Ocena brak

Działalność dyplomatyczna intelektualistów w Stolicy Apostolskiej i na soborach - Uczeni w służbie królewskiej na soborze w Konstancji

Autor /Salwin Dodano /03.05.2012

 

  • Polska pozostawała w obediencji Jana XXIII aż do soboru w Konstancji. Jagiełło popierał działania Zygmunta Luksemburskiego, zmierzające do zwołania soboru i zażegnania schizmy.

    W europejskich ośrodkach uniwersyteckich, kościelnych i monarszych dojrzewała myśl, że tylko sobór może doprowadzić do przywrócenia jedności i reformy Kościoła in capite et in membris na gruncie koncyliaryzmu.

  • Władysław dysponował dobrym zapleczem intelektualnym w postaci uniwersytetu i uczonych, umożliwiającym aktywne włączenie się Polski w prace soboru.

    Poselstwo zostało tak dobrane, aby jego członkowie mogli bronić zarówno interesów państwa, jak i zająć się reformowaniem Kościoła.

    Na jego czele stał:

  • abp Mikołaj Trąba

  • bp- elekt poznański Andrzej Łaskarzyc (doktor dekretów)

  • bp płocki Jakub z Kurdwanowa (doktor dekretów)

  • rektor UK Paweł Włodkowic (doktor dekretów)

  • Piotr Wolfram (licencjat dekretów; profesor UK).

    W prowadzeniu sporu i sprawy Jana Falkenberga posłowie korzystali również z pomocy uczonych prawników włoskich.

  • W drodze do Konstancji Paweł Włodkowic opracował traktat De annatis, w którym wyłożył szereg poglądów na reformę Kościoła. Skupił się na krytyce aparatu fiskalnego Kurii, który prowadził, wg autora, do licznych nadużyć i symonii, uznawanych za wielkie zło w Kościele przez Włodkowica i innych uczonych, Mateusza z Krakowa, Piotra Wysza, Bartłomieja z Jasła.

    Do sprawy symonii powrócił Włodkowic w odrębnym traktacie De simonia.

    W traktatach tych nie kwestionował Włodkowic władzy papieża jako wikariusza Chrystusowego oraz jego prawa do annat w wyjątkowej sytuacji, natomiast za niedopuszczalne uznawał stałe świadczenia annatowe, istniejące od poł. XIV w.

  • Po przybyciu poselstwa do Konstancji Andrzej Łaskarzyc wygłosił do Jana XXIII i Zygmunta Luksemburskiego dwie mowy, w których przedstawiał polskie stanowisko w najistotniejszych problemach Kościoła:

  • Sobór został zwołany w celu zażegnania schizmy, przywrócenia jedności, zaprowadzenia pokoju w Europie oraz uzdrowienia i zreformowania Kościoła.

  • W pierwszej fazie soboru Łaskarzyc włączył się aktywnie w prace dotyczące causae unionis, czyli przywrócenia jedności Kościołowi.

    Przebieg V-tej sesji soborowej:

  • Andrzej Łaskarzyc odczytał dekret Haec sancta, dotyczący wyższości soboru nad papieżem, gdyż nawet Franciszek Zabarella wzbraniał się przed jego publicznym ogłoszeniem. Dekret ten przedstawia w pełni skrajny pogląd na via concilii, doktrynę koncyliarystyczną.

  • Po wygłoszeniu dekretu Haec sancta, Łaskarzyc przedstawił zgromadzonym do aprobaty propositiones, dotyczące sprawy Jana Husa i Jana Wiklefa. Zostały one przyjęte we wszystkich nacjach. Sprawami tymi miał zająć się sobór na następnej sesji.

    Na wniosek Łaskarzyca została powołana soborowa komisja do rozpatrzenia kwestii Husa i powiązań jego nauki z poglądami angielskiego reformatora Jana Wiklefa.

  • Potwierdzono, po przemówieniach Łaskarzyca, wyrok potępiający doktrynę Wiklefa i jego dzieła.

  • Sobór przyjął uchwałę przeciwko Janowi XXIII.

  • Ostatnie propozycje, odczytane na sesji, dotyczyły wysłania do panujących listów z informacją o ucieczce Jana XXIII, dekrecie Haec sancta oraz karach za opuszczenie soboru bez zezwolenia.

Zażegnanie schizmy (1417)

  • Konsekwencją stanowiska głoszącego postulat ustąpienia wszystkich 3 papieży była ucieczka Jana XXIII z Konstancji w 1415 r.

    Rozpoczęły się procesy przeciwko wszystkim trzem papieżom, w które zaangażowani byli Polscy intelektualiści:

  • Proces Jana XXIIII (Andrzej Łaskarzyc, Mikołaj Trąba)

    Wkrótce po ucieczce Jana XXIII, na początku mają, rozpoczął się przeciwko niemu proces. Uczestniczył w nim Andrzej Łaskarzyc, jako członek komisji soborowej. Zajęła się ona przygotowaniem aktu oskarżenia przeciw papieżowi.

    Mikołaj Trąba na sesji generalnej odprawił uroczystą Mszę, a następnie, jako przedstawiciel nacji niemieckiej, brał udział w ogłaszaniu pozwu i artykułów oskarżenia przeciw Janowi XXIII.

    W maju zapadł wyrok skazujący Jana XXIII na utratę tiary.

  • Ustąpienie Grzegorza XII

    Polskie poselstwo uczestniczyło dalej w zabiegach o przywrócenie jedności Kościołowi.

    Na XIV- tej sesji soboru Polacy byli świadkami dobrowolnego ustąpienia Grzegorza XII ze stolicy.

  • Proces Benedykta XIII (Mikołaj Trąba, Piotr Wolfram)

    Mikołaj Trąba i wielu rycerzy polskich towarzyszyło Zygmuntowi Luksemburskiemu w orszaku, udającym się do Narbonne w sprawie pertraktacji z Benedyktem XIII.

    Piotr Wolfram zaangażował się ze strony polskiej na soborze w proces przeciwko Benedyktowi, wygłaszając z ambony soborowej postanowienia w tej sprawie, a także listy królów Aragonii i Kastylii d soboru, dotyczące likwidacji schizmy.

    Ostatecznie Benedykt XIII został pozbawiony tiary wyrokiem soborowym w 1417 r.

  • Dla dalszych losów soboru istotne znaczenie miał wybór papieża.

    Zygmunt Luksemburski zabiegał, aby elekcja została dokonana przez sobór w Konstancji. Król dążył również do wyboru kandydata z nacji niemieckiej. Wysiłki króla rzymskiego wsparła nacja niemiecka i część innych nacji.

    Dużą aktywność w staraniach Zygmunta wykazał Andrzej Łaskarzyc, widząc możliwość przeprowadzenia na tej drodze reform in capite. Dlatego też francuski kardynał Wilhelm Filastre uważał bp- elekta poznańskiego Łaskarzyca za jednego z głównych wrogów kolegium kardynałów i całej Kurii.

  • Ostatecznie wypracowano formułę elekcji przez kardynałów i delegatów poszczególnych nacji soborowych (każdą z 5 nacji reprezentowało 6 elektorów). Wśród przedstawicieli nacji niemieckiej nie znalazł się Andrzej Łaskarzyc, lecz Mikołaj Trąba, którego sekretarzem na konklawe został Piotr Wolfram, uważany przez współczesnych za jednego z najbardziej wpływowych ludzi spośród sekretarzy.

    On to odczytał konstytucję Klemensa VI, regulamin konklawe i przepisy porządkowe w czasie elekcji, które zaprzysięgli kardynałowie i elektorzy.

    Potem Wolfram wywoływał po kolei wszystkich strażników konklawe (costodes conclavis), którzy składali odpowiednią przysięgę. Na 15 strażników było 2 polskich rycerzy.

  • Delegaci nacji niemieckiej odegrali konstruktywną rolę w konklawe, umożliwiając szybki wybór papieża. Trąba wykazał się w tym względzie znaczną inicjatywą.

    Poprzez wybór Marcina V pod koniec 1417 r. Schizma Zachodnia, trapiąca Kościół przez 40 lat, została zażegnana.

  • Przedstawiciele państwa i Kościoła polskiego podejmowali na soborze energiczne wysiłki, zmierzające do gruntownej reformy Kościoła. Ważny dla dalszego dzieła reformy dekret Frequens został uchwalony pod koniec 1417 r. W pracach nad nim prawdopodobnie brał udział Andrzej Łaskarzyc.

Sprawa Jana Husa i Hieronima z Pragi

  • Od początku swych obrad sobór zajmował się sprawami wiary. Chodziło o rozprawienie się z herezjami i błędami doktrynalnymi. Po otwarciu stanęła kwestia Jana Husa i szybko rozpoczął się przeciwko niemu proces. Polska delegacja przybyła do Konstancji, gdy Hus był już więziony.

  • W proces zaangażował się Andrzej Łaskarzyc, biorąc udział w pracach komisji do spraw wiary.

    Na wspomnianej V- tej sesji złożył wniosek o potępienie nauk Jana Wiklefa i Jana Husa.

    Potem, w trakcie przesłuchań, nakłaniał bezskutecznie Husa do wyrzeczenia się swoich przekonań. Łaskarzyc stwierdził na posiedzeniu sesji generalnej, że w prawie kanonicznym kary za herezję są jasne i powinny zostać zastosowane wobec Husa, gdyby nie odwołał swoich poglądów.

    Sobór domagał się od Husa odwołania 39 tez z traktatu De Ecclesia i innych pism, uznanych za heretyckie.

  • W przeddzień wydania wyroku Andrzej Łaskarzyc wraz z innymi członkami komisji w imieniu soboru postawił Husowi ostatnie zapytanie o możliwość wyrzeczenia się przezeń poglądów heretyckich, gdyż jedynie to mogło uratować go przed skazaniem.

  • Stanowisko polskie w tej sprawie nie było jednoznaczne, gdyż niektórzy posłowie polscy okazywali wielokrotnie życzliwość Husowi i odwiedzali go w więzieniu. Również jeden z uczonych polskich, określany przez Husa jako doctor, podjął obronę czeskiego reformatora przed komisja do spraw wiary. Nie wiemy jednak o kogo chodziło (Paweł Włodkowic ?).

    6 lipca 1415 r. na otwarciu sesji generalnej Mszę celebrował abp Mikołaj Trąba, po czym ogłoszono wyrok skazujący Husa.

  • Władysław Jagiełło był stale informowany przez poselstwo polskie o przebiegu sprawy Husa. Sobór powiadomił oficjalnie króla o wysiłkach w przywracaniu jedności Kościoła i potępieniu Husa oraz wezwał polskiego króla do zwalczania zwolenników Husa. Jagiełło odpowiedział listem, w którym zapewniał o zwalczaniu herezji husyckiej.

    Podobne pisma w sprawie Husa trafiły do UK. Wszechnica przyjęła wyrok soboru i wezwanie do walki z herezją, odpowiadając listownie.

    Oba listy, królewski i uniwersytecki, zawiózł do Konstancji Piotr Wolfram (licencjat dekretów). Miał on szczegółowiej przedstawić soborowi wysiłki podejmowane przez Jagiełłę przeciwko husytyzmowi.

  • Polskie poselstwo uczestniczyły aktywnie w procesie przeciwko Hieronimowi z Pragi, formułując przeciwko niemu wiele zarzutów związanych z jego działalnością w Królestwie i na Litwie w 1413 r. Główną rolę odegrał to Andrzej Łaskarzyc, podobnie jak w sprawie Husa.

  • Po procesie soborowym Hieronim z Pragi został skazany i spalony na stosie 30 mają 1416 r.

  • Państwo polskie, Kościół i Uniwersytet, w wyniku decyzji soboru rozpoczęły długotrwałą walkę z doktryną i zwolennikami husytyzmu. UK stał się jednym z intelektualnych centrów środkowoeuropejskich, prowadzących polemikę z poglądami Wiklefa i Husa. Uczeni tego ośrodka odegrali olbrzymią rolę w zmaganiach i próbach pogodzenia husytów z Kościołem.

Sprawa unii z prawosławiem

  • Żywotnym problemem Koscioła powszechnego, podejmowanym z inicjatywy polskiej na soborze, była sprawa unii z prawosławiem.

    Jeszcze w 1397 r. Jagiełło i Jadwiga wysunęli projekt zwołania ekumenicznego soboru w monarchii polsko- litewskiej, aby doprowadzić do trwałej unii kościelnej.

  • W planach tych uczestniczył prawosławny metropolita kijowski Cyprian Camblak, zabiegający do swojej śmierci o zjednoczenie Kościołów w Wielkim Księstwie Litewskim i na Rusi Moskiewskiej.

    Plany te odżyły, gdy za sprawą Witolda bratanek Cypriana, Grzegorz Camblak, został kolejnym metropolitą kijowskim.

  • Aspiracje Jagiełły i Witolda do odgrywania zasadniczej roli w sprawach kościelnych na Rusi zostały zaaprobowane przez Jana XXIII.

    W wyniku zabiegów poselstwa polskiego papież ustanowił w 1415 r. króla Władysława wikariuszem generalnym na okres tymczasowy dla Nowogrodu Wielkiego, Pskowa i krajów sąsiednich, z zadaniem przywrócenia do Kościoła rzymskiego schizmatyków oraz wrogów wiary.

  • Wkrótce potem Jagiełło wysłał na sobór do Konstancji uczonego dominikanina Teodora z Konstantynopola. Pojawił się on na dworze polskim latem 1415 r. z planami unii, wsparty listami rozmaitych książąt chrześcijańskich, w tym prawdopodobnie samego cesarza Manuela II lub jego syna. Co prawda cesarz bizantyjski nie wierzył w unię, ale starał się o polskiej poparcie przeciw Turkom.

    Król i jego doradcy wysłuchali z zainteresowaniem projektów unijnych Teodora z Konstantynopola i zdecydowali się go poprzeć w Konstancji z uwzględnieniem problemu ruskiego.

  • Teodor z Konstantynopola przywiózł na sobór list od Jagiełły, który został odczytany na ojcom soborowym.

    Król polecał w nim dominikanina Teodora jako pobożnego i wielce uczonego męża, znającego język grecki, łaciński i tatarski. Przypomniał, że ma w swej monarchii licznych poddanych innych wyznań.

  • Dominikanin na forum soborowym przedstawił swoje projekty unijne wraz z kwestią prawosławnej ludności ruskiej w monarchii jagiellońskiej. Wg relacji delegata Uniwersytetu Wiedeńskiego, na soborze zagościła nadzieja na unię.

  • Okazją do ponownego przypomnienia projektów dominikanina Teodora z Konstantynopola stało się wielkie poselstwo Żmudzinów. Przywiozło ono do Konstancji list Jagiełły i Witolda pod koniec 1415 r., w którym obaj władcy podkreślali jeszcze raz poparcie dla unii i polecali brata Teodora.

    Na sesji generalnej, po odczytaniu listu, Andrzej Łaskarzyc wystąpił ze wspaniałą mową o zasługach obu władców dla chrystianizacji Litwy i Żmudzi, cnocie ochrzczonych Żmudzinów, planach unijnych. Wspomniał o dominikaninie Teodorze i nadziejach na skłonienie cesarza bizantyjskiego do pojednania z Kościołem rzymskim.

    Delegacja polska usiłowała wykorzystać sprawę unii i Teodora przeciwko zarzutom krzyżackim o nieprawowierność katolicką Jagiełły. Dlatego działalność Teodora bacznie obserwowana była przez prokuratorów krzyżackich.

  • Projekt unii odłożył sobór z powodu innych, pilniejszych spraw dla Europy łacińskiej. Jednak dla poselstwa polskiego pozostawał on istotnym zadaniem.

    Na początku 1418 r. Zygmunt Luksemburski w liście do Jagiełły obiecał zająć się sprawa unii.

    Natomiast Jagiełło składając gratulacje papieżowi, także na początku 1418 r., podkreślał swą radość z zakończenia schizmy i zawiadamiał o wysłaniu na sobór metropolity ruskiego Grzegorza Camblaka, w celu zawarcia unii Kościelnej.

  • Poselstwo, liczące ok. 300 duchownych i świeckich, wjechało uroczyście do Konstancji. Grzegorz Camblak został oficjalnie przyjęty na konsystorzu generalnym, na który został wprowadzony przez posłów abp Mikołaja Trąbę i bp płockiego Jakuba z Kurdwanowa.

    Poselstwo wywarło swą egzotyką i liturgią, sprawowaną przez Camblaka w obrządku greckim, olbrzymie wrażenie na uczestnikach soboru, jak o tym pisał kardynał Wilhelm Filastre.

  • Ważną rolę w trakcie audiencji odegrał były rektor Uniwersytetu Praskiego Maurycy Rvacka, współpracujący w Konstancji ze stroną polską. Czeski teolog wygłosił oficjalną mowę, przedstawiająca papieżowi i soborowi ruskiego (kijowskiego) metropolitę. Być może treść mowy została ułożona przez Marcina V i zaakceptowana przez Grzegorza Camblaka:

  • Grecy powinni zostać złączeni z Kościołem.

  • Grecy są słabi i chorzy w wierze (taki pogląd reprezentowali m.in. Jan Gerson i Piotr d'Ailly).

    Po Presentacio Rvacka odczytał po łacinie, w imieniu Grzegorza Camblaka, Intencionem, skierowaną do papieża i ojców soboru (Ibidem, ss. 275- 276).

  • Nie są znane dalsze rozmowy Camblaka z papieżem i soborem na temat unii. Papież oczekiwał zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Rvackę, że Kościół Wschodni bez długotrwałych dyskusji i uzgodnień w kwestiach wiary wróci do pełnej jedności z Kościołem Rzymskim. Natomiast metropolita kijowski chciał negotiae fidei rozstrzygać, na co papież nie miał ochoty. Z tych i innych powodów, mimo starań poselstwa polskiego, na kończącym się soborze w Konstancji nie została podjęta dyskusja nad unią kościelną.

  • Camblak wyjechał z Konstancji bez żadnych rezultatów. Marcin V starał się podtrzymać dobrą wolę Jagiełły i Witolda w sprawie unii z Rusinami.

    Po zakończeniu soboru, mimo kontrowersji wokół sprawy Falkenberga, papież potwierdził wszystkie przywileje Władysławowi i Królestwu w związku z chrystianizacją Żmudzi. Podnosił przy tym jego zasługi w obronie chrześcijaństwa przed ludami barbarzyńskimi i niewiernymi oraz wysiłki monarsze w celu nakłonienia tych ludów do unii.

    Podobny list został wysłany do Witolda.

  • W kilka dni później Marcin V ustanowił Jagiełłe i Witolda wikariuszami generalnymi dla schizmatyckich ziem ruskich, Wielkiego Nowogrodu i Pskowa.

  • Jednak stolica kontynuowała bez większego przekonania wysiłki, które miały doprowadzić do unii na warunkach określonych w mowie Maurycego Rvacki. Uczeni angażowani przez dwór polski i poselstwo polskie, z Teodorem z Konstantynopola i Maurycym Rvaćką na czele, w Konstancji podejmowali ważny problem unii. Był on istotny nie tylko dla monarchii jagiellońskiej, ale i całego świata chrześcijańskiego.

    Pomimo fiaska tych starań, myśl polskiego poselstwa utrzymała się w świadomości chrześcijańskiej Europy i drążyła ją przez następne lata.

  • Polską delegację reprezentowali i wspierali dla załatwienia konkretnych spraw:

  • Andrzej z Kokorzyna (mistrz artium i bakałarz [sentencjariusz] teologii; jeden z najwybitniejszych profesorów UK)- sprawa dyspensy od powinowactwa duchowego dla Władysława Jagiełły i Elżbiety Granowskiej (trzeciej żony).

  • Maurycy Rvacka- sprawa Jana Husa i Jana Wiklefa; sprawa unii; osiadły po soborze w Polsce.

  • Stefan Palec- sprawa Jana Husa

Podobne prace

Do góry