Ocena brak

DYPLOMACJA STOLICY APOSTOLSKIEJ, dyplomacja watykańska

Autor /Tyburcjusz Dodano /06.09.2012

Działalność Stolicy Apostolskiej jako najwyższego organu Kościoła kat., regulująca stosunki między nim a poszczególnymi państwami (Kościół a państwo) zgodnie z zasadami prawa kan. i międzynar., przez oficjalne przedstawicielstwa (-» nuncjatura, internuncjatura); w sensie szerszym — osoby i urzędowe instytucje czynne w tej działalności.

I. DZIEJE — D.S. A., wzorowana od strony zewn. i ogólnej na dyplomacji świeckiej, formowała się niezależnie od władzy świeckiej papieża, choć w związku z jej wykonywaniem osiągnęła doskonalszą i trwalszą formę.

Za pierwszych urzędników pap. pełniących funkcje dyplomatyczne uważa się -»• apokryzjariuszy na dworze ces. w Konstantynopolu (V-VJTI w.). W związku z powstaniem -*• Państwa Kościelnego dyplomacja stała się jednym z koniecznych funkcji papiestwa; pd końca IX w. istnieli w wielu chrzęść, krajach Europy posłowie (-»• legat), którzy w imieniu Stolicy Apost. rozstrzygali problemy kośc.-polit. i mieli określony zakres uprawnień oraz wyznaczony czas trwania legacji; od pap. Grzegorza VII (1073-85), który do cesarza i władców wysyłał często posłów zw. nuntli a latere Apostolicae Sedis lub nuntii ex latere suo (nuncjusz); przedstawicielstwa te nabrały specjalnego znaczenia, ponieważ na ich czele stali zwykle kardynałowie; mieli oni szersze kompetencje konieczne do przeprowadzenia reformy kościelnej. W XII-XVI w. niektóre funkcje dyplomatyczne spełniali administratorzy darowizn na rzecz Stolicy Apost. oraz apost. -*• kolektorzy.

W końcu XV i w 1. poł. XVI w. powstały pierwsze stałe przedstawicielstwa Stolicy Apost. zw. nuncjaturami (1492 w Hiszpanii, 1500 w Wenecji, 1510 w Como, 1513 we Francji, Niemczech i Portugalii, 1514 w Neapolu); również panujący ustanawiali stałych ambasadorów przy Stolicy Apost. (-»• korpus dyplomatyczny). Za twórcę nowożytnej d.S.A. uważa się pap. Leona X (1513-21) z uwagi na jego działalność dyplomatyczną oraz stabilizację nuncjatur.
W czasie -* reformacji stosunki dyplomatyczne Stolicy Apost. straciły na znaczeniu (z powodu rei. sporów i przyjęcia protestantyzmu przez wiele eur. krajów); przedstawiciele Stolicy Apost. zajmowali się głównie hamowaniem postępów reformacji, a zwł. po Soborze Tryd. bardziej konsekwentnym realizowaniem programu -*• reformy katolickiej.

Intensyfikacja d.S.A. nastąpiła dzięki pap. Piusowi IV (1559-65) i Piusowi V (1566--72), a zwł. Grzegorzowi XIII (1572-85), który m.in. sprecyzował rozróżnienie między urzędem legata (kardynał wysłany w roli ambasadora nadzwyczajnego), nuncjusza (przedstawiciel stały przy dworze panującego) i internuncjusza oraz in. przedstawicieli, ustanowił klasyfikację między nuncjaturami, określił wysokość uposażenia przedstawicieli dyplomatycznych, a wszystkich kierowników misji dyplomatycznych podniósł do godności bpa. W 2. poł. XVI w. powstały stałe nuncjatury m.in. w Polsce (1555), Szwajcarii (Lucerna 1557), Sabaudii i Florencji (1560), Kolonii (1573), Belgii (1577) i Grazu (1580).

W okresie od -*• westfalskiego pokoju (1648) do abdykacji Napoleona I (1814) osłabły dyplomatyczne inicjatywy papieży, którzy musieli się bronić przed atakami wielu eur. dworów kat., opanowanych regalistyczną doktryną kośc. (->• regalizm) oraz tendencjami episkopalnymi hierarchii kośc. (-> episkopa-lizm).

Po Kongresie Wiedeńskim (1815) nastąpiło odrodzenie d.S.A. — nawiązano stosunki dyplomatyczne z Brazylią i Holandią (1829), Kolumbią i Belgią (1835), Portugalią (1844; po zerwaniu 1833), Hiszpanią (1848; po zerwaniu 1835) i Meksykiem (1861) oraz prowadzono pertraktacje dyplomatyczne z krajami niekat., m.in. Rosją i Turcją.

Po utracie Państwa Kośc. (1870-1929), wbrew silnemu naciskowi liberalizmu polit, i prawniczego oraz tendencjom anty-kośc. aktywność d.S.A. nie osłabła; liczba przedstawicielstw dyplomatycznych przy Stolicy Apost. wzrosła z 16 (1870) do 36 (1929); nawiązano kontakty 1877 z Argentyną (do 1884 i od 1900), Boliwią, Chile (do 1882 i od 1902), Ekwadorem, Paragwajem (do 1884 i od 1919), Peru i Urugwajem, 1881 z Kolumbią (po zerwaniu 1853), Haiti, Dominikaną i Wenezuelą, 1891 z Luksemburgiem, 1908 z Hondurasem, Kostaryką i Nikaraguą, 1919 z Polską, 1920 z Czechosłowacją, Niemcami, Jugosławią, Rumunią, Szwajcarią (zerwane 1874) i Węgrami, 1921 z Francją (zerwane 1904), 1922 z Salwadorem, 1923 z Panamą, 1925 z Prusami, 1927 z Liberią i Litwą, 1929 z Irlandią i Włochami (->• laterański traktat), 1933 z Estonią, 1935 z Kubą, 1936 z Guatemala, 1937 z Ekwadorem, 1939 ze Słowacją i Urugwajem. Z wieloma spośród wymienionych państw doszło do zawarcia konkordatu.

Stolica Apost. prowadziła ponadto na życzenie zainteresowanych narodów pertraktacje pokojowe w wielu konfliktach międzynar., m.in. 1870 w celu uniknięcia wojny franc.-prus., 1885 o polit, przynależność Wysp Karolińskich w sporze między Hiszpanią a Niemcami, 1893 w konflikcie granicznym między Peru a Ekwadorem, 1900-03 w sporze granicznym między Argentyną a Chile, a w czasie I i II wojny świat, czyniła kroki zmierzające do zaprzestania walk oraz niosła pomoc ofiarom działań wojennych (-»• Czerwony Krzyż U).

Po II wojnie świat, nawiązała kontakty dyplomatyczne z wieloma państwami, w których katolicy stanowią niski procent mieszk., głównie z krajami Bliskiego i Dalekiego Wsch. (Australia, Bangladesz, Cypr, Filipiny, India, Indonezja, Irak, Iran, Japonia, Korea Pd., Kuwejt, Liban, Nowa Zelandia, Pakistan, Sri Lanka, Syria, Tajwan, Tajlandia, Turcja) oraz Afryki (Algieria, Benin, Burundi, Egipt, Etiopia, Gabon, Ghana, Górna Wolta, Kamerun, Kenia, Lesotho, Madagaskar, Malawi, Maroko, Mauritius, Niger, Nigeria, Republika Srodk.afryk., Ruanda, Senegal, Sudan, Tanzania, Tunezja, Uganda, Wybrzeże Kości Słoniowej, Zair, Zambia); od 1966 prowadzi pertraktacje z krajami socjalist. (polityka wsch. Stolicy Apost.); 1978 nawiązała kontakty dyplomatyczne z Fidżi, 1979 z ^Grenadą, Barbados, Grecją, Jamajką i Bahamą, 1980 z Zimbabwe, 1982 z Danią, Norwegią i Szwecją; 1978 i 1979 pośredniczyła w sporach między Chile i Argentyną, 1979 między Boliwią i Chile oraz 1980 interweniowała w sprawie uwolnienia zakładników amer, w Iranie.

W 1945 Stolica Apost. miała przedstawicielstwa dyplomatyczne w 33 krajach, 1955 w 41, 1965 w 48, 1976 w 81, a 1982 w 98 krajach i przy Wspólnotach Eur.; ponadto Wielka Brytania, Monako, San Marino i Zakon Kawalerów Maltańskich mają swe przedstawicielstwa przy Stolicy Apost., choć Stolica Apost. nie ma przy ich rządach swych przedstawicieli; przy papieżu akredytowany jest nadzwyczajny przedstawiciel prezydenta Stanów Zjedn. (bez statusu dyplomatycznego), a przy Stolicy Apost. stała delegacja Polski w charakterze przedstawicielstwa specjalnego. Istnieją też przedstawicielstwa Stolicy Apost. przy 11 rządowych organizacjach międzynar., a członkiem 4 z nich jest także Stolica Apost. (-»• organizacje międzynarodowe, -»• delegat Stolicy Apostolskiej, -> obserwator Stolicy Apostolskiej). Na czele 37 dyplomatycznych placówek pap. stoi nuncjusz, a 61 — pronuncjusz.

II. STRUKTURA — Podstawą prawną d.S.A. jest powsz. uznanie międzynar. osobowości prawnej Stolicy Apost. jako najwyższej władzy suwerennej i międzynar. społeczności Kościoła kat., natomiast podstawą mor. — konieczność stosowania przez Kościół wszystkich godziwych środków do skutecznego pełnienia swej misji w świecie.
Celem d.S.A. jest regulowanie spraw między Kościołem kat. a państwami (czy organizacjami międzynar.), dla umożliwienia Kościołowi pełnienia jego misji w danej społeczności, oraz współpraca na rzecz wszystkiego, co wynika z tej misji, m.in. pokoju, sprawiedliwości, postępu, poszanowania praw człowieka (por. KDK 31; enc. Jana Pawła II -*• Redemptor hominis (nr 17) z 4 III 1979 i jego przemówienie 2 X 1979 na 34 sesji Zgrom. Ogólnego ONZ). Stolica Apost. zabiega więc o nawiązanie i utrzymanie stosunków dyplomatycznych z możliwie największą liczbą państw (nawet o in. ideologii).

Przedstawiciele Stolicy Apost. omawiają z rządami państw, przy których są akredytowani, kwestie bilateralne, czuwają nad zachowaniem wzajemnych układów, -» konkordatów czy -*• modus vivendi, lub je przygotowują; składają papieżowi informacje o postawie władz odnośnie do Kościoła, przekazują rządom życzenia czy zażalenia Stolicy Apost., bronią praw społeczności kat., współpracują na rzecz pokoju; wykonują także drugorzędne funkcje dyplomatyczne na rzecz Państwa Wat. oraz spełniają wszystkie funkcje -»• delegatury apostolskiej.

Przedstawicielstwa d.S.A. działają pod kierownictwem -»• Sekretariatu Stanu i -> Urzędu do Spraw Publicznych Kościoła. Na czele przedstawicielstw dyplomatycznych zwyczajnych i stałych stoi apost. -»> nuncjusz, ->• pronuncjusz lub -*• internuncjusz, -*• pełnomocnik, -* regent lub w wyjątkowych wypadkach delegat apost. i poseł Stolicy Apostolskiej. Niższymi urzędnikami misji dyplomatycznej są: radca, audytor (drugiej i pierwszej klasy), sekretarz (drugiej i pierwszej klasy), attaché.

Na czele przedstawicielstwa dyplomatycznego nadzwyczajnego i czasowego stoi -*• legat a latere, kardynał legat lub legat bez godności kard., w określonych wypadkach -> ablegat. Przy międzynar. organizacjach rządowych, na kongresach lub konferencjach Stolicę Apost. reprezentuje -»• delegat Stolicy Apostolskiej lub -»• obserwator Stolicy Apostolskiej.

Procedura akredytowania i prezentacja listów uwierzytelniających przedstawicieli dyplomatycznych przy rządach zgodna jest z przepisami i praktyką prawa międzynarodowego. Regulamin wiedeński (1815) oraz Konwencja dyplomatyczna wiedeńska (1961) podtrzymały dawny zwyczaj dający przedstawicielom Stolicy Apost. pierwszeństwo wśród dyplomatów akredytowanych przy danym rządzie i dlatego nuncjuszom powierza się funkcję dziekana korpusu dyplomatycznego; przy rządach, które nie uznają tego przywileju, Stolica Apost. mianuje pronun-cjusza.

Przedstawiciele dyplomatyczni Stolicy Apost. pochodzą z różnych krajów i przygotowują się do pracy w d.S.A. studiując w Pontificia Academia Ecclesiastica (-> papieskie akademie). Na okres sprawowania funkcji pracownicy d.S.A. otrzymują zwykle obywatelstwo wat. i paszport dyplomatyczny wystawiony przez kard. Sekretarza Stanu i prefekta Urzędu do Spraw Pubi. Kościoła (AAS 32(1940) 383).

Misja przedstawicieli d.S.A. ustaje na skutek odwołania, rezygnacji przyjętej przez papieża, ukończenia 75 roku życia oraz z in. powodów przewidzianych w zwyczajach i prawie międzynar., a także po wypełnieniu zleconego mandatu.

 

G. Audisio, Idea storica e ragionate delta diplomazia ecclesiastica, R 1864; A. Pieper, Zur Entstehungsgeschichte der ständigen Nuntiaturen, Fr 1894; A. Giobbio, Lezioni di diplomazia ecclesiastica I-III, R 1899-1904; I. Rinieri, La diplomazia pontificia nel secolo XIX I-II, R 1902, G.M. Pinchetti-Sanmarchi, Guida diplomatica ecclesiastica I-III, R 1903; Z. Zielewicz, La situation Inter-nationale du Saint-Siège, La 1917; A. Wynen, Die päpstliche Diplomatie, Fr 1922; Y. de la Brière, L'organisation internationale du monde contemporain et la papauté souveraine MIT, P 1924-30; J. Eppstein, Catholic Tradition of the Law of Nations, Lo 1935; A.C.F. Beales, The Catholic Church and International Order, Harmondsworth 1941; E. Huszar, Egyházt diplomacia, w: Liber ad honorandum A. Notier, Bu 1941, 621-633; P. Brezzi, La diplomazia pontificia, Mi 1942; H. Dietze, Die päpstlichen Nuntien, F 1944; G. Paro, The Right of Papal Legation, Wa 1947; P. Savino, Dispense di diplomazia ecclesiastica, R 1952; M. Noirot, Catholicisme III 859-862; E.L. Heston, Papal Diplomacy. Its Organization and Way of Acting, w: 77te Catholic Church in World Affairs, Notre Dame 1954, 33-47; Dyplomaci w dawnych czasach. Relacje staropolskie z XVI-XVIII stulecia, Kr 1959; A. Giannini, // diritto dl legazione ed i rapporti diplomatici della Santa Sede, DrE 70(1959) 42-64; R. Graham, Vatican Diplomacy. A Study of Church and State on the International Plane, Pri 1959; M. Gorino-Causa, Novissimo Digesto Italiano, Tn 1960, V 659-663; I. Cardinale. Le Saint-Siège et la diplomatie. Aperçu historique, juridique et pratique de la diplomatie pontificale. Tou 1962; F. Cavalli, Spiritualità di fini e di metodi della diplomazia pontificia, CivCat 114(1963) vol. 1, 131-144; E. Graziani, Enciclopedia del Diritto, Mi 1964, XII 597-602; K. Walf, Die Entwicklung des päpstlichen Gesandtschaftswesens in dem Zeitabschnitt zwischen Dekreta-lenrecht und Wiener Kongress (1159-1815), Mn 1966; H. Andrzejczak, Teoretyczne t praktyczne aspekty pozycji Stolicy Apostolskiej w publicznym prawie międzynarodowym, RTK 14(1967) z. 5, 117-146; R.A. Graham, NCE IV 881-884; P. Poupard, La diplomatie pontificale, w: Connaissance du Vatican. P 1967,1974*, 83-101 ; R. Bosc, La société Internationale et l'Eglise MI, P 1968; J. Calvo, Teoría general del derecho publico eclesiástico, Santiago de Compostela 1968, 193-228; L. de Echeverría, Funciones de los legados del romano pontífice. El motu proprio „Sotllcttudo omnium Eccleslarum", REDC 25(1969) 573-636; G. Laiolo, Funzione ecclesiale dette rappresentanze pontificie, SC 97 (1969) 205-230; K. Walf, Das Motu proprio Pauls VI Ober das Amt des päpstlichen Gesandten, AKKR 138(1969) 113-125; P. Ciprotti, Stolica Swifta — jej funkcje, osobowość i pozycja w prawie międzynarodowym, Conc 6(1970) z. 2, 123-131; I. Martin, Die Präsenz des Heiligen Stuhls bel den Staaten, Conc 6(1970) 571-575; W.M. Plöchl, Das neue päpstliche Gesandtschaftsrecht, ÖAKR 21(1970) 115-129; H. de Riedmatten, Obecność Stolicy Świętej w organizacjach międzynarodowych, Conc 6(1970) z. 2, 131-145; D.F. Galea, The World of International Relations and Church-State Structure, EIC 27(1971) 296-331 ; J. Hennesey, Papal Diplomacy and the Contemporary Church, Thought 46(1971) 55-71; S.E. Nahlilc, Narodziny nowożytnej dyplomacji, Wr 1971; P. Ciprotti, // diritto canonico nella diplomazia ecclesiastica, w : lus popull Del, R 1972, I 167-195; R.A. Schmutz, Medieval Papal Representatives, Legates, Nuncios and Judges-delegate, StGr 15(1972) 441-463; A. Casaroli, La Santa Sede e la comunità internazionale. La comunità internazionale 29(1974) 595•611 ; Y. Marchasson, La diplomatie romaine et la république française. A la recherche d'une conciliation (18791880), P 1974; R. Buchała, Dziesięć lat polityki wschodniej Stolicy Apostolskiej, ChS 7(1975) z. 6, 18-25; M. Oliven, Le rappresentanze pontificie nell'indirizzo del Vaticano 11, ME 100(1975) 3-58; P. Andrieu-Guitrancourt, La place et le rôle de la diplomatie pontificale d'après les derniers enseignements de Paul VI, RDC 26(1976) 295312; I. Cardinale, The Holy See and the International Order, Lo 1976; H.D. Wojtyska, Papiestwo — Polska ¡5481563. Dyplomacja, Lb 1977; R. Buchała, Państwa a Stolica Apostolska, ChS 10(1978) z. 1, 9-41 ; AnPont 1979; P.V. Aimone Braida, L'ufficio dei rappresentanti del Romano Pontefice, Apol 52(1979) 175-199; L. de Echeverría, Die päpstlichen Vertretungen, Conc 15(1979) 457-461; J. Hajjar, Le Vatican, la France et le catholicisme oriental (¡878-¡9¡4). Diplomatie et l'histoire de l'Eglise, P 1979; S. Magister, La politica vaticana e Thalia ¡943--¡978, R 1979; M. Oliveri, Natura e funzioni dei legati pontifici, Tn 1979; F. Stopniak, Dyplomacja watykańska a Polska podczas ¡I wojny iwiatowej, CT 50 (1980) z. 3, 183200; Z. Waszkiewicz. Polityka Watykanu wobec Polski ¡939¡945, Wwa 1980.

Podobne prace

Do góry