ojcze nasz („dokąd cię łaska wyniosła [...], że będąc w ciele i żyjąc na ziemi, mówisz Ojcze nasz, któryś jest w niebiesiech?" — Sermo 67; PL 52,391).

W średniowieczu d.B. było przedmiotem dociekań Piotra Lombarda, Alberta Wielkiego, Bonawentury i Tomasza z Akwinu, którzy podkreślali jego związek z naturalnym synostwem Bożym Jezusa Chrystusa, a także z łaską uświęcającą, upodobniającą człowieka do -* Syna Bożego; w XIV w. W. Ockham i G. Biel głosili teorię uzależniającą d.B. od wolnej decyzji Boga; teologowie zaś franciszkańscy (Piotr Aureoli, J. Duns Szkot) wiązali d.B. z cnotą -*• miłości Boga.

Sobór Tryd. (BF V 50, VII 62,65) uczył o d.B. jako o formalnym skutku łaski poświęcającej; trwająca od XVII w. dyskusja prowadziła do stworzenia syntezy teol. przy uwzględnieniu elementów tradycyjnych. Sobór Wat. II przypomniał, że Bóg działając w celu ujawnienia swej dobroci przez akt przysposobienia udzielił człowiekowi podobieństwa do naturalnego synostwa (wg Rz 8,29 „których przewidział [...], aby się stali na podobieństwo Syna Jego") i dopuścił go do udziału we własnym życiu i szczęściu, wzywając go do rodziny dzieci Bożych (KDK 92).

Przysposobienie nadprzyr. jako dzieło Trójcy Świętej przypisuje się Bogu Ojcu jako głównemu autorowi, Synowi Bożemu, jako wzorowi i ideałowi, a Duchowi Świętemu jako wyciskającemu podobieństwo do tego wzoru (STh III q 23, a. 2,3);

różni się ono od przysposobienia naturalnego, gdyż jego źródłem jest bezinteresowna życzliwość i miłość Boga do człowieka, udzielające mu pewnej doskonałości natury Boga, koniecznej do uczestniczenia w jego życiu i szczęściu; istotną konsekwencją d.B. jest prawo do całego dziedzictwa ojcowskiego, a nie tylko do części, jak w przybraniu naturalnym; zbawieni posiądą bowiem Boga, oglądając twarzą w twarz jego istotę i miłując go jako najwyższe dobro (BF VIII 108-109), o ile podczas ziemskiego życia zachowują i pogłębiają podobieństwo do wcielonego Syna Bożego.

D.B. jest jednym z istotnych skutków łaski poświęcającej ; łaska, czyniąc człowieka uczestnikiem Bożej natury (2 P 1,4), jest przyczyną formalną przybrania za dzieci Boże. Ochrzczeni, będąc przybranymi dziećmi Boga Ojca i braćmi Chrystusa, mają prawo zwracać się do Boga słowem „Ojcze" (DM 7), a wchodząc w specjalny kontakt z Duchem Świętym, należą do jednej rodziny w Chrystusie (KK 51); istotnym zadaniem chrześcijanina jest więc zachowanie ducha d.B. w osobistym życiu rei. i moralnym.

III. W ŻYCIU KOŚCIOŁA — D.B. wyrażają liczne teksty, zwł. związane z liturgią -+ chrztu (II) i -»• Bożego Narodzenia (II); wskazuje na nie nadawanie przy chrzcie nowego imienia, a także łac. brzmienie niektórych imion, np. Adepta (adoptowana), Renatus (odrodzony), Vitalis (żyjący).

Następstwem przekonania o d.B. jest w wymiarze ziemskiego życia chrześcijanina braterstwo wśród ochrzczonych, a także życzliwe odnoszenie się chrześcijan do ludzi o in. przekonaniach rei. czy poglądach filoz.; zewn. wyrazem jest nazywanie ->• bliźniego bratem, która to nazwa od III w. zawęża się do osoby -* biskupa i -* kapłana, a w związku z rozwojem instytucji zak. — do członków zakonów (brat, siostra).

Idea d.B. znalazła zastosowanie w liturgii, o czym świadczy uczestnictwo w niej wszystkich chrześcijan bez względu na urodzenie, pozycję społ., rasę, narodowość (1 Kor 1,17-18; Jk 2), a także w przynależności do -*• bractw kościelnych i ->• cechów, które integrując wszystkie stany, dążyły do umacniania więzi braterskiej i utrwalania pokoju; przekonanie o równości wszystkich ludzi jako dzieci Bożych przezwyciężyło społ. dyskryminację kobiety, a nakaz traktowania niewolników jako braci w Chrystusie mających prawo do miłości sprzyjało zniesieniu -> niewolnictwa; po nawróceniu tzw. barbarzyńców idea d.B. umożliwiła usunięcie podziałów nar. i kulturowych, jakie uprzednio dzieliły Żydów, Greków i Rzymian.

Osłabienie chrzęść, wiary, miłości i solidarności przyczyniło się do nasilenia niewolnictwa oraz pogorszenia sytuacji społ. robotników w krajach uprzemysławiających się w XIX i XX w.; stało się to okazją do powstania świeckich teorii braterstwa, opartego na wspólnocie natury ludzkiej (w okresie oświecenia) i wyzwolenia klasy pracujących (-> marksizm). Sobór Wat. II, przypominając prawdę o d.B. i braterstwie w Chrystusie, postulował konieczność teol, pogłębienia solidarności i odpowiedzialności chrześcijan za losy współbraci (KDK 93).

W d.B. mają swe źródło — wzajemna miłość chrzęść., realizowana w ->• przyjaźni (zwł. wśród młodzieży), -> uczynki miłosierdzia, braterstwo wiernych w Kościele lokalnym czy współcz. ruchy wspólnotowe; życie eucharyst., wyrażające sakramentalną więź Chrystusa z Kościołem w małżeństwie, rodzinie, zakonach i wspólnotach podstawowych, inspiruje troskę wobec wszystkich potrzebujących (->• dobroczynne duszpasterstwo).

 

J.S. Adamski, Laska Boża, Kr 1924, I 129-156; H. Lange, De gratia. Fr 1929, 313-323; O. Karrer, Dle Gotteskindschaft. Mn 1934; J. Bellamy, DThC I 425-437; H. Rahner, Die Gottesgeburt, ZKTh 59(1935) 333-418: F. Hermans. Mystique de la communauté, Bg 1944; S. Dockx, Fils de Dieu par grâce, P 1948; R. Guardini, Vom Sinn der Gemeinschaft, Z 1950; J.B. Terrien, La grâce et la gloire ou la filiation adoptive'des enfants de Dieu étudiées dans ta réalité et principes, son perfectionnement et son couronnement final I-II, P 1950; K.H. Schel-kle, T. Klauser, RAC II 631-637; Granat DK V (passim); J. Ratzinger, Die christliche Brüderlichkeit, Mn 1960; J. Finkenzeller, LThK IV 1116-1117; K. Rahner, Über die Einheit von Nächsten- und Gottesliebe, Schriften VI 277--298; Häring NCh VI (passim); W. Weber, A. Rauscher, Die menschliche Gemeinschaft, KiW 179-200; H. Krüger, Brüderlichkeit. Das dritte fast vergessene Ideal der Demokratie, w: Festgabe für Theodor Maunz, Mn 1971, 249-269; J. Weismayer, HPT V 306-310; Granat CB I 393-400; E. Gürster, Zögernder Appell zur Brüderlichkeit, Hochl 65(1973) 229-237; J. Ratzinger, Vom Getsl der Brüderlichkeit, w: Dogma und Wahrheit, Mn 1973, 235-237; H. Ebeling, Brüderlichkeit, Beiträge zur Entwicklung einer freiheitlichen Ordnung 17(1975) 140-145; J. Eckert, Die Verwirklichung von Brüderlichkeit in den ersten christlichen Gemeinden, Conc 15(1979) 634-638; J. Ansaldi, La paternité de Dieu. Montpellier 1980; JB. Bauer, Brüderlichkeit in der alten Kirche, ThPQ 128 (1980) 260-264; R. Coste, L'homme fraternel, NRTh 112(1980) 641-671; J. Schreiner, Gastfreundschaft in Zeugnis der Bibel, TThZ 89(1980) 50-60.

Podobne prace

Do góry