Ocena brak

Dynamika konfliktów

Autor /Norbert999 Dodano /04.01.2012

Każdy konflikt społeczny przebiega z reguły w kilku etapach. Ujmując konflikt jako dynamiczne zjawisko społeczne należy analizować czynniki, które powodują wybuch konfliktu i wpływają na jego przebieg, a także te, które prowadzą do jego wygaśnięcia. Nie wszystkie konflikty przechodzą kolejne etapy, niektóre ujawniają się tylko w początkowej fazie sprzeczności i napięć. Autorzy zajmujący się tą problematyką wyróżniają najczęściej nastę­pujące etapy konfliktu:

1) Pojawienie się w stosunkach międzyludzkich (wewnątrzgrupowych i mię­dzy grupami) sprzecznych celów, interesów, dążeń, ideałów, postaw itp.

2) Powstanie napięcia społecznego w wyniku zaistniałych sprzeczności. Występuje ono jako masowa frustracja, poczucie zagrożenia itp.Powoduje to określone efekty w sferze psychologicznej: powstaje coraz więcej barier dzielących ludzi, współdziałanie zastępują stosunki nacechowane postawami konfliktowymi.

3) Sprzeczności i napięcia prowadzą do ostrych podziałów, które na tym etapie uniemożliwiają współpracę. Dominującymi uczuciami są uprzedze­nie, niechęć, wrogość, nienawiść. Na tym etapie pojawia się racjonaliza­cja sprzeczności, czyli próba ich wyjaśnienia i uzasadnienia.

4) Jedna ze stron podejmuje walkę, aby rozwiązać powstałe sprzeczności i nieporozumienia. Walka ta może przybrać postać ukrytej lub jawnej agresji albo przejawiać się w takich działaniach, jak zagrożenie bojkotem, strajkiem, ograniczaniem lub zaniechaniem współpracy, utworzeniem wrogiej koalicji.

5) Pojawienie się dążenia do zakończenia konfliktu i normalizacji sytu­acji. To ciążenie może być uwarunkowane wieloma przyczynami:

a) całkowitym zwycięstwem jednej ze stron,

b) wyczerpaniem wszystkich uczestników konfliktu,

c) może być wynikiem negocjacji i kompromisów.

6) W świadomości uczestników konfliktu utrzymują się jeszcze przez jakiś czas uprzedzenia i urazy z poprzedniego okresu. Prowadzi to do ujawnienia nowych problemów spornych i owocuje postawami pełnymi agresji.

Jeśli rozumie się konflikt szeroko, to jego przebieg obejmuje wszystkie przedstawione tu fazy. Jeśli natomiast przyjmuje się węższą definicję konflik­tu, wtedy dwie pierwsze fazy można uznać za sytuację przedkonfliktową, dwie następne za właściwą sytuację konfliktową, dwie ostatnie za sytuację pokonfliktową.

Skoncentrujemy się obecnie na dokładniejszej charakterystyce sytuacji konfliktowej i pokonfliktowej. Sytuację konfliktową można opisać za pomocą dwóch parametrów. Są to: zakres konfliktu i jego intensywność. Zakres konfliktu zależy od liczby osób weń zaangażowanych i od jego od­dźwięku w opinii publicznej.

Najmniejszy zakres mają konflikty interpersonalne, między jednostkami, powstające najczęściej na tle rywalizacji osób w jakiejś dziedzinie. Jak wyka­zują badania empiryczne, konflikty tego rodzaju są na ogół krótkotrwałe, nie angażują szerszych środowisk i są stosunkowo łatwe do rozwiązania.

Konflikty w małych grupach, czyli tzw. mikrokonflikty mają już znaczną doniosłość. Wynika ona stąd, że - jak wskazują socjologowie i psychologo­wie, przynależność do tych grup (np. do rodziny) zaspokaja niezwykle ważne ludzkie potrzeby, takie jak potrzeba osiągnięć, partycypacji, uznania, miłości. Konflikty te charakteryzują się dużą intensywnością i trwałością. Najszerszy zasięg mają konflikty rozgrywające się w dużych grupach i między tymi grupami. Dotyczą one takich spraw jak płace, dostęp do wła­dzy, dominacja itp. Mimo że ten typ konfliktu nie zawsze angażuje osobo­wość swych uczestników tak mocno, jak w małych grupach, ich znaczenie polega na tym, że naruszają one istniejący ład społeczny i są źródłem zmian o charakterze strukturalnym.

Jeśli idzie o drugi parametr dotyczący zakresu konfliktów, a więc ich od­dźwięk w opinii publicznej, to może on oddziaływać dwojako: konflikty mogą przeciwstawiać opinię publiczną walczącym stronom, ale znacznie częściej angażują ją po jednej lub po drugiej stronie. Często występuje tzw. zjawisko dyfuzji konfliktu, a więc zarażanie się nim nowych środowisk społecznych. Dzieje się tak wtedy, gdy problemy będące przedmiotem konfliktu angażują szersze kręgi społeczne.

Drugim miernikiem sytuacji konfliktowej jest intensywność konfliktu, mierzona stopniem zaangażowania stron. H. Białyszewski pisze, że inten­sywność konfliktu zależy od następujących czynników:

a) znaczenia, jakie przypisują pozostające w konflikcie strony problemom stanowiącym przedmiot konfliktu,

b) zakresu problemów objętych konfliktem,

c) stopnia emocjonalnego zaangażowania walczących stron,

d) ideologicznej podbudowy racji, o które toczy się walka,

e) wpływu psychologicznych mechanizmów walki5.

Dwa ostatnie czynniki wydają się być szczególnie znaczące dla intensyfi­kacji konfliktu. Psychologiczne aspekty konfliktu zostaną opisane w dalszej części rozdziału, teraz kilka słów o ideologii. Jej rolę w konflikcie podkreśla wielu autorów, uznając, że jest ona intelektualnym zdefiniowaniem sytuacji, a konflikt społeczny przybiera formy konfliktu ideologicznego wówczas, gdy za bezpośrednimi jego przyczynami, którymi są konkretne interesy, tkwią określone idee (poglądy, przekonania), uzasadniające te interesy w katego­riach intelektualnych i moralnych.

Omawiając szerzej rolę ideologii w intensyfikowaniu konfliktu należy podkreślić następujące aspekty jej wpływu:

1) Ideologia łączy interesy indywidualne w interes grupowy.

2) ideologia integruje walczącą zbiorowość, podkreśla, że interesy indywi­dualne należy podporządkować interesom zbiorowym, wskazuje, które z tych interesów mają podstawowe znaczenie dla grupy.

3) Dzięki ideologii konflikt jest przenoszony na szersze tło społeczne, zwiększa się liczba spornych problemów, ukazuje ona związek między różny­mi typami interesów (ekonomicznymi, politycznymi, prestiżowymi). Umożliwia przekształcenie konfliktu o interesy w konflikt o sprawiedliwość społeczną.

4) Ideologia przyczynia się do polaryzacji walczących stron, podkreślając to, co je dzieli.

Trzeci etap konfliktu, tzw. sytuacja pokonfliktowa, charakteryzuje się tym, że znikają ostre napięcia i walki występujące w otwartej fazie konfliktu, ale miedzy stronami przez jakiś czas utrzymują się jeszcze uprzedzenia i wrogość.

W socjologii konfliktu wymienia się trzy przyczyny tego zjawiska:

1. Procedury związane z rozszerzeniem konfliktów są tak skonstruowane, że rzadko prowadzą do rozstrzygnięcia wszystkich problemów spornych. Rozwiązuje się przede wszystkim sprawy zasadnicze. W nowych warunkach te drugorzędne przyczyny konfliktów mogą urosnąć do rangi bardzo ważnych, powodując zaognienie sytuacji.

2. Przyczynami napięć, jakie utrzymują się po zakończeniu konfliktów, są postawy, nawyki i wzory postępowania, ukształtowane w czasie konfliktu. Jak wskazują badania psychologiczne, łatwiej jest przejść od współpracy do konfliktu niż od konfliktu do współpracy. Takie postawy jak agresja, nienawiść, podejrzliwość, uprzedzenie, nieufność wywierają istotny, negatywny wpływ na pokonfliktowa normalizację stosunków między niedawnymi przeciwnikami.

3. Trzecim źródłem pokonfliktowych napięć jest zerwana albo poważnie ograniczona sieć obiegu informacji. Szczególnie ważne jest odbudowanie zinstytucjonalizowanych form obiegu informacji, albowiem w czasie konfliktu ulegają one zablokowaniu na rzecz nieformalnych kanałów informacyjnych, zniekształcających informację.

Podobne prace

Do góry