Ocena brak

DZIECIĘCE CZASOPISMA RELIGIJNE - PROBLEMATYKA

Autor /Tyburcjusz Dodano /06.09.2012

D.cz.r., ukierunkowane przede wszystkim wychowawczo, początkowo szerzyły kult eucharyst., maryjny i świętych — głównie pol. i patronów młodzieży, a liturgię w szerszym zakresie dopiero po II wojnie świat, przez objaśnienia do poszczególnych części mszy („Młody Głos") oraz refleksje na temat modlitw mszalnych („Przewodnik Katolicki"); w tym czasie zwrócono większą uwagę również na katechezy („Słówko"); najczęściej, choć jednostronnie, informowano o misjach w oddzielnych pismach („Murzynek", „Mały Misjonarz") oraz kalendarzach i mis. kącikach. Ukierunkowanie wychowawcze polskich d.cz.r. przejawiało się w pragmatycznym pojmowaniu religii, służącej pomocą zarówno jednostkom, jak i narodowi; dlatego mniej akcentowano rozumowe pogłębianie prawd wiary, a szczególnie mocno nakłanianie woli i uczuć ku dobremu życiu; ściśle wiązano też wychowanie rei. z patriotycznym, które od poł. XX w. zastępowano wychowaniem obywatelskim.

W 20-leciu międzywojennym, by upodobnić d.cz.r. do czasopism świeckich, odchodzono od modelu pisemka ograniczonego do tematyki rei. („Orlątko", Poznań 1932-39 i „Mały Rycerzyk Niepokalanej", Niepokalanów 1938-39), a także maksymalnie wykoreystywano różne formy dla ważnych rei. celów wychowawczych (np. rozbudowana korespondencja z czytelnikami w celu formacji służby apostolatu dziecięcego — „Mały Apostoł").

Problematyka oświatowa związana była z wychowaniem patriotycznym; dość powszechnie popularyzowano dzieje ojczystej historii literatury, w mniejszym zaś stopniu osiągnięcia nauk przyr., wiedzę o przedmiotach codziennego użytku, higienę, bezpieczeństwo dziecka; potrzeby rozrywki zaspokajano przez zamieszczanie ciekawostek, żartów i rozrywek umysłowych, a potrzeby zrzeszania się przez tworzenie „stowarzyszeń przyjaciół", pism oraz pośredniczenie w korespondencji między czytelnikami, publikowanie zdjęć czytelników, a potrzeby twórcze przez zamieszczanie debiutów dzieci i młodzieży.

D.cz.r. mają na celu:

° uświadamianie rei. przez wytworzenie nawyku myślenia kategoriami rei. i postępowania zgodnie z nakazami etyki chrzęść., co umożliwia konfrontowanie swego postępowania z wzorcami rei. oraz wyrobienie postawy szacunku wobec chrzęść, tradycji i kultury nar., a ponadto wprowadzenie do kultu eucharyst., maryjnego i świętych (zwł. Stanisława Kostki i królewicza Kazimierza), wstępne wprowadzenie do roku liturgicznego oraz do współcz. problematyki życia Kościoła;

° wychowywanie rei. przez kształtowanie postawy miłości wobec Boga i bliźniego (zwł. życzliwego przyjścia mu z pomocą), cnót chrzęść., aktywności apost. i gotowości obrony wiary;

° uświadamianie patriotyczne przez zapoznawanie z dziejami Polski (tradycjami jej oręża, zrywami wolnościowymi i potęgą) oraz literatury, sztuki (J. Matejko, F. Chopin, W. Stosz) i nauki (M. Kopernik), z rodzimym obyczajem i osiągnięciami współczesnych, zwł. młodych Polaków.

W okresie zaborów oraz później dla ludności Śląska Opolskiego d.cz.r. stanowiły podstawę nauki czytania i pisania w języku ojczystym; podobną funkcję pełniły również dla pol. emigrantów (zwł. „Opiekun Dziatek") ; dla dzieci wlkp. z okresu strajku szkolnego „Opiekun Dziatek" stał się zachętą do umocnienia oporu wobec nauczania katechizmu po niem.; pozwalały też na kontakt z pol. myślą dzieciom, do których kultura rodzima mogła dotrzeć tylko w powiązaniu z religią.

Redagowaniem d.cz.r. zajmowali się literaci — K. Hoffmano-wa („Rozrywki dla Dzieci"), S. Jachowicz („Dziennik dla Dzieci"), S. Pruszakowa („Rozrywki dla Młodocianego"), lud. pisarze — J. Chociszewski („Przyjaciel Dzieci i Młodzieży"), Janina Omańkowska („Dzwonek", dodatek do „Katolika"), pedagodzy — E. Estkowski („Szkółka dla Dzieci"), a od przełomu XIX i XX w. w dużym stopniu księża diec. — H. Szuman („Moje Pisemko"), K.K.W. Bajerowicz („Orędowniczek Eucharystyczny") i zakonni — T. Drapiewski („Mały Misjonarz"), S. Kubista („Mały Apostoł") oraz zakonnice — A. Łozińska („Mały Orędowniczek Eucharystyczny") i J.F. Bronikowska („Moje Pisemko", „Mój Światek"); część periodyków, zwł. w formie dodatków, ukazywała się anonimowo.

Także artykuły i utwory zamieszczane w d.cz.r. zazwyczaj były anonimowe (nawet utwory klasyków literatury), zwł. w pismach dla czytelnika z ludu. Publikowano w nich również utwory literatów współcz., m.in. T. Lenartowicza („Szkółka dla Dzieci"), ks. K. Antoniewicza Bołoza („Dzwonek". Pismo młodemu wiekowi poświęcone, Lw 1850-51), N. Żmichowskiej, Deotymy (pseud. J. Łuszczewskiej), J. Prusieckiej („Rozrywki dla Młodocianego Wieku"), A. Pługa, Teresy Jadwigi Papi, P. Krakowowej, A. Borkowskiej, Z. Morawskiej („Wieczory Rodzinne"), J. Sedlaczkówny, H. Bojarskiej, W. Szymanowskiego („Anioł Stróż"), W. Bolesławicza, M. Konopnickiej, H. Sienkiewicza, M. Gawalewicza, J.I. Kraszewskiego, M. Czeskiej-Mączyńskiej, J. Kędziory i M. Kędzio-rzyny („Mały Światek"), K.H. Rostworowskiego, W. Szalay--Groele, G. Morcinka („Orlątko"), M. Kaczkowskiej („Radość Życia"), a po II wojnie świat. J. Hertz, J. Baranowskiego („Mały Gość Niedzielny"), B. Lewańskiej (dział w „Królowej Apostołów"), Z. Bednorza, J. Korczakowskiej, K. Iłłakowiczówny, L. Krzemienieckiej, E. Szelburg-Zarembiny, A. Świr-szczyńskiej („Katolik"), ks. J. Twardowskiego (dział w „Przewodniku Katolickim"); literaci, a zwł. poeci, byli współpracownikami jednocześnie kilku pism religijnych.

Już Hoffmanowa wprowadziła do pism dziecięcych wypisy z dzieł klasyków literatury, co znalazło też zastosowanie w d.cz.r., które zamieszczały przy różnych okazjach poetyckie utwory A. Mickiewicza, J. Słowackiego, B. Zaleskiego, J. Kasprowicza, K. Przerwy--Tetmajera, A. Asnyka, I. Krasickiego i Kraszewskiego, najczęściej jednak Konopnickiej, W. Bełzy, Or-Ota (pseud. Artura Oppmana), Jachowicza. Niektóre z nich miały na celu zapoznanie dzieci ze skarbami rodzimej literatury, przede wszystkim dziecięcej, zwł. w środowiskach kresowych („Przyjaciel Młodzieży". Dodatek do „Gazety Kartuskiej", Kartuzy; „Gazetka dla Dzieci". Dodatek do „Katolika", Opole), a także w „Radości Życia".

 

Piśmiennictwo krajowe i zagraniczne, BW 117(1870) z. 1, 315; P. Chmielowski, Encyklopedia Wychowawcza, Wwa 1885, III 110-154; S. Orliński, Z Poznania. Z czasopism dla dzieci („Warta"), GK 26(1919) 67-68; Życiorys „Małego Światka". Z powodu czterdziestolecia istnienia. Mały Światek 40(1928) nr 1-2; M. Gładysz, Polskie czasopisma dla dzieci na Śląsku. Przyczynek do dziejów prasy polskiej na Śląsku, Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku 1 (1931) 303-321 ; W naszą rocznice. „Króluj nam Chryste". Dodatek dla dzieci. Nasza Sprawa 2(1934) nr 51; Zieliński (passim); Zloty Jubileusz pisemka dla dzieci „Roczniki Dzieła iw. Dziecięctwa Jezusowego", „Króluj nam Chryste". Dodatek dla dzieci. Nasza Sprawa 3(1935) nr 4; J. Kłos, 25 lat przy stoliku redaktorskim, Pz 1936, 45; „Mały Przyjaciel" najtańsze pisemko dla dzieci. Wiadomości Archidiecezjalne Wileńskie 11(1937) z. 18, 3; Z. Zaleska, Pisma dla dzieci w Polsce, Rodzina Polska 12(1938) z. 1,18; „Goić Niedzielny" w oczach czytelników. Gość Niedzielny 29(1956) nr 12; Z. Dulczewski, Wykaz czasopism wychodzących w Wielkim Księstwie Poznańskim ¡848-1850, w: Z dziejów prasy ludowej w Wielkim Księstwie Poznańskim, Wwa 1957. 126; I. Lcwańska, „Szkółka dla dzieci" Ewarysta Estkowskiego, w: Rozprawy z historii literatury dla dzieci i młodzieży, Wr 1958, 11-91 ; I. Mortkowiczowa, o postępowych czasopismach dla dzieci i mtodzteiy w latach ¡90926, w: Rozprawy z historii literatury dla dzieci i młodzieży, Wr 1958, 159-213; Z. Semrau, Czasopisma poznańskie. Kronika Miasta Poznania 26(1958) z. 1, 103, 117, z. 4, 107-109, 29(1961) z. 4, 91, 30(1962) z. 3, 59; S. Truchim, Ewaryst Estkowski. Zarys monografii, Wwa 1959, 177-190; I. Kaniowska-Lewańska, Prasa dla dzieci i młodzieży, w: Literatura dla dzieci i młodzieży do roku ¡864. Zarys rozwoju, wybór materiałów, Wwa 1960,1973»,121176; M. PrzyweckaSamecka, J. Reiter, Bibliografia polskich czasopism Haskich (do ¡939 roku), Wr 1960 (passim); J. Reiter, Dawna prasa polska w Opolu, Kwartalnik Opolski 7(1961) z. 1, 61 ; L. Żarów-Mańszewska, „Dziennik dla Dzieci" Stanisława Jachowicza, w: Rozprawy z dziejów oiwlaty, Wr 1961, IV 125-176; EstrSer III (passim); 3. Aleksandrowicz, Materiały do dziejów prasy polskiej w Inowrocławiu, Ziemia Kujawska 1(1963) 131-135; I. Turowska-Bar, Polskie czasopisma o wsi i dla wsi po XVIII wieku do roku ¡960, Wwa 1963 (passim); I. Kaniowska-Lewańska, Twórczość dla dzieci i młodzieży Klementyny z Tańskich Hojfmanowej, Op 1964, 120-147; J. Ratajewski, Zarys dziejów dodatków do „Gazety Opolskiej", Op 1968, 19-20, 25-26; Bibliografia czasopism płockich 1810-1966, RHCzP 9(1970) z. 1, 138-139; BWKW 335-340; I. Kaniowska-Lewańska, Stanisław Jachowicz. Życie i działalność, Op 1970, 101-102; J. Klos, Było to w pierwszych dniach roku 1895, Przewodnik Katolicki 60(1970) 24; Z. Kmiecik, Prasa warszawska w okresie pozytywizmu (¡864-¡885), Wwa 1971, 151-187 (passim); J. Papuzińska, Wychowawcza rola prasy dziecięcej, Wwa 1972; WAM 91-92,435-436; K. Ku liczko wska. Czasopisma dla dzieci i młodzieży, w; Literatura dla dzieci i młodzieży w tatach 1864-1918. Zarys monograficzny, materiały, Wwa 1975, 21-31; S. Aleksandrzak, Encyklopedia Wiedzy o Prasie, Wr 1976, 171; J. Kowalik, Bibliografia czasopism polskich wydawanych poza granicami kraju od września 1939 roku, Lb 1976, I-IV (passim); W. Frąckowiak, Bibliografia polskiego czasopiśmiennictwa dla dzieci i młodzieży na Pomorzu pod zaborem pruskim (1865-1920), RGd 36(1977) 189-194; S. Frycie, Czasopisma dla dzieci i młodzieży okresu powojennego (¡945¡970), Kwartalnik Historii Prasy Polskiej 16(1977) 4974; J.Z. Białek, Literatura dla dzieci i młodzieży w latach ¡9¡8-¡939, Wwa 1979, 186-208; W. Frąckowiak, Pedagogiczne aspekty polskiego czasopiśmiennictwa dla dzieci i młodzieży na Pomorzu Nadwiślańskim i Kujawach Zachodnich w okresie rządów Bismarcka (¡862-¡890), Bd 1979; T. Konik. Ewangelickie czasopisma dla dzieci wychodzące na Śląsku Cieszyńskim do roku ¡939, Zwiastun 34(1979) 384-385; Z. Zieliński, Bibliografia katolickich czasopism religijnych w Polsce ¡9¡8-¡944, Lb 1981 (passim).

Podobne prace

Do góry