Ocena brak

Dwustronność związku osoba - otoczenie

Autor /Pietrek555 Dodano /03.07.2011

Celem moim jest ukazanie związku o charakterze współzależności (interdependence ) między jakością kontekstu życia jednostki a stylem życia i jakością jej struktury tożsamości. Współzależność ta odnosi się do wzajemnego wpływu, jaki wywierają na siebie w ciągu całego życia jednostka i otoczenie, w jakim żyje. Związek ten w psychologii opisywany i analizowany jest przede wszystkim przez koncepcje ujmujące rozwój i funkcjonowanie człowieka w kategoriach interakcji, np. koncepcje ukazujące powiązania między oddziaływaniem genów i wpływem środowiska na funkcjonowanie człowieka (Bergeman, Plomin, 1989), interakcyjne koncepcje temperamentu, a szczególnie koncepcja tzw. temperamentu trudnego wg A. Thomasa i S. Chess (1977; por. także Carey, 1986, s. 39-40), J. Bronfenbrennera (1979) koncepcja pośrednich i bezpośrednich wpływów środowiska na funkcjonowanie człowieka oraz zagnieżdżonych w sobie subsystemów (exo-, makro-, mezo- i mikrosystemu) tworzących łącznie społeczne i kulturowe środowisko rozwoju człowieka, kontekstualizm R. L. Lernera (1989), wyjaśniający zachowanie człowieka w kategoriach zarówno „odpowiedzi” na oddziaływania otoczenia, jak i „prowokacji” czy – lepiej – „ewokacji” różnych zmian w otoczeniu, koncepcja H. R. Schaffera (1981, 1994a, 1994b, 1994c, 1994d, 1995a, 1995b) wzajemności wpływu matki i dziecka w procesie wczesnej socjalizacji, interakcyjne ujęcie procesu akwizycji mowy (np. Schieffelin, Ochs, 1995) etc.

To, że otoczenie, w jakim żyjemy oddziałuje na nas oznacza, iż z jednej strony określone warunki życia zachęcają, umożliwiają, a czasami wymuszają, ale z drugiej utrudniają, zakłócają, a czasami nawet całkowicie uniemożliwiają podejmowanie różnych działań przez jednostkę. Częste doświadczanie owych nacisków, tak zachęt (bodźców i wzmocnień pozytywnych), jak i ograniczeń (bodźców i wzmocnień negatywnych), płynących z otoczenia owocuje powstawaniem w okresie dzieciństwa i dorastania oraz krystalizowaniem się w okresie dorosłości stylu życia (Newman, Newman, 1984) oraz „efektu” owego stylu życia w postaci określonej struktury Ja

Jednocześnie, określona struktura Ja, kształtująca się w okresie dzieciństwa i zyskująca odpowiedni wg J. Marcii (1980) status pod koniec późnej fazy okresu dorastania, wpływa na stosunek jednostki do siebie, do innych ludzi, z którymi wchodzi w interakcje, a także do szeroko pojmowanego otoczenia fizycznego i społecznego, i w efekcie generuje określone zachowania zmieniające kontekst jej życia oraz dostosowujące go do potrzeb indywidualnych człowieka (por. Obuchowski, 1983, s. 98-100), zmieniających się w kolejnych fazach cyklu życia. Zatem struktura tożsamości, w miarę upływu życia w sposób coraz bardziej niezależny od wpływów otoczenia, także generuje określony styl życia .

Struktura tożsamości indywidualnej człowieka jest zatem zawsze w jakimś stopniu pochodną warunków społecznych, w jakich żyje on od najwcześniejszego okresu swego życia. Można powiedzieć w dużym skrócie, iż rodzaj i jakość relacji społecznych z dorosłymi (z osobami znaczącymi - opiekunami, nauczycielami i z osobami przypadkowo spotkanymi) oraz z rówieśnikami to podstawowe wyznaczniki rodzaju i jakości działań jednostki w różnych typowych dla wieku obszarach jej aktywności, w rezultacie - różnych doświadczeń osobistych i społecznych (wiedzy o Ja, wiedzy o świecie, umiejętności o charakterze poznawczym i społecznym), i w ostatecznym efekcie, wyraziście ujawniającym się dopiero pod koniec okresu dorastania – w odpowiedniej jakości (statusie) tożsamości człowieka w dwóch wymiarach: osobistym i społecznym.

Z kolei jakość i rodzaj interakcji, w jakie ludzie wchodzą ze sobą, także z małymi dziećmi są pochodną jakości kontekstu społeczno – kulturowego, a ten z kolei jest pochodną dominującego w danym czasie historycznym ładu społecznego. W zupełnie innego typu interakcje społeczne, także wychowawcze wchodzą rodzice ze swymi dziećmi w społeczeństwach o orientacji indywidualistycznej (por. charakterystyka układu jeden-jeden czyli twarzą w twarz w diadach w naszej kulturze w odniesieniu do nabywania języka przez małe dzieci – Schaffer, 1995a), a w zupełnie inne w społeczeństwach o orientacji kolektywistycznej (np. wychowanie dzieci w kibutzach, wychowanie przez kolektyw w dawnym Związku Radzieckim). Ład totalitarny generuje zupełnie inne układy interakcji społecznych i odmienne wzorce zachowań, także zachowań opiekuńczych i edukacyjnych niż ład demokratyczny. Wiele jest zatem prawdy w powiedzeniu „jakie czasy, tacy ludzie”.

Tak więc – konkludując te wstępne rozważania - z jednej strony nasz indywidualny styl życia jest bezpośrednio pochodną warunków, w jakich żyjemy (funkcja adaptacyjna stylu życia), a z drugiej jest pochodną nas samych – jest zewnętrznym wyrazem naszej osobowości (funkcja ekspresywna vel ekspresyjna i impresywna stylu życia), co oznacza także, iż pośrednio jest pochodną przeszłych warunków naszego życia i działania.

Tezy niniejszego tekstu można zatem sformułować następująco:

  • struktura tożsamości jest podstawowym wyznacznikiem stylu życia człowieka w okresie dorosłości,

  • struktura tożsamości typu wholeness generuje styl życia pełniący w sposób efektywny jednocześnie funkcję ekspresyjną i impresywną oraz funkcję adaptacyjną w każdym typie kontekstu społecznego, tj. w warunkach stagnacji, stabilizacji i transformacji,

  • struktura tożsamości typu totality generuje styl życia pełniący w sposób efektywny głównie funkcję ekspresyjną i impresywną w warunkach stagnacji i stabilizacji kontekstu społecznego, w warunkach transformacji obie funkcje – adaptacyjna i ekspresyjna / impresywna – nie są efektywnie spełniane,

  • struktura tożsamości typu confusion / diffusion generuje styl życia pełniący w sposób efektywny głównie funkcję adaptacyjną we wszystkich typach kontekstu społecznego.

Podobne prace

Do góry