Ocena brak

Dynamika punktu materialnego

Autor /vanessa Dodano /07.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie pdf Dynamika punktu materialnego

Transkrypt

Z. Kąkol-Notatki do Wykładu z Fizyki

Wykład 4
4. Dynamika punktu materialnego
4.1 Wstęp
Dotychczas staraliśmy się opisywać ruch za pomocą wektorów r, v, oraz a. Były to
rozważania geometryczne. Teraz omówimy przyczyny ruchu, zajmiemy się dynamiką.
Nasze rozważania ograniczymy do przypadku dużych ciał poruszających się z małymi
(w porównaniu z prędkością światła w próżni) prędkościami tzn. zajmujemy się mechaniką klasyczną.
Podstawowy problem mechaniki klasycznej:
• mamy ciało (zachowujące się jak punkt materialny) o znanych właściwościach (masa, ładunek itd.),
• umieszczamy to ciało, nadając mu prędkość początkową, w otoczeniu, które znamy,
pytanie: jaki będzie ruch ciała?
Aby badać ruch ciała wywołany siłą na nie działającą trzeba wiedzieć jakiego rodzaju
jest to siła i skąd się bierze. Teraz zajmiemy się ogólnymi skutkami sił a dalej będziemy
rozważać specjalne własności sił grawitacyjnych, elektromagnetycznych, słabych i jądrowych.
W dzisiejszym rozumieniu mechaniki klasycznej w celu rozwiązania naszego problemu
musimy:
• wprowadzić pojęcie siły F,
• ustalić sposób przypisania masy m aby opisać fakt, że różne ciała wykonane z tego
samego materiału, w tym samym otoczeniu uzyskują różne przyspieszenia (np. pchamy
z całą siłą dwa rożne pojazdy i uzyskują różne a),
• szukamy sposobu obliczenia sił działających na ciało na podstawie właściwości tego
ciała i otoczenia - szukamy praw rządzących oddziaływaniami ("teorii").
4.2 Definicje
4.2.1

Masa

Definicja o charakterze operacyjnym (recepta na postępowanie). Nieznaną masę m
porównujemy ze wzorcem masy 1 kg. Umieszczamy pomiędzy nimi sprężynę i zwalniamy ją. Masy, które początkowo spoczywały polecą w przeciwnych kierunkach z
prędkościami v0 i v.

v0

m0

m

v

4-1

Z. Kąkol-Notatki do Wykładu z Fizyki

Nieznaną masę m definiujemy jako
m ≡ m0
4.2.2

v0
v

(4.1)

Pęd

Pęd ciała definiujemy jako iloczyn jego masy i jego prędkości wektorowej.
p = mv

(4.2)

(Intuicyjnie, ta wielkość ma istotne znaczenie np. przy opisie zderzeń gdzie liczy się
zarówno prędkość jak i masa.)
4.2.3 Siła
Jeżeli na ciało o masie m działa pojedyncza siła F1, to definiujemy ją jako zmianę w
czasie pędu ciała.
dp
F1 ≡
(4.3a)
dt
po rozwinięciu
d(mv ) d m
dv
F1 ≡
=
v +m
dt
dt
dt
Dla ciała o stałej masie
dv
F1 = m
= ma
(4.3b)
dt
Przykłady układów o stałej i zmiennej masie.
4.3 Zasady dynamiki Newtona
Aby przewidzieć ruch pod wpływem siły musimy mieć "teorię". Czy teoria jest dobra czy nie można stwierdzić tylko poprzez doświadczenie.
Podstawowa teoria, która pozwala nam przewidywać ruch ciał, składa się z trzech
równań, które nazywają się zasadami dynamiki Newtona.
Najpierw podamy sformułowanie, a potem dyskusja i rozwinięcie.
Sformułowanie pierwszej zasady dynamiki Newtona
Ciało pozostaje w stanie spoczynku lub w stanie stałej prędkości (zerowe przyspieszenie) gdy jest pozostawione samo sobie (działająca na nie siła wypadkowa jest równa
zero).
a = 0, gdy Fwypadkowa = 0
gdzie Fwypadkowa jest sumą wektorową wszystkich sił działających na ciało.
Uwaga: a = 0, oznacza, że nie zmienia się ani wartość ani kierunek tzn. ciało jest w
spoczynku lub porusza się ze stałą co do wartości prędkością po linii prostej (stały kierunek).

4-2

Z. Kąkol-Notatki do Wykładu z Fizyki

Sformułowanie drugiej zasady dynamiki Newtona
Tempo zmiany pędu ciała jest równe sile wypadkowej działającej na to ciało.
Fwyp =

dp
, czyli Fwyp = ma
dt

(4.4)

Zwróćmy uwagę, że w definicji F mówimy o pojedynczej sile, a tu mamy do czynienia
z siłą wypadkową.
Sformułowanie trzeciej zasady dynamiki Newtona
Gdy dwa ciała oddziałują wzajemnie, to siła wywierana przez ciało drugie na ciało
pierwsze jest równa i przeciwnie skierowana do siły, jaką ciało pierwsze działa na drugie
FA→B = - FB→A
4.3.1

Pierwsza zasada dynamiki Newtona

Pierwsza zasada wydaje się być szczególnym przypadkiem drugiej. Przypisujemy jej
jednak wielką wagę ze względów historycznych (przełamanie dogmatu Arystotelowskiego, że wszystkie ciała muszą się zatrzymać gdy nie ma sił zewnętrznych) oraz dlatego, że zawiera ważne prawidło fizyczne: istnienie inercjalnego układu odniesienia.
Pierwsza zasada dynamiki stwierdza, że jeżeli na ciało nie działają siły zewnętrzne
to istnieje taki układ odniesienia, w którym to ciało spoczywa lub porusza się ruchem
jednostajnym prostoliniowym. Taki układ nazywamy układem inercjalnym.
Każdy ruch musi być opisany względem pewnego układu odniesienia. Układy inercjalne są tak istotne bo we wszystkich takich układach ruchami ciał rządzą dokładnie te
sama prawa. Większość omawianych zagadnień będziemy rozwiązywać właśnie w inercjalnych układach odniesienia. Zazwyczaj przyjmuje się, że są to układy, które spoczywają względem gwiazd stałych ale układ odniesienia związany z Ziemią w większości zagadnień jest dobrym przybliżeniem układu inercjalnego.
Ponieważ przyspieszenie ciała zależy od przyspieszenia układu odniesienia (obserwatora), w którym jest mierzone więc druga zasada dynamiki jest słuszna tylko, gdy
obserwator znajduje się w układzie inercjalnym. Inaczej mówiąc, prawa strona równania F = ma zmieniałaby się w zależności od przyspieszenia obserwatora.
Zauważmy, że pierwsza zasada nie wprowadza żadnego rozróżnienia między ciałami spoczywającymi i poruszającymi się ze stałą prędkością. Każdy z tych stanów może
być naturalnym stanem ciała gdy nie ma żadnych sił. Nie ma różnicy pomiędzy sytuacją
gdy nie działa żadna siła i przypadkiem gdy wypadkowa wszystkich sił jest równa zeru.
4.3.2

Druga zasada dynamiki Newtona

Wiemy już, że ta zasada jest słuszna gdy obserwator znajduje się w układzie inercjalnym. Siła w drugiej zasadzie dynamiki jest siłą wypadkową (trzeba brać sumę wektorową wszystkich sił).
Zastanówmy się jaka jest różnica między definicją siły, a drugą zasadą dynamiki?

4-3

Z. Kąkol-Notatki do Wykładu z Fizyki

Czy F = ma nie powinno być prawdziwe z definicji, a nie dlatego, że jest to podstawowe prawo przyrody?
Różnica pomiędzy równaniami (4.3b) i (4.4) polega na tym, że w tym drugim występuje
siła wypadkowa. To jest ważna różnica!!! Oznacza to, że w tym równaniu jest zawarta
dodatkowa informacja (którą trzeba sprawdzić doświadczalnie), a mianowicie addytywność masy i wektorowe dodawanie sił. Chociaż wydaje się to banalne, że połączenie
mas m1 i m2 daje przedmiot o masie m = m1 + m2 to jak każde twierdzenie w przyrodzie
musi być sprawdzone doświadczalnie. Istnieją wielkości fizyczne, które nie są addytywne np. kąty (nieprzemienne dodawanie) czy objętości mieszanin (np. woda i alkohol).
4.3.3

Trzecia zasada dynamiki Newtona

Załóżmy, że mamy układ, który składa się z mA i mB. Wtedy jedynymi siłami będą
siły oddziaływania między tymi ciałami np. grawitacyjne.
Trzecia zasada stwierdza, że w przypadku sił oddziaływania między dwoma ciałami
FA = - FB .
Przykład 1
Rozważmy układ trzech ciał o masach 3m, 2m i m połączonych nitkami tak jak na
rysunku. Układ jest ciągnięty zewnętrzną siłą F. Szukamy przyspieszenia układu i naprężeń nici. Siły przenoszone są przez sznurki (zakładamy, że ich masy są zaniedbywalne).

R3

R1

R2
N2 -N2

mg

F

N1 -N1
2mg

3mg

Piszemy II zasadę dynamiki dla każdego ciała osobno
F - N1 = 3ma
N1 -N2 = 2ma
N2 = ma
Dodając stronami otrzymujemy
F = (3m + 2m + m)a
stąd
a = F/6m, N1 = F/2, N2 = F/6
Jednostki siły i masy
W układzie SI: niuton (N) 1N = 1kg·1m/s2

4-4

Podobne prace

Do góry