Ocena brak

Dymitr Szostakowicz

Autor /kama02 Dodano /17.04.2012

Dymitr Szostakowicz, tak jak inni artyści radzieccy, musiał liczyć się z tym, ze jego wolność twórczą ograniczają uwarunkowania polityczne.

Dymitr Szostakowicz urodził się 26 września 1906 roku w Sankt Petersburgu. Jego ojciec był z wykształcenia inżynierem chemikiem, mógł więc sobie pozwolić na opłacenie synowi lekcji fortepianu i kompozycji oraz rozwijanie jego talentów muzycznych. W roku 1919, będąc jeszcze w szkole, młody Dymitr uczęszczał na zajęcia dla dzieci w konserwatorium w Piotrogrodzie (wcześniej Sankt Petersburg). Uczelnię tę ukończył w roku 1926. Powstała wówczas I symfoniautwór klasyczny, który cieszył się ogromnym powodzeniem w kraju i za granicą.

Z czasem Szostakowicz coraz częściej wykorzystywał w swych kompozycjach elementy o charakterze awangardowym. W latach dwudziestych panowała w Związku Radzieckim przychylna atmosfera dla artystycznego eksperymentu, więc w tym okresie powstało wiele interesujących utworów pisanych na użytek kina i teatru oraz awangardowa II symfonia, a także opera zatytułowana Nos (1928; premiera 1930).

Nos

Libretto opery zostało oparte na opowiadaniu Mikołaja Gogola, jednego z najwybitniejszych pisarzy rosyjskich dziewiętnastego wieku. Tytułowy nos pewnego dnia rozpoczyna samodzielne życie, oddziela się od swego właściciela i robi błyskotliwą karierę jako radny. Tymczasem pozbawiony nosa, szary urzędnik państwowy nie jest w stanie walczyć o utraconą własność. Pisząc muzykę do tego przedstawienia Dymitr Szostakowicz okazał się również mistrzem ironii i groteski, których elententy niejednokrotnie pojawiały się w jego późniejszych kompozycjach.

Lady Makbet

Lata 1930-1932 upłynęły Szostakowiczowi na pracy nad kolejną, bardziej ambitną operą zatytułowaną Lady Makbet mceńskiego powiatu - wstrząsającą opowieścią o żonie pewnego dziewiętnastowiecznego kupca, którą owładnęła pasja zabijania. W tym czasie władzę w Związku Radzieckim objął Józef Stalin, co oznaczało zmianę polityki państwa wobec artystów. Kompozytorzy, pisarze oraz plastycy zostali zobowiązani do tworzenia w duchu socrealizmu. Wszystkie dzieła miały być zrozumiałe dla szerokich mas, miały pożytywnie nawiązywać do życia codziennego radzieckiego obywatela i zaszczepiać w narodzie ducha optymizmu. Szostakowicz już wcześniej zaczął upraszczać styl swoich kompozycji, jednak jak się okazało, niewystarczająco. Lady Makbet była z powodzeniem wystawiana do czasu, aż obejrzał ją sam Stalin, który operę potępił. W styczniu 1936 roku, na łamach rządowego dziennika Prawda ukazał się artykuł zatytułowany Chaos zamiast muzyki, w którym autor całkowicie skrytykował kompozycję Dymitra Szostakowicza.

Lata trzydzieste w Związku Radzieckim to czas wielkich czystek, w wyniku których miliony ludzi zostało aresztowanych i zastrzelonych za prawdziwe bądź wyimaginowane przestępstwa. Nic dziwnego, że Szostakowicz z pokorą przyjął krytykę i obiecał sprawować się lepiej.

Zgodnie z linią partii

Kompozytor pospiesznie wycofał przygotowywaną do premiery IV symfonię - dzieło, w którym na plan pierwszy wysuwają się gwałtowne, niekontrolowane emocje. Musiało minąć dwadzieścia pięć lat, zanim Szostakowicz zdecydował się na jej publiczne wykonanie. Kolejny utwór, V symfonia, mimo ograniczenia wolności twórczej autora przez politykę okazał się wielkim dziełem. Cechuje je patos i bezpośredniość; publiczność była zachwycona, władze usatysfakcjonowane. Paradoksalnie, styl Szostakowicza tamtego okresu uważany jest za najbardziej dojrzały w jego karierze. Okazuje się więc, że zmaganie się twórcy z przeciwnościami wyszło na dobre samym kompozycjom. Kolejne lata naznaczone były w równej mierze w sukcesami, co porażkami. Szostakowicz poświęcił się pisaniu muzyki filmowej, co wydawało się względnie bezpieczne. Jego VI symfonia (1939), z kolei, to dzieło, w którym heroizm przeplata się z motywami fantastycznymi. Kompozytor pozwolił sobie także na pewną frywolność; co nie było mile widziane przez władze. Pomimo to w roku 1940, za swój Kwintet fortepianowy, Szostakowicz otrzymał prestiżową Nagrodę Stalina.

W roku 1937 kompozytor przeprowadził się do Leningradu, gdzie otrzymał posadę wykładowcy w konserwatorium. Tam właśnie, w roku 1941, zaskoczyła go wiadomość, że hitlerowskie Niemcy napadły na Związek Radziecki.

Wojna i czasy powojenne

Szostakowicz zdołał się ewakuować z miasta, które wojska niemieckie oblegały przez ponad dwa lata, co kosztowało życie prawie miliona obywateli Leningradu. Jeszcze przed wyjazdem artysta rozpoczął pracę nad swą VII symfonią, którą zadedykował właśnie obrońcom Leningradu.

Jest to dzieło dramatyczne, pełne heroizmu, a zarazem nadziei na przyszłość. Dzięki Symfonii leningradzkiej Szostakowicz stał się bohaterem narodowym, a jego talent został również doceniony w Wielkiej Brytanii i w Stanach Zjednoczonych. Kolejna Symfonia wojenna (1943).- znakomita kompozycja kameralna, dedykowana zarówno Leningradowi, jak i Moskwie - na trwałe ugruntowała pozycję Szostakowicza w ojczyźnie.

Niestety wraz z zakończeniem wojny znowu rozpoczęły się masowe czystki, zaś rok 1948 przyniósł serię represji wobec środowiska artystów. Wśród prześladowanych twórców, którzy znowu zmuszeni byli ukorzyć się przed krytyką, znalazł się również Szostakowicz. Jednak władze radzieckie nigdy nie kwestionowały lojalności Dymitra Szostakowicza, a dowodem najwyższego zaufania było wysłanie go w roli ambasadora kultury radzieckiej do Stanów Zjednoczonych i wielu innych krajów zachodnich. Kompozytor posłusznie wywiązywał się z powierzonego mu zadania i zawsze bronił polityki swego kraju.

Nuty niezadowolenia można odczytać w dziełach niepublikowanych. Na przykład pieśni napisane w 1948 roku, oparte na ludowej poezji żydowskiej, są odczytywane jako sprzeciw artysty wobec nasilającego się w ZSRR antysemityzmu. Jego Piąty koncert skrzypcowy i wiele późniejszych kompozycji podpisywał skrótem DSCH, co było skrótem powstałym z pierwszych liter jego imienia i nazwiska w pisowni niemieckiej.

Po śmierci Stalina

Śmierć Stalina w roku 1953 przyniosła odwilż polityczną. Już pod koniec tego roku odbyła się premiera X symfonii, uważanej za najwybitniejsze dzieło w twórczości Szostakowicza. Przesłanie utworu nie jest przez autora określone, jednak ponure fragmenty zostały niewątpliwie zainspirowane doświadczeniami minionej epoki.

Dla artysty nadszedł najlepszy czas. Stał się □ postacią powszechnie szanowaną i obsypywaną honorami. Od czasu do czasu jednak można zauważyć w jego utworach dyskretne aluzje polityczne. Najodważniejszą oznaką niezależności kompozytora było umieszczenie w XIII symfonii (1962) fwierszy Jewgienija Jewtuszenki, wśród których znalazł się utwór Babi Jar opowiadający historię masakry, której dokonali naziści na rosyjskich Żydach. Po niezwykle udanej premierze, władze szybko zakazały dalszych przedstawień.

XV i XVI symfonia (1969 i 1972) oraz późne kompozycje kameralne to utwory daleko bardziej refleksyjne od poprzednich, zapowiadające zbliżający się koniec. Dymitr Szostakowicz zmarł na atak serca 9 sierpnia 1975 roku. Wszystkie radzieckie dzienniki z bólem odnotowały śmierć „wielkiego kompozytora naszych czasów" i „wiernego syna partii komunistycznej".

Podobne prace

Do góry