Ocena brak

DZIECI MARYI

Autor /Tyburcjusz Dodano /06.09.2012

Stowarzyszenia religijne zakładane w XIX i XX w. w celu rel.mor. odrodzenia kobiet; później stanowiły organizację pomocniczą -> Akcji Katolickiej, a strukturą i charakterem zbliżone były do -> sodalicji mariańskiej i korzystały z jej uprawnień; kilka odgałęzień powstało m.in. pod kierunkiem misjonarzy św. Wincentego a Paulo i szarytek, jezuitów oraz sióstr Sacré-Coeur, kanoników regularnych later, i oblatów NMP Niepokalanej.

I. W KOŚCIELE POWSZECHNYM — D.M. Niepokalanej założone ok. 1820 u szarytek w Paryżu rozwinęły się po 1830 w związku z objawieniami Katarzyny Labouré, której MB miała zlecić rozpowszechnienie tego stowarzyszenia; zorganizował je i szerzył Jean Marie Aladel CM (spowiednik Katarzyny), a pap. Pius IX udzielił 1847 generałowi misjonarzy św Wincentego a Paulo władzy erygowania w domach szarytek i 1850 u misjonarzy; 1865 paryska kongr. otrzymała prawa prymarii i wszystkie przywileje rzym. Primae Primariae jezuitów; pap. Pius XI udzielił 1931 generałowi misjonarzy władzy erygowania w każdej parafii; do 1952 istniało ponad 5000 grup, w tym 1650 we Francji (niewidome D.M. istniały przy Amicale Notre-Dame d'Espérance);

organem urzędowym były „Annales des Enfants de Marie" (P 1868-1914); od 1919 wydawano odpowiednio do poziomu członkiń w kilku wersjach „Les rayons de soleil", „Les rayons de joie" i „Notre étoile", a dla personelu kierowniczego „Feuilles mariales"; wł. biuletynMaria nostra luce" ukazywał się w Turynie od 1894; insygnium D.M. stanowi -+ medalik cudowny, propagowany przez Katarzynę Labouré.

W Marmontier (pod Lyonem) Zofia Barat przy współudziale jezuitów (zwł. Joseph Désiré Varin d'Ainville'a) założyła ok. 1820 kongregację D.M. Niepokalanej dla pensjonarek sióstr Sacré-Coeur, którą 1825 zatwierdził pap. Leon XII; 1832 powstała w Lyonie podobna kongr. dla pań, z inicjatywy których wkrótce zorganizowano inną pod wezw. MB Bolesnej dla młodocianych robotnic i ubogich kobiet, wśród których D.M. podjęły pracę rei.-społ.; 1851 Pius IX zatwierdził 13 istniejących kongr. i zachęcił do tworzenia dalszych; formację osobowości kobiety kat. (cel główny) realizowano m.in. przez rekolekcje i cotygodniowe spotkania połączone z liturgią i wykładem rel., prowadzonym przez jezuitów;

D.M. przy pensjonatach Sacré--Coeur były afiliowane do jez. Primae Primariae w Rzymie; ich insygnium stanowił medal z wyobrażeniem MB Niepokalanej, a na rewersie Serca Jezusa. Podobne stowarzyszenia zakładały pod koniec XIX w. dla swych uczennic i absolwentek urszulanki, niepokalanki, asumpcjonistki i in. żeńskie zgrom, wychowawcze; od poł. XIX w. siostry Sacré-Coeur rozpowszechniły D.M. w Kanadzie, zwł. w diec. London i Hamilton.

Pobożna Unia D.M. Niepokalanej i św. Agnieszki, zał. 1864 w Rzymie przy bazylice S. Agnese fuori le Mura przez markizę Costanze Lepri i Alberta Passerego CRL, wyłoniła się z kongregacji D.M., prowadzonej od 1862 przez szarytki przy kościele S. Giovanni dei Fiorentini w Rzymie, i przybrała charakter organizacji par.; statuty, odpowiednio przepracowane przez Passerego, wydano pt. Manuale grande della Figlia di Maria (R 1884.192847); członkiniami mogły być tylko kobiety niezamężne; Pius IX wyniósł 1866 stow, do godności prymarii, a 1870 udzielił gen. opatowi kanoników regularnych later, władzy erygowania przy każdej parafii; do 1950 agregowano ok. 13 000 grup, a kongr. liczyła ponad 500 000 członkiń; organem kongr. jest „La Figlia di Maria", wydawany od 1867 w Rzymie.

Kongregacja D.M. Niepokalanej, zał. 1842 w diec. montrealskiej (Kanada) przez Eulalię Durocher i Pierre Adrien Telmo-na OMI, przystosowana została do duszpast. potrzeb; przeznaczona dla panien, miała na celu doskonalenie chrzęść, osobowości (zwł. przez zachowanie cnoty czystości) oraz apostolat we własnym środowisku; do śmierci założycielki (1849) powstało 40 grup; kierowana przez oblatów, rozpowszechniła się również w Brazylii i Wenezueli, a także we Francji; nowe regulaminy opracował Pierre Aubert OMI i wydał pt. Règlement de la Congrégation des Filles de Marie Immaculée, établi par les révérends pères oblats avec l'approbation de mgr. l'évèque de Montréal (Mo 1844) ;

kongr. nie podlegała żadnej z eur. prymarii.
W Turynie przy bazylice MB Wspomożycielki powstało ok. 1877 dla dziewcząt oratoriów i szkół salezjańskich Stowarzyszenie D.M. Niepokalanej Wspomożycielki, zainicjowane przez Jana Bosco i Marię Mazzarello, a rozwinęło się dopiero w pocz. XX w. dzięki przełożonemu gen. salezjanów Filippo Rinaldiemu; stow, te afiliowane są do arcybractwa Maryi Wspomożycielki w Turynie; gen. salezjanów reskryptem pap. Piusa XII z 8 XII 1941 otrzymał władzę erygowania w placówkach salezjańskich; do 1945 istniały 294 grupy z ok. 100 000 członkiń.

II. W POLSCE — D.M. rozwijały się od poł. XIX w. pod patronatem misjonarzy św. Wincentego a Paulo; spośród 14 grup w Galicji do bardziej żywotnych należała kongr. lwowska (zał. 1852) i krakowska (zał. 1863); w 1. poł. XX w. istniały prawie przy każdym domu szarytek; ks. K. Michalski prowadził w Krakowie kongregację D.M. dla panien z inteligencji (1927 liczyła 60 członkiń), a także dla pomocy domowej; od 1925 wydawano dla nich pismoCudowny Medalik". Bardziej popularne i zaangażowane w działalność rei., społ. i nar. były D.M. zakładane dla inteligencji przez jezuitów i siostry Sacré-Coeur,
z których to stow, powstały kongregacje D.M. dla nauczycielek oraz kongr. dla ziemianek, tworzące Sodalicję Pań Wiejskich poszczególnych okręgów, zjednoczone 1923 w Związek Sodalicji Pań Wiejskich;

od 1926 wydawały pismo związkowe „Dwór Maryi".
Lwowska kongregacja D.M. przy klasztorze Sacré-Coeur, zainicjowana 1845, funkcjonowała od 8 XII 1877; należały do niej uczennice i absolwentki pensjonatu Sacré-Coeur; urząd prezydentki pełniły tu m.in. Cecylia Badeniowa i Jadwiga Sapieży-na, a moderatorami byli jezuici S. -»• Bratkowski, Klemens Baudiss, J. -* Badeni, Stanisław Zaleski i Włodzimierz Piątkie-wicz; działalność prowadzono w sekcji kultowej, szerzącej kult Serca Jezusa i Matki Bożej, oraz w sekcji liturg., zaopatrującej w sprzęt i szaty liturg. ubogie kościoły województw wsch. ;

sekcja oświatowa organizowała kursy dokształcania ogólnego i gosp. dla robotnic i służących, utworzyła Patronat Młodych Robotnic, prowadziła świetlice dla dzieci pozbawionych opieki, rekolekcje dla robotników i więźniów, kolportowała prasę kat. i literaturę pol. ; sekcja charytatywna udzielała pomocy rodzinom, wspierała przytułek św. Łazarza i dzieła A. Chmielowskiego oraz in. akcje dobroczynne; ponadto urządzano rekolekcje dla kobiet zza ros. kordonu, wspierano prześladowanych unitów, a także Fundusz abpa Floriana Stablewskiego dla Szerzenia Języka Pol. w Wielkopolsce, popierano rekatolizację Śląska, ówczesnej Mołdawii, Wołoszczyzny i Spiszu; utrzymywano kontakty z in. kongregacjami D.M. na ziemiach pol. i za granicą (w Marsylii, Lille, Rennes, Lyonie, Wiedniu, Metzu, Grazu, Rzymie, Padwie, Lizbonie i Madrycie) ;

na terenie Lwowa organizowano in. stowarzyszenia rei., jak Bractwo Najśw. Sakramentu dla Wspierania Ubogich Kościołów (-> adoracja Najśw. Sakramentu II 5), Stowarzyszenie św. Józefa dla Pracowników Konfekcji Damskiej, Arcybractwo Matek Chrześcijańskich, -> Katolicki Związek Kobiet Polskich; D.M. należały też do zarządu Stowarzyszenia św. Zyty; 1892 z bractwa różańcowego przy kościele jez. wydzielono grupę nauczycielek w kongregację D.M. dla Nauczycielek pod wezw. Niepokalanego Poczęcia NMP i św. Stanisława Kostki;

powstała 1908 sekcja ziemianek przekształciła się 1934 w odrębną Sodalicję Pań Wiejskich pod wezw. NMP Niepokalanie Poczętej i św. Stanisława Kostki; prowadziła działalność rel.-społ. wśród ludności wiejskiej przez kontakty z nauczycielstwem, otwieranie ochronek dla dzieci wiejskich, rekolekcje dla .nauczycieli i misje lud.; jej akcje oświatowe miały na celu ugruntowanie języka i kultury pol. oraz religii kat. wśród ludności wiejskiej wsch. województw.

Poznańska kongregacja D.M., zał. 1860 również w pensjonacie Sacré-Coeur, początkowo kierowana była przez przełożoną klasztoru s. Józefę Chłapowską i jezuitów; po ich wydaleniu z Poznania kierownictwo przejął 1873 ks. J. Koźmian, a 1877 bp Edward Likowski, który wydał Nauki do D.M. wygłoszone przez [...] bpa E. Likowskiego w ciągu 25 łat jego kierownictwa Kongregacją [...] z dodatkiem nauk ks. prałata Jana Ko zmiana (Pz 1903); w czasie Kulturkampfu kontynuowały działalność przez organizowanie rekolekcji zamkniętych w dworach wlkp. dla różnych grup kobiet i młodzieży, tajne nauczanie dzieci języka pol. i religii; wśród inteligencji Poznania organizowały kółka różańcowe, a 1884 założyły Bractwo Adoracji Najśw. Sakramentu; od 1887 utrzymywały ochronkę przy kościele św. Wojciecha;

otworzyły szkołę dla ochroniarek-pielęgnia-rek; zainicjowały dla niezamożnych dzieci kolonię wakacyjną w Kobylnicy, a ziemianki zapraszały do siebie na wakacje ubogie dzieci; kongr. przyczyniła się do powstania Opieki nad Dziewczętami w Poznaniu i prowadziła dla nich Misję Dworcową; w Pleszewie, Gostyniu i Poniecu założyła Tow. Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo; zorganizowała też oddzielną kongregację D.M. w Gostyniu i Bydgoszczy. Byłe wychowanki Sacré-Coeur z Poznania i Lwowa utworzyły 1888 koło D.M. w Warszawie. W Poznaniu powstała 1901 kongregacja D.M. dla Nauczycielek; w okresie międzywojennym zakładano pow. koła D.M. — gostyńskie, wągrowieckie, poznańsko-średzkie, po-znańsko-obornickie i gnieźn.; kontynuowano rekolekcje zamknięte w dworach wlkp.; od 1923 kongr. poznańska należała do Sodalicyjnego Związku Diec. oraz do Związku Sodalicji Pań Wiejskich (-»• sodalicja mariańska III).

Krakowską kongregację D.M. erygował 1886 kard. A. Dunajewski przy swej kaplicy biskupiej; moderatorami byli Zaleski, Bratkowski, J. Rostworowski, F. Kwiatkowski ; członkinie opiekowały się przytułkiem dla kobiet i dzieci (przy ul. Pijarskiej), przygotowując je do przyjęcia sakramentów; prowadziły też katechizację dzieci w parafiach krak., wspierały mis. dzieło Marii Teresy Ledóchowskiej jako członkinie Tow. Afrykańskiego. Oddzielną kongregację D.M. dla Nauczycielek pod wezw. Oczyszczenia NMP i św. Alojzego Gonzagi erygowano 1898 przy kościele św. Barbary; Bratkowski przy współudziale Zofii Popiel utworzył dla ziemianek woj. krakowskiego kongregację D.M. pod wezw. MB Dobrej Rady, zatwierdzoną przez kard. J. Puzynę, dla współpracy z nauczycielkami wiejskimi, opieki rel.-mor. nad ludnością wiejską i organizowania stowarzyszeń kat.; w wyniku ich działalności powstały też wiejskie bractwa matek chrzęść, a dla dzieci związki anioła stróża (-*• dziecięce stowarzyszenia religijne);

urządzano pogadanki dla kobiet z zakresu wychowania, higieny i gospodarstwa domowego; Popiel otworzyła 1906 w Ruszczy 5-letnią szkołę gosp. (obecnie Kra-ków-Nowa Huta); z jej inicjatywy organizowane 1923-25 kursy katechet. u urszulanek w Krakowie przekształciły się w 2-letnie studium katechet., finansowane przez D.M.; powstała 1915 pod przewodnictwem Ewy Hallerówny sekcja panien, wznowiona 1924 i kierowana przez Walerię Morstinównę, zorganizowała kurs propedeutyki filozofii, prowadzony przez jezuitów; od 1930 pod kierunkiem Amelii Starowieyskiej działała sekcja dobrej prasy, która wydawała tygodnikNiewiasta Katolicka".

W Starej Wsi (k. Brzozowa) powstała 1891 kongregacja D.M. dla Ziemianek pod wezw. Niepokalanego Poczęcia NMP i św. Józefa, zorganizowana przez Annę Potocką (wychowankę Sacré--Coeur w Poznaniu), a od 1898 kierowana przez Izę Łubieńską (byłą członkinię D.M. w Poznaniu), eryg. 1901 przez bpa J.S. Pelczara przy kaplicy sióstr służebniczek, a 1902 agregowana do jez. Primae Primariae w Rzymie; dla dzieci wiejskich utworzyła ochronki, a dla sierot z I wojny świat, zainicjowała tzw. rodziny sieroce oraz gniazda sieroce (-> dziecko IV B 2); w porozumieniu z proboszczami członkinie kongr. organizowały bractwa matek chrzęść oraz żywego różańca, a w szkołach -»• Krucjatę Eucharystyczną; po 1915 powstały filie D.M. w Krośnie i Sanoku, które organizowały rekolekcje dla inteligencji i robotników; od 1901 istniała oddzielna kongregacja D.M. dla Nauczycielek, zał. przez Jadwigę Sapieżynę.

Jarosławska kongregacja D. M. dla Nauczycielek pod wezw. MB Dobrej Rady, utworzona 1901 przez Bratkowskiego i Jadwigę Czartoryską, 1902 agregowana do Primae Primariae w Rzymie, organizowała rekolekcje dla różnych grup stanowych, adorację Najśw. Sakrarrientu w I czwartki i I piątki miesiąca oraz w Wielkim Tygodniu (całodzienne i nocne z piątku na sobotę); podjęła działalność oświatową i charytatywną, otwierając szkołę gosp. i ochronkę dla dzieci pozbawionych opieki, a po I wojnie świat, działała w sekcji jarosławskiej Książęco-Biskupiego Komitetu Pomocy dla Ofiar Wojny (KBK) ; w wyniku jej starań powstały 2 sierocińce, sekcja szpitalna do opieki nad żołnierzami, sekcja aprowizacyjna dostarczająca żywność i odzież rodzinom zubożałym wskutek wojny;

członkinie różnych kategorii społ. i zawodowych działające w jednej kongr. podzieliły się 1924 na kongr. pań i kongr. nauczycielek.
Kaliska kongregacja D.M. dla Ziemianek, zał. 1904 przy kościele pobernardyńskim, zakonspirowana początkowo pod nazwą XVI-wiecznego bractwa Niepokalanego Poczęcia NMP, zorganizowała w woj. kaliskim sieć ochronek wiejskich oraz kursy dokształcania ogólnego i zawodowego; w Kaliszu założyła Opiekę nad Dziewczętami, dom dla kalek i starców, tanią kuchnię, ochronkę dla najuboższych dzieci; od 1920 prowadziła Klub Dziewcząt; w porozumieniu z hierarchią kośc. tworzyła kółka różańcowe, Bractwo Straży Honorowej Najśw. Serca Jezusa, Krucjatę Eucharyst. ; organizowała rekolekcje stanowe w mieście i okolicznych dworach;

jej członkinie należały do rad gminnych i miejskich, a także działały w Kaliskim Tow. Dobroczynności, Czerwonym Krzyżu, Pomocy dla Bezrobotnych, Macierzy Szkolnej, Kat. Związku Kobiet, prowadziły Koła Matek, a 1926 założyły Tow. Ochrony Kobiet oraz Tow. Opieki nad Dzieckiem, prowadziły „osiedle wakacyjne" dla ubogich i słabowitych dzieci, 2 przedszkola. Misję Dworcową, w której rocznie udzielano pomocy ok. 12 000 dziewcząt podróżującym w poszukiwaniu pracy.

W pocz. XX w. powstały kongregacje D.M. w wielu in. miastach — np. 1901 w Nowym Sączu, 1902 w Przemyślu, 1903 w Tarnowie i Rzeszowie, 1904 w Łańcucie, 1907 w Jazłowcu, Tarnopolu i Czerniowcach ; D.M. pod wezw. MB Częstochowskiej zał. 1910 na Jasnej Górze przez Janinę Kleniewską i ks. M. Godlewskiego rozwinęły działalność w Warszawie; w latach międzywojennych prowadziły tam schronisko dla sierot i szkołę gosp., kierowaną przez Emilię Czeczott wg wzorca belg.; dyr. tej kongregacji był ks. Z. Choromański; Stow. Pań D.M. pod wezw. MB Częstochowskiej i św. Józefa (zw. też Kongr. Jasnogórską), zał. 1924 w Kielcach, rozwinęło działalność w sekcji eucharyst. opieki nad młodzieżą, więziennej, miłosierdzia oraz wyjazdowej, która wizytowała i organizowała stowarzyszenia rei. młodzieży żeńskiej w diec. kieleckiej; rozwijające się w okresie międzywojennym sodalicję mariańskie na Śląsku przyjmowały również tytuł D.M., lecz wskutek reorganizacji zmieniały nazwę; od 1921 wydawały własny miesięcznik -*• „Dzwonek Maryi".

D.M. założone przez M. Darowską dla uczennic niepokalanek zostały na prośbę zgrom, zreorganizowane 1911 przez Bratkowskiego w Zespoloną Kongregację D.M. Niepokalanie Poczętej ; kongr. takie istniały w Warszawie, Wilnie, Łucku, Lwowie, Kijowie, Kamieńcu Podoi., Winnicy.

Na emigracji kongregacje D.M. zakładane w okresie międzywojennym przetrwały po czasy współcz.; zał. 1925 przez szarytki przy pol. parafii w Oignies (Pas-des-Calais) przygotowuje członkinie do obowiązków rodzinnych i społ. przez formację rel.-mor. i dokształcanie zawodowe. Wśród amer. Polonii D.M. powstałe w okresie międzywojennym reaktywowano również po II wojnie świat.; dp bardziej żywotnych należy Sodality of Children of Mary przy pol. kościele Św. Krzyża w New Britain (stan Connecticut); od 1922 istniały tam D.M. także przy pol. kościele Serca Jezusa.

 

Książeczka D.M. z Domu Miłosierdzia, Kr 1894; Ustawy Kongregacji D.M. pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP w Krakowie kanonicznie ustanowionej, Kr 1894; Sprawozdanie- z ubiegłego dziesięciolecia Kongregacji D.M. w Krakowie ¡886-1896, Kr 1896; Ustawy Kongregacji D.M. dla Nauczycielek pod wezwaniem Oczyszczenia NMP zawiązanej w Krakowie ¡ U ¡898, Kr 1901 ; Ustawy Kongregacji D.M. pod wezwaniem Imienia NMP w Starej Wsi, Krosno 1901 ; D.M. w Polsce od 1860 do ¡90¡, Kr 1902; Ustawy Kongregacji D.M. pod wezwaniem MB Dobrej Rady dla Nauczycielek w Jarosławiu, Kr 1902; H. Mycielska, Les Enfants de Marie en Pologne, Blois 1903; H. Czapelska, Założenie ldziałalność Kongregacji D.M. w klasztorze Sacré-Coeur we Lwowie, w: Księga pamiątkowa mariańska, Lw 1905, I 577-584; tenże, D.M. w lwowskim Sacré-'Coeur. Z trzydziestolecia Kongregacji, Lw 1908; Ustawy Kongregacji D.M. w Stanisławowie, Kr 1908; Ustawy Kongregacji D.M. pod wezwaniem Niepokalanie Poczętej NMP i świętego Józefa w Tarnowie, Tw 1909; Statut Kongregacji D.M. pod wezwaniem MB Częstochowskiej i świętego Józefa w archidiecezji krakowskiej, Kr 1920; Beringer II 200-203; Manualik D.M., Kr 1926, 19472; Polski przewodnik katolicki, Wwa 1927 (passim); Sodalicję Mariańskie Pań Wiejskich w Polsce, Kr 1934; A. Starzewska, Półwiecze krakowskiej Sodalicji Pań D.M. ¡886¡936, Kr 1936; Centenaire de l'Association des Enfants de Marie Immaculée, P 1948; A. Bugnini, ECat V 12701273; E. Villaret, DSAM II 14891491 ; Congrès Mondial des Enfants de Marie Immaculée Rome ¡3¡7 VU ¡954, P 1955; G. Jacquemet, Catholicisme IV 166167; C. Morin, La première congrégation paroissiale des Filles de Marie Immaculée, w : Virgo Immaculata. Acta Congressus MariologìciMariani Romae anno 1954 celebrati, R 1957, XIV 452483; G. Capetti, Cenni storici sulle pie associazioni giovanili dell'Istituto Figlie di Maria Ausiliatrice, Tn 1958 (passim); M. Guigan, La dévotion à la Sainte Vierge au Canada de langue anglaise, Mar Man V 199212; P.M. Silva. L'associazione mariana delle Figlie di Maria Immacolata, R 1970; R. Dzwonkowski, Przemiany polskiej parafii w północnej Francji (I922¡972). Studium historycznosocjologiczne parafii w Oignies, w: Studia polonijne, Lb 1976,1 3971 ; B. Kumor, Archiwa parafii polonijnych jako źródło do badań nad dziejami Polonii w USA, w: Studia polonijne. Lb 1979, III 378-384.

Podobne prace

Do góry